Το φιλί της Αφροδίτης – AU

Περίληψη: Μια πλήρης περιγραφή του φαινομένου της διάβασης της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο. Αναλύονται όλα τα φυσικά στοιχεία που την καθορίζουν καθώς και τα φαινόμενα που παρατηρούνται κατά την διάρκειά της. Ταυτόχρονα γίνεται μια αναφορά στις τεχνικές παρατήρησης και σε ιστορικά στοιχεία από προηγούμενες διαβάσεις.

Σχόλια: 39 σελίδες, 108 εικόνες/σχήματα

Ολόκληρο το κείμενο (.pdf): Γιώργος Βουτυράς – Το φιλί της Αφροδίτης-AU




Λεοντίδες: Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων στον 19ο αιώνα

Ξυλογραφία η οποία αναπαριστά την καταιγίδα των Λεοντιδών της 12ης Νοεμβρίου του 1799.

Η σύγχρονη ερμηνεία του όρου διάττων αναφέρεται στο φωτεινό ίχνος, ή πεφταστέρι, το οποίο εμφανίζεται στον νυχτερινό ουρανό όταν ένα διαπλανητικό σωματίδιο, κομμάτι βράχου ή σκόνης καίγεται καθώς πέφτει διαμέσου της γήινης ατμόσφαιρας. Οι εξαιρετικά λαμπροί διάττοντες αποκαλούνται βολίδες και εμφανίζονται όταν μεγαλύτερα σωματίδια εισβάλλουν στην ατμόσφαιρα. Μία βροχή διαττόντων συμβαίνει όταν η Γη συγκρούεται με μία συγκέντρωση διαπλανητικών σωματιδίων τα οποία ταξιδεύουν μαζί ως μία συστοιχία μετεώρων. Ένα διαπλανητικό κομμάτι βράχου, με ικανό βάρος και συνεκτικότητα ώστε να επιβιώσει κατά την διάρκεια του φλογισμένου ταξιδιού του μέσα από την ατμόσφαιρα της Γης αποκαλείται μετεωρίτης. Τα σωματίδια τα οποία απαντώνται στα νέφη μετεώρων θεωρούνται ως τα υπολείμματα της διάλυσης των κομητών, ενώ οι βολίδες και οι μετεωρίτες θεωρείται ότι αποτελούν κομμάτια αστεροειδών.

Από το 1794 ακόμη ο Edmond Halley έγραψε ότι οι διάττοντες θα μπορούσε να ήταν εξωγήινης προέλευσης. Επισημαίνοντας τις εξαιρετικές ταχύτητες τους στην ατμόσφαιρα της Γης , ο Halley πρότεινε ότι θα μπορούσε να προκαλούνται όταν ύλη η οποία σχηματίστηκε στον αιθέρα “από κάποια τυχαία συρροή ατόμων” συγκρούεται με την Γη στην πορεία της γύρω από τον Ήλιο.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρχε από κάποιους επιστήμονες η υποψία όσον αφορά την σύνδεση ανάμεσα στην σκόνη την προερχομένη από τους κομήτες και τους διάττοντες αστέρες , αλλά η γενική αποδοχή θα ερχόταν μόνον όταν τα σωματίδια τα οποία προκάλεσαν την βροχή διαττόντων της 27ης Νοεμβρίου του 1872 αναγνωρίστηκαν ως σκόνη από τον διαλυμένο κομήτη του Biela.

Ο διπλός κομήτης του Biela όπως κατεγράφη από τον Otto Struve στο αστεροσκοπείο του Pulkovo την 19η Φεβρουαρίου του 1846 με το διαμέτρου 15 ιντσών διοπτρικό τηλεσκόπιο. Ο πρωτεύον κομήτης φαίνεται να βρίσκεται στα Νότιο Ανατολικά και κατά προσέγγιση 6,5 πρώτα της μοίρας από τον δευτερεύοντα. Σε αυτήν την καταγραφή ο Βοράς είναι κάτω και η Ανατολή είναι δεξιά.

Εν τούτοις η πρωτοποριακή εργασία στην αστρονομία των διαττόντων η οποία έλαβε χώρα κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα έγινε, όχι επάνω στην βροχή των “Βιελιδών” διαττόντων του τέλους Νοεμβρίου αλλά μάλλον επάνω στις βροχές των Περσίδων του Αυγούστου και Λεοντιδών των αρχών Νοεμβρίου.

Η ιστορική ακολουθία των γεγονότων ήταν, πρώτον, η καθιέρωση της κοσμικής προέλευσης τους. δεύτερον, οι περιοδικότητες τους. και τέλος , η ταύτιση τους με συγκεκριμένους κομήτες.

Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων εγκαινιάστηκε κατά την διάρκεια της θεαματικής βροχής των Λεοντιδών η οποία παρατηρήθηκε από την Ανατολική Βόρεια Αμερική τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Νοεμβρίου του 1833. Οι παρατηρητές εξεπλάγησαν από την εντυπωσιακή καταιγίδα των διαττόντων. Αναφορές της εποχής συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν το 1834 από τον Denison Olmsted (1791-1859), έναν καθηγητή της φυσικής φιλοσοφίας στο κολέγιο του Yale.

Denison Olmsted

Από την αναφορά του Olmsted στο συμβάν του Νοεμβρίου του 1833, ήταν ξεκάθαρο ότι αρκετοί παρατηρητές επεσήμαναν ότι το σημείο από το οποίο φαίνονταν να προέρχονται οι διάττοντες ήταν σταθερό και βρισκόταν στον λαιμό του αστερισμού του Λέοντα. Ο Olmsted έφτασε σε μία σειρά συμπερασμάτων από τα στοιχεία τα οποία συγκέντρωσε. Έδειξε ότι οι διάττοντες προέρχονταν από τον διαπλανητικό χώρο έξω από την ατμόσφαιρα, και κατά προσέγγιση από απόσταση 2238 μιλίων (3581χιλιόμετρα) επάνω από την επιφάνεια της Γης. Έλκονταν προς την Γη από την βαρύτητα, έμπαιναν σε σχεδόν παράλληλες γραμμές με μία ταχύτητα κατά προσέγγιση, 4 μιλίων (6,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, και η σύστασή τους περιελάμβανε ένα ελαφρύ, διάφανο και εύφλεκτο υλικό το οποίο αναφλεγόταν μέσα στην ατμόσφαιρα. Το νεφελοειδές ή κομητόμορφο σώμα το οποίο παρήγαγε τους διάττοντες εθεωρείτο ότι περιστρεφόταν γύρω από τον Ήλιο με μία τροχιά περιόδου 182 ημερών μέσα από την τροχιά της Γης η οποία είχε μικρή κλίση προς το επίπεδο της εκλειπτικής και είχε μία αφηλιακή απόσταση κοντά στην τροχιά της Γης. Στο τέλος της αναφοράς του ο Olmsted επεσήμανε ότι ο Alexander C. Twining (1801-1884), ένας μηχανικός από το West Point, κατέληξε ανεξάρτητα σε κάποια σημεία στα ίδια συμπεράσματα.

Ο Twining εξέδωσε τα δικά του συμπεράσματα λίγο μετά από την εμφάνιση της εργασίας του Olmsted. Όπως και ο Olmsted, o Twining συμπέρανε ότι το σταθερό ακτινοβόλο σημείο στον Λέοντα απεδείκνυε την κοσμική προέλευση των διαττόντων και ότι οι μετρημένες ταχύτητες τους της τάξεως των τουλάχιστον 14 μιλίων (22,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, υπεδείκνυαν μία τροχιά εσωτερική αυτής της Γης. Οι συστηματικά χαμηλές ταχύτητες οι οποίες παρατηρήθηκαν από τους Olmsted, Twining και άλλους οδήγησαν στην γνώμη ότι ένας πολύ βραχείας περιόδου κομήτης ήταν η πηγή της ροής των Λεοντιδών. Αυτή η λανθασμένη αρχή παρέμεινε μέχρι το 1866. Εν τούτοις αμφότεροι οι Olmsted και Twining επεσήμαναν την κοσμική προέλευση και περιοδικότητα των βροχών των Λεοντιδών του Νοεμβρίου.

Βασισμένος στις βροχές των Λεοντιδών των ετών 1799 και 1833, ο Olbers, το 1837, πρότεινε μία περίοδο 3, 6, ή 34 ετών για τις ροές σωματιδίων και επεσήμανε την πιθανότητα μίας μεγάλης καταιγίδας για το 1867.

Η εργασία του Hubert Anson Newton (1830-1896) είναι θεμελιώδους σημασίας για την κατανόηση των βροχών διαττόντων. Σε ηλικία 25 ετών, ο Newton ήταν ήδη καθηγητής στο κολέγιο του Yale και κατείχε την έδρα του τμήματος μαθηματικών. Σε μία σειρά επιστημονικών εργασιών από το 1863 έως το 1865, ο Newton προσέφερε επιπρόσθετες αποδείξεις της κοσμικής προέλευσης των διαττόντων, επεσήμανε τις κομητόμορφες τροχιές των ροών των σωματιδίων τους, κατέθεσε αποδείξεις οι οποίες αργότερα θα επέτρεπαν τον προσδιορισμό των τροχιακών περιόδων των σωματιδίων των Λεοντιδών, και έκανε την πρώτη επιτυχή πρόβλεψη μίας βροχής διαττόντων η οποία δεν ήταν περιοδικό (άπαξ του έτους) συμβάν.

Hubert Anson Newton

Ο Newton σωστά επεσήμανε ότι οι δακτύλιοι σωματιδίων, οι οποίοι περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο σε τροχιές οι οποίες διαπερνούν αυτήν της Γης θα συγκρούονταν με αυτήν σε κύκλους του ενός αστρικού έτους (sidereal year). Χρησιμοποιώντας τις συλλογικές ιστορικές αναφορές των βροχών των Λεοντιδών από το 902 έως το 1833, ο Newton υπολόγισε ένα χρονικό διάστημα 33,25 ετών ανάμεσα σε συμβάντα πολύ έντονης βροχής διαττόντων.

Κατά την γνώμη του τα σωματίδια των Λεοντιδών δεν ήταν ομοιόμορφα διεσπαρμένα γύρω από την τροχιά τους αλλά μάλλον στοιβάζονταν σε ομάδες έτσι η πιθανότερη ημερομηνία του επόμενου πολύ έντονου συμβάντος θα ήταν εκείνο του Νοεμβρίου του 1866.

Αναλύοντας σποραδικούς διάττοντες οι οποίοι δεν επέστρεφαν σε τακτά χρονικά διαστήματα, ο Νewton συμπέρανε ότι ο μέσος αριθμός διαττόντων ο οποίος διαπερνάει την ατμόσφαιρα της Γης είναι της τάξεως των 7,5 εκατομμυρίων ημερησίως και ότι ένας μεγάλος αριθμός διαττόντων έχει απόλυτες ταχύτητες συναντώντας την Γη οι οποίες είναι μεγαλύτερες από την τροχιακή της ταχύτητα των 18,5 μιλίων (29,6 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο. Ως εκ τούτου, οι σποραδικοί διάττοντες δεν μπορεί όλοι να ανήκουν σε έναν στενό ηλιοκεντρικό δακτύλιο με μία διάμετρο σχεδόν ίση με την τροχιά της Γης. Οι τροχιές τους πρέπει να μοιάζουν με τις εκκεντρικές ελλείψεις των κομητών μάλλον παρά με την σχεδόν κυκλική διαδρομή της Γης.

Το 1861, ο Daniel Kirkwood (1814-1895) πρότεινε ότι οι περιοδικοί διάττοντες ήταν η σκόνη αρχαίων , διαλυμένων κομητών των οποίων η ύλη είχε διανεμηθεί γύρω από την τροχιά, αλλά οι ιδέες του δεν ήταν ευρέως γνωστές μέχρι την έκδοση του δημοφιλούς έργου του, με τίτλο ” Meteoric Astronomy” έξη χρόνια μετά.

Daniel Kirkwood

Η ιδέα του Kirkwood είναι η παρούσα αποδεκτή εξήγηση για την προέλευση των βροχών διαττόντων.

Όπως είχαν υποθέσει άλλοι, και ο Newton είχε προβλέψει, μία εντυπωσιακή βροχή διαττόντων συνέβη στις 13 Νοεμβρίου του 1866. Αν και η ανάπτυξη δεν συγκρινόταν με τις μεγάλες καταιγίδες των 1799 και 1833, ήταν ένα εντυπωσιακό θέαμα – ακόμη περισσότερο διότι είχε προβλεφθεί με επιτυχία και ως εκ τούτου ήταν προσδοκώμενο.

Κατά την διάρκεια του 1866, ο Giovanni Virginio Schiaparelli (1835-1910), διευθυντής του αστεροσκοπείου της Brera στο Μιλάνο, έγραψε μία πολύ σημαντική σειρά επιστολών στον Angelo Secchi σχετικά με τις βροχές διαττόντων. 

Giovann Virginio Schiaparelli

Angelo Secchi

Πολύ σοφά ο Secchi δημοσίευσε αυτές τις επιστολές. Από τις μελέτες του, ο Schiaparelli καθιέρωσε μία αδιαμφισβήτητη σχέση ανάμεσα στους κομήτες και τους διάττοντες.

Συνέκρινε την παρατηρούμενη ωριαία συχνότητα διαττόντων από το απόγευμα έως την αυγή κατά την διάρκεια του έτους με ένα μαθηματικό μοντέλο της αναμενόμενης μεταβολής της συχνότητας.

Βρήκε ότι οι διάττοντες εμφανίζονται πιο συχνά το πρωί απ’ ότι το απόγευμα. Τις πρωινές ώρες η προπορευόμενη πλευρά της Γης κατευθύνεται μέσα στην κοσμική σκόνη καθώς η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, ενώ τα ίδια σωματίδια σκόνης θα έπρεπε να έχουν επαρκή ταχύτητα ώστε να προλάβουν την Γη για να γίνουν ορατά στην επόμενη, ή απογευματινή της πλευρά. Μέσα σε αυτό το μαθηματικό μοντέλο, ο Schiaparelli, ρύθμισε τις ταχύτητες των διαττόντων μέχρι να ομοιοποιηθούν οι παρατηρούμενες τιμές. Οι θεωρητικές τιμές οι οποίες απαιτούνταν για να ταιριάξουν με τις παρατηρήσεις δεν υπερέβαιναν σημαντικά αυτές των κομητών οι οποίοι κινούνται σε παραβολικές τροχιές.

Εν τω μεταξύ, στις 21 Ιανουαρίου του 1867, ο διευθυντής του αστεροσκοπείου των Παρισίων, Urbain Le Verrier (1811-1877), έδωσε μία διάλεξη επί της προέλευσης των διαττόντων στην Ακαδημία των Επιστημών στο Παρίσι.

Urbain Jean Joseph Le Verrier

Ο Le Verrier ασχολήθηκε με την απόδειξη του γιατί οι Λεοντίδες δεν παρήγαγαν μία εντυπωσιακή βροχή κάθε χρόνο. Επεσήμανε ότι, με το πέρασμα του χρόνου οι πλανητικές παρέλξεις θα έπρεπε να διασπείρουν τα νέφη των σωματιδίων των διαττόντων ομοιόμορφα γύρω από την τροχιά και μία βροχή θα έπρεπε να αναμένεται κάθε χρόνο όταν η Γη πέρναγε μέσα από το νέφος. Το γεγονός ότι δεν παρατηρείται μία ισχυρή βροχή διαττόντων κάθε χρόνο υποδείκνυε ότι το νέφος των σωματιδίων ήταν πολύ νέο σε ηλικία για να έχει αναπτυχθεί γύρω από την τροχιά. Η σχετική νεότητα των Λεοντιδών, στην τρέχουσα τροχιά τους, θα μπορούσε να εξηγηθεί εάν το νέφος είχε διαταραχθεί σοβαρότατα από έναν πλανήτη, σε κάποιον σχετικά πρόσφατο παρελθόντα χρόνο.

Ο Le Verrier συμπέρανε ότι η τροχιακή περίοδος του νέφους των Λεοντιδών ήταν 33,25 χρόνια και υπολόγισε τα υπόλοιπα τροχιακά στοιχεία από τις παρατηρήσεις διαττόντων του 1866. Υπολόγισε την κίνηση των νεφών των σωματιδίων μέχρι το 126 Μ.Χ όπου μία αυθαίρετη ρύθμιση του τροχιακού συνδέσμου του νέφους της τάξεως των 1,8 μοιρών και του μήκους κατά 4 μοίρες θα έφερνε το νέφος πολύ κοντά στον πλανήτη Ουρανό. Αυτές οι αυθαίρετες ρυθμίσεις των γωνιακών στοιχείων φάνηκαν να δικαιώνονται καθώς ήταν μέσα στα όρια σφαλμάτων της ανάλυσης. Ο Le Verrier περαιτέρω υπέθεσε ότι το αυθεντικό νέφος θα μπορούσε να κινείται σε ορθή πορεία και θεώρησε τον κομήτη Lexell σαν ένα παράδειγμα του πόσο μεγάλες μπορεί να είναι οι διαταραχές κατά την διάρκεια ενός μοναδικού περάσματος από την περιοχή επιρροής ενός μεγάλου πλανήτη. Οι υπολογισμοί του Le Verrier έγιναν πριν να συσχετιστεί η βροχή των Λεοντιδών με κάποιον συγκεκριμένο κομήτη και, δεδομένης της αβέβαιης φύσης της αρχικής τροχιάς του νέφους, τα συμπεράσματα του και η ανάλυση η οποία αφορούσε την τροχιακή του ιστορία πρέπει να απορριφθούν.

Εν τούτοις, η τροχιά του αποτελούσε βελτίωση αυτής του Schiaparelli και γρήγορα έγινε μία συσχέτιση της βροχής των Λεοντιδών με τον κομήτη Tempel-Tutle, ή 1866 Ι.

Theodor Ritter Von Oppolzer

Μόλις ο Theodor Von Oppolzer (1841-1886) δημοσίευσε την τροχιά του για τον κομήτη 1866 Ι στις 7 Ιανουαρίου του 1867, ήταν προφανές σε τουλάχιστον τρεις αστρονόμους ότι η τροχιά του ήταν παρόμοια με την τροχιά του Le Verrier για την τροχιά του νέφους των Λεοντιδέων. Επειδή ο πατέρας του ήταν ο εκδότης του Astronomische Nachrichten και καθώς έστειλε την νέα του τροχιά εκεί για δημοσίευση, ο Carl F.W. Peters (1844-1894) ήταν ο πρώτος που συσχέτισε την τροχιά του κομήτη του Oppolzer με την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier. Σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 2 Φεβρουαρίου του 1867, ο Schiaparelli δημοσίευσε μία δεύτερη βελτιωμένη ομάδα τροχιακών στοιχείων για το νέφος των Λεοντιδών και το συσχέτισε άμεσα με την τροχιά του Oppolzer για τον κομήτη του 1886 Ι. Τελικά, σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 6 Φεβρουαρίου του 1867, ο ίδιος ο Oppolzer έκανε την ταυτοποίηση ανάμεσα στην τροχιά του που αφορούσε τον κομήτη 1866 Ι και την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier.

Οι αναφορές των μεγάλων καταιγίδων των Λεοντιδών του 1799 και 1833, όπως επίσης και η επιτυχής πρόβλεψη της βροχής των Λεοντιδών του 1866, καλλιέργησαν έναν αυξημένο γενικό ενθουσιασμό και προσμονή για την αναμενόμενη βροχή του 1899.

Με την σκοπιμότητα του να παρέχουν μια πρόβλεψη για το 1899, οι G. Johnstone Stoney και A.M.W Downing ξεκίνησαν με την τροχιά του John Couch Adams και συνέχισαν την ολοκλήρωση της κίνησης του νέφους των διαττόντων από το 1866 έως τον Ιανουάριο του 1900. Τα παρελκτικά φαινόμενα των πλανητών Άρη, Δία, Κρόνου, και Ουρανού υπολογίστηκαν, ενώ αυτά της Αφροδίτης και της Γης κρίθηκαν αμελητέα. Συγκρινόμενες με τις τροχιές αυτών των νεφών σωματιδίων τα οποία έγιναν ορατά στην βροχή του 1866, οι Stoney και Downing βρήκαν ότι η περίοδος είχε αυξηθεί κατά 4 μήνες και η απόσταση του περιηλίου μειώθηκε κατά 0,01 Α.Μ. Ως εκ τούτου σωματίδια από την ίδια ομάδα η οποία ήταν υπεύθυνη για την βροχή του 1866 δεν θα μπορούσε να προκαλέσει μία παρόμοια το 1899. Εν τούτοις, εάν σωματίδια τα οποία διέφεραν σε τροχιακή θέση από εκείνα του 1866 κινούνταν σε παρόμοιες τροχιές και είχαν υποστεί παρόμοιες πλανητικές παρέλξεις ανάμεσα στο 1866 και 1899, τότε μία βροχή θα μπορούσε να αναμένεται στις 6 το πρωί της 15ης Νοεμβρίου του 1899.

Το κοινό περίμενε με ανυπομονησία αυτο το γεγονός. Ως τόσο, καθώς η ημερομηνία της βροχής πλησίαζε, ο Stoney γινόταν όλο και πιο αβέβαιος σε σχέση με την πρόβλεψη του και στις 10 Νοεμβρίου του 1899, έγραψε στην Royal Astronomical Society του Λονδίνου και ανακοίνωσε ότι μία βροχή διαττόντων θα έπρεπε να αναμένεται μόνον εάν η ακτίνα του νέφους των σωματιδίων εκτεινόταν τουλάχιστον σε απόσταση 0,014 Α.Μ από την διαδρομή της κεντρικής τροχιάς. Όπως προέκυψε, η ανησυχία του Stoney είχε στέρεες βάσεις. δεν υπήρξε καμία αξιόλογη βροχή διαττόντων το 1899. Το 1925, ο Charles Olivier θυμόταν ότι απέναντι στην μεγάλη προσμονή του κοινού και την εκτενή κάλυψη του θέματος από τον τύπο, “η αποτυχία της επιστροφής των Λεοντιδών το 1899 ήταν το χειρότερο χτύπημα το οποίο δέχτηκε ποτέ η αστρονομία στα μάτια του κοινού.”

Αναφορές:

  • Comets, a chronological history of observation, science, myth, and folklore.
    Donald K. Yeomans. (Wiley Science Editions)
    p. 190 – 201.
  • In search of planet Vulcan. The Ghost in Newton’s Clockwork Universe.
    Richard Baum. (Plenum Trade – 1997)
    William Sheehan.
    p. 69.
  • The Planet Mars. A history of observation & discovery.
    William Sheehan. (The University of Arizona Press – 1996).
    p. 66.



Clyde Tombaugh: Τα πρώτα χρόνια, η βάση του μύθου

4 Φεβρουαρίου 1906 είναι η ημερομηνία γέννησης του Clyde Tombaugh. Είναι ταυτόχρονα ίσως από τα λίγα προσωπικά στοιχεία του γνωστά με ακρίβεια, τουλάχιστον από τα πρώτα χρόνια και τα πιο καθοριστικά, εμφανώς μίας εξαιρετικής προσωπικότητας. Η προσωπικότητα αυτή, βήμα το βήμα παρουσίαζε τα δομικά υλικά της ιδιοφυΐας η οποία αποτέλεσε τον μύθο του ανθρώπου που απέσπασε τον πλανήτη Πλούτωνα από τα δίχτυα του σκότους στις παρυφές του Ηλιακού μας συστήματος.

Ας δούμε την διαδρομή του μύθου Clyde Tombaugh, τα πρώτα χρόνια,
καθώς λίγα από τα γεγονότα της νεανικής του ηλικίας είναι γνωστά, αντίθετα τα
γεγονότα που οδήγησαν στην ανακάλυψη του πλανήτη Πλούτωνα είναι πολύ καλά γνωστά.

Η Αστρονομία τον κατέκτησε στα 12 όταν ο θείος του Lee (ερασιτέχνης
αστρονόμος) τον κάλεσε να παρατηρήσουν τον ουρανό. Ο θείος του είχε κατασκευάσει
ένα τηλεσκόπιο διαμέτρου 3″ χρησιμοποιώντας έναν μακρύ τσίγκινο σωλήνα,
έναν φθηνό φακό και ένα ανεπαρκές προσοφθάλμιο το οποίο είχε κατασκευάσει από
έναν μεγεθυντικό φακό. Μια φεγγαρόλουστη νύχτα τον Ιούλιο του 1918, ο πατέρας
του και ο θείος του τον κάλεσαν να συμμετάσχει στην εξερεύνηση του στερεώματος
με το μικρό τηλεσκόπιο. Όταν ήρθε η σειρά του Clyde και αφού σκόπευσε το τηλεσκόπιο
στην Σελήνη και εστίασε, έμεινε άναυδος. Από εκείνη την στιγμή ο Clyde ήξερε
τι θα γινόταν όταν μεγάλωνε: Αστρονόμος.

Στην συνέχεια άρχισε να διαβάζει τα βιβλία του θείου του Lee ξανά και ξανά. Πήγαινε επίσης μέχρι την βιβλιοθήκη της πόλης Streator και δανειζόταν οτιδήποτε μπορούσε να βρει στον τομέα που αναφερόταν στην αστρονομία. Αποταμίευε από το χαρτζιλίκι του για να προμηθευτεί περισσότερα βιβλία. Κάθε βιβλίο τον ενέπνεε ώστε να διαβάσει και άλλα και τίτλοι όπως: “The pith of Astronomy”, “The Solar System”, “The story of eclipses”, “Mars”, ήταν μέσα στους στόχους του.
Είναι σαφές εδώ ότι έχουμε την ανατολή ενός νεοφώτιστου ερασιτέχνη αστρονόμου στην αρχή ενός δρόμου όπου ο ενθουσιασμός μπορεί ως συνήθως να αποτελέσει ένα κυριολεκτικά απλό φλερτ με την αστρονομική τέχνη ή και ακόμη να εξελιχτεί σε έναν έρωτα ζωής. Είναι νωρίς όμως να αποφανθούμε ακόμη, παρά τα πρώτα ψήγματα αστρονομικού πάθους τα οποία είχε ήδη εκδηλώσει.

Ο θείος του Lee, ικανοποιημένος από το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον
του Clyde προς την αστρονομία, του δάνεισε το τηλεσκόπιο του το οποίο ο δεύτερος
χρησιμοποιούσε για τουλάχιστον 4 ώρες κάθε νύχτα στο τέλος μιας εξαιρετικά κοπιαστικής
ημέρας στο σχολείο και στο κτήμα.

Ο Clyde εδώ εμφανίζει τα πρώτα συμπτώματα και την ρίζα ίσως κάθε
επιστήμονα: Ασίγαστη περιέργεια. Η φύση και η γέννηση του σύμπαντος τον συναρπάζουν.
Είχε μία ακατανίκητη τάση να κατανοήσει και να καταλάβει. Για κάποια χρόνια
αυτή η τάση αναπτυσσόταν και πριν στραφεί στην Αστρονομία είχε ξεκινήσει να
παρατηρεί αντικείμενα με ένα μικροσκόπιο. Επίσης το αγαπημένο του μάθημα στο
σχολείο ήταν η Γεωγραφία. Συνδυάζοντας αυτό το ενδιαφέρον με την αστρονομία
άρχισε να γοητεύεται από την Γεωγραφία των πλανητών. Τα βουνά φαίνονταν υπέροχα
και μεγαλειώδη στον Clyde αλλά τα άστρα και οι πλανήτες εξασκούσαν επάνω του
μια πιο έντονη γοητεία. Του φαίνονταν πολύ περισσότερο αιώνια.

Με το τηλεσκόπιο του θείου του, άρχισε να φτιάχνει τον δικό του χάρτη των πλανητών. Πρώτα κρατούσε ημερολόγιο με τις παρατηρήσεις κάθε νύχτας.
Προς το τέλος του 1918, λίγο πριν κλείσει τα 13, έκανε τα πρώτα του σχέδια, τις θέσεις των δορυφόρων του Δία. Οι δορυφόροι του Δία γοήτευαν τον Clyde καθώς είχαν ανακαλυφθεί από ένα από τα είδωλά του τον μεγάλο Ιταλό επιστήμονα Galileo. Ο Clyde, μπορούσε να αναφέρει τις πρωτιές του Γαλιλαίου τόσο εύκολα…σαν το αλφάβητο, το πώς ο Γαλιλαίος κατασκεύασε το πρώτο τηλεσκόπιο για να παρατηρήσει το σύμπαν, το πώς υπήρξε ο πρώτος άνθρωπος ο οποίος είδε την ανάγλυφη επιφάνεια της Σελήνης, το πώς είχε ανακαλύψει 4 από τους πολυάριθμους δορυφόρους του, το πώς είχε αποδείξει με το τηλεσκόπιο ότι η Αφροδίτη όπως και η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο.

1. Ο Γαλιλαίος, το πρώτο μεγάλο είδωλο του έφηβου Clyde.
2. O William Herschel,το πρότυπο του όσον αφορά την αφοσίωση αλλά και την κατασκευαστική δεινότητα.
3. Το μεγάλο κατοπτρικό τηλεσκόπιο που κατασκεύασε ο William Herschel.

Το δεύτερο είδωλο του Clyde ήταν ο sir William Herschel, του οποίου
την βιογραφία ήξερε απ’ έξω. Ικανοποιούνταν να περιγράφει πως ο Herschel είχε
κατασκευάσει τα δικά του τηλεσκόπια και είχε ανακαλύψει τον πλανήτη Ουρανό ανάμεσα
στα άστρα του αστερισμού των Διδύμων στις 13 Μαρτίου του 1781. “Αυτός ήταν
ο πρώτος και μοναδικός πλανήτης ο οποίος ανακαλύφθηκε με ένα τηλεσκόπιο”,
ανέφερε ο Clyde στους ακροατές του και συνέχιζε απαριθμώντας τις τηλεσκοπικές
μελέτες του Herschel στον ‘Αρη με τις λευκές του πολικές επικαλύψεις. Εκείνη
την χρονική στιγμή ο Clyde δεν είχε κανέναν τρόπο να γνωρίζει πόσο σημαντικά
για την υπόλοιπη ζωή του θα ήταν ο ‘Αρης, ο αστερισμός των Διδύμων και η ημερομηνία
13 Μαρτίου στην δική του ζωή.

Όλα τα προηγούμενα συνιστούν το υπόβαθρο του πάθους, την έφεση
προς την έρευνα, το ταλέντο, και την ασίγαστη φλέβα του μύθου που μόλις γεννιόταν.
Ας δούμε όμως το πρακτικό υπέδαφος για να κατανοήσουμε το εγγύς περιβάλλον του
και να σκιαγραφήσουμε το τοπίο μέσα στο οποίο καλλιεργήθηκε η προσωπικότητα
η οποία έμελλε να αλλάξει την εικόνα του Ηλιακού μας συστήματος επεκτείνοντας
το.

Η οικογένεια Tombaugh ήταν φτωχοί αγρότες εργαζόμενοι σε έναν
αγρό με καλαμπόκια στο Illinois τον οποίο ενοικίασε ο πατέρας του Clyde κοντά
στο Streator. Υπήρχαν 5 παιδιά στην οικογένεια. Ο Clyde ήταν ο μεγαλύτερος.
Καταπιανόταν ανελλιπώς με τις εργασίες του στο σχολείο και τις υποχρεώσεις του
στο κτήμα.
Εν τούτοις, τα κατάφερε να συνεχίσει με την μελέτη της αστρονομίας. Στις αρχές
του 1919 (13 χρόνων) προσπάθησε να κατασκευάσει ένα απλό τηλεσκόπιο με εξαρτήματα
που μπόρεσε να βρει στο κτήμα. Τα κύρια στοιχεία αποτελούνταν από έναν φακό
για διάβασμα (μεγεθυντικό) και έναν σωλήνα ο οποίος είχε κατασκευαστεί από ένα
λεπτό φύλλο σιδήρου. Αυτό το όργανο βέβαια δεν ήταν επαρκές για παρατήρηση αλλά
τότε ήταν που πληροφορήθηκε από τον θείο του Lee ότι θα αγόραζε ένα αχρωματικό
διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 2″ 3/16 (55,56 mm) Χ40. Ο Clyde βέβαια περίμενε
με ανυπομονησία να χρησιμοποιήσει το νέο τηλεσκόπιο και όταν το χρησιμοποίησε
το πρώτο αντικείμενο που παρατήρησε ήταν ο πλανήτης ‘Αρης. Η παρατήρηση ήταν
σύντομη καθώς δεν ήταν μία καθαρή νύχτα. Ο Clyde προσπάθησε όλη την νύχτα να
δει τον πλανήτη ανάμεσα σε ανοίγματα στα σύννεφα.

Το 1922 (16 χρόνων) ο πατέρας του ο Muron αποφάσισε να μετακομίσει προς το Δυτικό Kansas για να δει εάν θα είχε καλύτερη τύχη με την γεωργία εκεί. Ενοικίασε έναν αγρό κοντά στην πόλη Burdett. Οι προοπτικές ήταν καλύτερες αλλά ο Clyde είχε όλο και περισσότερες υποχρεώσεις από ποτέ στο κτήμα καθώς ήταν αναγκασμένος να δουλεύει στον αγρό, να συγκεντρώνει ζωοτροφές, να αρμέγει τις αγελάδες, να μεταφέρει ξυλεία και κάρβουνο. Η οικογένεια είχε ανάγκη από κάθε δυνατή βοήθεια καθώς άλλος ένας υιός ο Robert γεννήθηκε το 1923.

Ο Clyde στο κτήμα.

Εκείνη την εποχή ο Clyde παρακολούθησε το γυμνάσιο του Burdett
και τα αγαπημένα του μαθήματα ήταν, η Γεωμετρία, οι γενικές επιστήμες, και
η Φυσική.
Οι υποχρεώσεις του στο σχολείο, το κτήμα και οι αστρονομικές του μελέτες στο
σπίτι τον απομάκρυναν από πολλές επαφές και γνωριμίες. Λίγοι συμμαθητές του
μπορούσαν να καταλάβουν το γιατί περνούσε όλο τον ελεύθερο χρόνο του στην
αστρονομία. Συνήθως μελετούσε μόνος του. Καθόταν στο τηλεσκόπιο τις κρύες
νύχτες μέχρι που τα χέρια του και τα πόδια του μούδιαζαν από το κρύο. Οι συμμαθητές
του, του έδωσαν το παρατσούκλι: “Ο κομήτης Clyde”. Όταν η τάξη αποφοίτησε
το 1925, έγραψαν αυτήν την προφητεία σχετικά με τον Clyde στο βιβλίο της χρονιάς:
” Θα ανακαλύψει έναν κόσμο”.

Μετά όμως από την αποφοίτηση, ο Clyde υπέμεινε μια ανάσχεση.
Οι Tombaugh ήταν πολύ φτωχοί ώστε να τον στείλουν στο κολέγιο. Στην αρχή απογοητεύτηκε
καθώς έχανε την ευκαιρία να σπουδάσει αστρονομία και άλλες επιστήμες εκεί.
Εν τούτοις δεν ήταν το άτομο που θα παρέμενε σε αυτήν την κατάσταση για μεγάλο
χρονικό διάστημα. Θα διάβαζε, θα μελετούσε, και θα παρατηρούσε μόνος του.
Ναι, θα εργαζόταν στα χωράφια από το ξημέρωμα έως το σούρουπο για να βοηθήσει
την οικογένεια, αλλά οι νύχτες θα ήταν δικές του για εξερεύνηση με το τηλεσκόπιο
του.

Έναν χρόνο αργότερα (1926 – 20 χρόνων) πέτυχε ένα συναρπαστικό
άρθρο σε μια σχολική έκδοση. Το άρθρο αναφερόταν στο πώς μπορούσε κάποιος
να κατασκευάσει ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο. Ο Clyde αποφάσισε να προσπαθήσει
αλλά αμέσως αντιμετώπισε το κλασικό πρόβλημα: Δεν είχε χρήματα να αγοράσει
τα εξαρτήματα. Για να εξοικονομήσει λίγα ακόμη, πρόσφερε την βοήθειά του σε
έναν γείτονα. Αυτή η δραστηριότητα, του εξοικονόμησε κάποια επιπλέον χρήματα
ώστε να μπορεί να αγοράσει δύο κομμάτια γυαλιού για τα κάτοπτρα. Κατασκεύασε
το τηλεσκόπιο από τέσσερα κομμάτια ξύλου μήκους 7 πόδων (2m 13cm). Προσεκτικά,
επάλειψε το ξύλο με καυτό λινέλαιο και στην συνέχεια το έβαψε σαν προστασία
απέναντι στα στοιχεία. Κάρφωσε τα ξύλα μεταξύ τους ώστε να δημιουργήσει ένα
κουτί μήκους 7 πόδων. Σε αυτόν τον σωλήνα προσάρμοσε το γυαλί που είχε επαλουμινώσει
για να φτιάξει το κύριο κάτοπτρο. Αλλά όλα πήγαν λάθος. Ο ξύλινος σωλήνας
σκέβρωσε έξω. Το κάτοπτρο δημιουργούσε φτωχά είδωλα, ενώ η στήριξη ήταν τόσο
αδύναμη που ο σωλήνας τρανταζόταν με την μικρότερη αύρα.

Μετά την πρώτη απόπειρα οι δουλειές του κτήματος τον κράτησαν
πολύ απασχολημένο ώστε να αποπειραθεί ένα νέο ξεκίνημα. Τότε, τον Απρίλιο
του 1926 διάβασε ότι το περιοδικό Scientific American είχε εκδώσει ένα βιβλίο
με τον τίτλο Amateur Telescope Making. Ο Clyde παρήγγειλε ένα αντίτυπο. Ήλπιζε
να βρει χρόνο για το σχέδιο αργότερα την ίδια χρονιά, αφού η σοδειά θα είχε
μαζευτεί.

Εν τω μεταξύ χρησιμοποίησε το κατοπτρικό του τηλεσκόπιο όταν
η ατμόσφαιρα ήταν σταθερή. Εργαζόταν στους αγρούς του Κάνσας κατά την διάρκεια
της ημέρας αλλά όργωνε τα αστρικά πεδία του σύμπαντος την νύχτα. Ανάμεσα σε
κοπιαστικές δουλειές εκείνο το καυτό καλοκαίρι ο Clyde προσπάθησε να αναβαθμίσει
το τηλεσκόπιο του. Το πρώτο που θα έπρεπε να κάνει ήταν του δώσει ένα πιο
ισχυρό κάτοπτρο. Διάβασε βιβλία επάνω στο πώς θα έτριβε γυαλί ώστε να διαμορφώσει
τα δικά του κάτοπτρα. Πριν όμως, έπρεπε να καταφέρει να λύσει ένα άλλο πρόβλημα.
Γνώριζε ότι ακόμη και η ελάχιστη μεταβολή θερμοκρασίας θα κατέστρεφε το φρέσκο
γυαλί το οποίο προοριζόταν να γίνει κάτοπτρο για αστρονομική χρήση. Τότε σκέφτηκε
ότι μία σπηλιά θα έδινε το απαραίτητο περιβάλλον για το εγχείρημα.

Έτσι λοιπόν σε ένα περιβάλλον με αποπνικτική ζέστη για εβδομάδες
ολόκληρες έσκαψε μια τεράστια σπηλιά με φτυάρι και αξίνα.. Στην συνέχεια έριξε
τσιμέντο στο πάτωμα, το ταβάνι και τους τοίχους. Η σπηλιά, πίσω από το σπίτι,
είχε 24 πόδια (7,31m) μάκρος, 12 πόδια πλάτος, (3,66m) και 7 πόδια βάθος (2,13m).
O Clyde παρήγγειλε περισσότερο γυαλί και άρχισε να τρίβει τον καινούργιο του
καθρέφτη. Εργαζόταν γρήγορα έτσι ώστε να τελείωνε έγκαιρα για να παρατηρήσει
τον ‘Αρη και πάλι. Ο πλανήτης ερχόταν σε καλή θέση για παρατήρηση. Αλλά μέσα
στην βιασύνη του έτριψε το γυαλί πολύ λεπτό. Έδειχνε σημάδια κάμψης. Αυτό
ακριβώς έκανε το κάτοπτρο άχρηστο για τηλεσκόπιο. Ο Clyde είχε αποτύχει και
πάλι και δεν είχε χρήματα να αγοράσει ένα καινούργιο κομμάτι γυαλί. Εν τούτοις,
δεν αποθαρρύνθηκε. Σκέφτηκε ένα νέο σχέδιο. Ίσως ο θείος του Lee να χρηματοδοτούσε
την κατασκευή ενός τηλεσκοπίου. Έτσι έγραψε στον θείο του στο Illinois ρωτώντας
τον εάν θα ήθελε να του κατασκευάσει ένα τηλεσκόπιο. Με τα χρήματα που θα
αποκόμιζε από την κατασκευή του τηλεσκοπίου ο Clyde θα μπορούσε να κατασκευάσει
ένα για τον εαυτό του. Ο Clyde ρίχτηκε στην δουλειά ώστε να του κατασκευάσει
ένα διαμέτρου 7 ιντσών (17,78cm) κατοπτρικό τηλεσκόπιο. Παρήγγειλε τα εξαρτήματα
και γυαλί και άρχισε να τρίβει το κάτοπτρο. Κατά την διάρκεια του χειμώνα
εργαζόταν επάνω στο τηλεσκόπιο ακόμη και εάν μπορούσε να εξοικονομήσει έστω
και ένα λεπτό. Αυτήν την φορά δεν είχε κανένα πρόβλημα με τον σωλήνα, το κάτοπτρο,
το προσοφθάλμιο ή την στήριξη. Τελείωσε το τηλεσκόπιο τον Μάιο του 1927 (21
χρόνων). Τότε ήρθε η μεγάλη στιγμή να το δοκιμάσει.

Ήταν μια φεγγαρόλουστη νύχτα. Ο Clyde έστησε το όργανο και
εστίασε στην Σελήνη και στην συνέχεια σε αρκετούς πλανήτες. Τα είδωλα ήταν
καλά, ομολογουμένως υπέροχα! Ήταν οι καλύτερες εικόνες της Σελήνης και των
πλανητών που είχε δει ποτέ.

Ο Clyde, σύντομα ταχυδρόμησε το ολοκληρωμένο τηλεσκόπιο στον θείο του στο Illinois. Αποτέλεσε μια εκπληκτική επιτυχία. Ο θείος του Lee κάλεσε όλους τους φίλους και γείτονες να δουν και να χρησιμοποιήσουν το αριστούργημα του ανιψιού του. Και φυσικά έστειλε στον Clyde την επιταγή για την κατασκευή του.
Ο Clyde αμέσως αγόρασε καινούργιους δίσκους (δύο δισκοειδή κομμάτια γυαλί εκ των οποίων το ένα αποτελεί το εργαλείο και το άλλο το επίδοξο κάτοπτρο) για να κατασκευάσει για τον ίδιο ένα κατοπτρικό κάτοπτρο διαμέτρου 9 ιντσών (22,86cm). Στην συνέχεια, αποσύρθηκε στην σπηλιά του και έτριβε τα κάτοπτρα. Ο μικρότερος από τα αδέρφια του ο Robert κυριολεκτικά εκλιπαρούσε για μια θέση στο όλο έργο. “Εντάξει”, είπε ο Clyde, “μπορείς να βοηθήσεις, περίμενε δίπλα και βάζε μία γεμάτη κουταλιά διαβρωτικού κάθε φορά που αυτό εξαντλείται”. Ο πατέρας του Clyde επίσης συμμετείχε στο όλο σχέδιο. Κατασκεύασε μία στιβαρή στήριξη για το τηλεσκόπιο, από παλιά γεωργικά μηχανήματα και σκόρπια ανταλλακτικά. Τα ανταλλακτικά αυτά συμπεριλάμβαναν την ράβδο οδήγησης ενός χαλασμένου αυτοκινήτου και παλιά μέρη και υπολείμματα διάφορων μηχανών.

Ο Clyde, στέκεται δίπλα στο ολοκληρωμένο και ομολογουμένως εντυπωσιακό τηλεσκόπιο εστιακού μήκους 79″ (περίπου 2m).

Το κόστος κατασκευής του τηλεσκοπίου μη υπολογίζοντας το προσοφθάλμιο
ήταν 36$. Κατασκευασμένο από ένα εργοστάσιο θα κόστιζε 1000$.
Ο Clyde συναρμολόγησε το τηλεσκόπιο στο κτήμα.
“Να ο κήπος μου”, είπε στην οικογένεια, “Ο κήπος του τηλεσκοπίου”.

Στην συνέχεια, ο πατέρας του αναρωτήθηκε: “Θα είναι ασφαλές έξω;”
“Νομίζω”, είπε ο Clyde. Θα φτιάξω έναν φράχτη με σύρμα για να το
προστατεύσω από τα ζώα, όσον αφορά τα στοιχεία της φύσης, όταν δεν το χρησιμοποιώ
πια, θα μετακινήσω το προσοφθάλμιο και θα το αντικαταστήσω με κάτι που θα
καλύψει το άνοιγμα. Το άλλο άκρο θα καλυφθεί από μία εφαρμοστή μεταλλική καλύπτρα.”

Το 9″ (22,86εκ.) τηλεσκόπιο κατέληξε να είναι άλλο ένα αριστούργημα.
Έδινε καθαρές εικόνες με μεγεθύνσεις μέχρι 500 διαμέτρων. Και ήταν εύκολο
στην χρήση. Ο Clyde μπορούσε να το στήσει σε δύο λεπτά και να το σφραγίσει
σε 5 λεπτά. Ανακάλυψε ότι ο κλειστός σωλήνας προστάτευε τα κάτοπτρα πολύ καλά.
Περνούσε αρκετές ώρες στο προσοφθάλμιο. Συχνά έκανε σχέδια από ότι έβλεπε:
Οι κρατήρες της Σελήνης, οι περιοχές στους δακτυλίους του Κρόνου, οι δορυφόροι
του Δία. Κάποιες φορές ήταν τόσο απορροφημένος στο να σχεδιάζει όπου εργαζόταν
όλη την νύχτα. Όπως ο Γαλιλαίος και ο Herschel ο Clyde στρεφόταν στο σύμπαν
σαν να ήταν δικό του.

Νωρίς κάποιο πρωινό του Νοεμβρίου του 1928 (διανύοντας το 23ο έτος της ηλικίας του) ο Clyde παρατήρησε τον ‘Αρη. Το καθαρό πρωινό φως και η ασυνήθιστα σταθερή ατμόσφαιρα βοήθησε στο να έχει πολύ σταθερό είδωλο. Ξαφνικά, ευθείες γραμμές έγιναν αντιληπτές επάνω στον δίσκο. Ο Clyde δεν μπορούσε να πιστέψει στα μάτια του. Έβλεπε τα “κανάλια” που είχε δει ο Percival Lowell. Ο Clyde είδε αρκετά από αυτά για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Τότε, προς απογοήτευσή του χάθηκαν. Για εβδομάδες ο Clyde συνέχισε να παρατηρεί τον ‘Αρη, και είδε κάποιες από τις γραμμές και πάλι. Έκανε μια σειρά σχεδίων τα οποία παρουσίαζαν τα κανάλια όπως αυτά φαίνονταν σ’ αυτόν. Ήταν όμως τα σχέδια καλά; Ήταν πράγματι ακριβή; Ο Clyde άρχισε να αναρωτιέται. Αποφάσισε ότι υπήρχε ένας μόνον τρόπος για να το μάθει, να τα δουν ειδικοί. Ήξερε ότι οι αστρονόμοι του αστεροσκοπείου του Lowell ήταν ειδικοί στους πλανήτες και ειδικά στον ‘Αρη. Γιατί να μην έρθει σε επαφή με το προσωπικό του αστεροσκοπείου;

Μια σελίδα από το βιβλίο παρατηρήσεων του Clyde Tombaugh.

Ο Clyde έγραψε ένα γράμμα στο οποίο περιέγραφε το τηλεσκόπιο
του και την εμπειρία του στην κατασκευή και την χρήση του. Ζήτησε από τους
αστρονόμους του Lowell να του αναφέρουν τα σχόλια τους για τα σχέδια του.

Τον Δεκέμβριο του 1928 ο Clyde έλαβε ένα γράμμα από τον Δόκτορα V. M. Slipher, τον διευθυντή του αστεροσκοπείου του Lowell. Το γράμμα ήταν σύντομο και επί της ουσίας. Ο Δρ. Slipher έλεγε ότι ήταν εντυπωσιασμένος από τα σχέδια του Clyde. Ήταν τέλεια όσον αφορά τις λεπτομέρειες και φοβερά ακριβή, επίσης είχε κάποιες ερωτήσεις να κάνει. Ήταν ο Clyde υγιής και δυνατός; Ήταν διατεθειμένος να εργάζεται πολλές ώρες σε ένα κρύο περιβάλλον χωρίς θέρμανση; Ήταν διατεθειμένος να γίνει βοηθός στο αστεροσκοπείο του Lowell; Εάν ναι, υπήρχε εργασία στην φωτογραφική παρατήρηση η οποία τον περίμενε.

Ο Clyde, μπροστά στο φωτογραφικό τηλεσκόπιο με το οποίο ανακάλυψε τον πλανήτη Πλούτωνα.

Αναφορές:
Tony Simon, “The Search for Planet X”, p 69-83, Scholastic Book
Services, (1965).

Αφιερωμένο στον φίλο μου Frederick N. Ley χωρίς την συνδρομή του οποίου
δεν θα ήταν εφικτή η ολοκλήρωση αυτού του άρθρου.




Οι περιπλανήσεις ενός 6″ F/15 διοπτρικού τηλεσκοπίου

Το 6" F/15, διοπτρικό τηλεσκόπιο - 1982

Το 6″ F/15, διοπτρικό τηλεσκόπιο – 1982. (όλες οι φωτογραφίες αποτελούν ευγενική προσφορά του Frederick N. Ley, εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά)

Εισαγωγή.
Η πρώτη φορά που το απέραντο κενό που αρχίζει λίγο επάνω από τα κεφάλια μας έγινε ορατό μέσα από ένα οπτικό μέσο, εκτός του ανθρώπινου οφθαλμού, ήταν όταν ο Γαλιλαίος, ή τουλάχιστον έτσι εικάζεται, έστρεψε προς τον ουρανό ένα μικρό διοπτρικό τηλεσκόπιο. Αυτό αποτέλεσε μία από τις πιο επαναστατικές κινήσεις στην προσπάθεια του ανθρώπινου πνεύματος να διαμορφώσει μία πιο αντικειμενική εικόνα του περιβάλλοντος κόσμου και ως εκ’ τούτου του ίδιου του ανθρώπου μέσα σε αυτόν.
Το σύμπαν των Επικύκλων κατέρρευσε μέσα από την καταγραφή των φάσεων του πλανήτη Αφροδίτη και η πειραματική Φυσική ανέτειλε στον ορίζοντα του ανθρώπινου πνεύματος. Το Ηλιοκεντρικό σύστημα πια μπόρεσε να πάρει την θέση του σε στέρεο έδαφος, αν και αυτό ήταν κάτι που δεν έγινε “αναίμακτα”, πολλούς αιώνες μετά από τις αιτιάσεις του Αρίσταρχου του Σαμίου. Οι “σφαίρες” που ενσαρκώνονταν από την Σελήνη ή τον Ήλιο δεν αποτελούσαν πια τέλειες φιλοσοφικές ιδέες αλλά μικρά ατελή μέρη ενός πολυποίκιλου κόσμου ο οποίος δεν είχε την μορφή που του έδιναν οι ανθρώπινες ενατενίσεις. Η άψογη σφαίρα της Σελήνης γέμισε με “φρικώδεις ατέλειες” ορέων και φαραγγιών ενώ η απόλυτη σφαίρα του Ηλίου έβριθε περαστικών κηλίδων των οποίων η παρατήρηση κόστισε την όραση αρκετών από τους πρώτους παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένου και του Γαλιλαίου.

Η μαγεία των διοπτρικών τηλεσκοπίων.
Παρ’ όλα αυτά, το διοπτρικό τηλεσκόπιο αποτέλεσε για περίπου τους τρεις επόμενους αιώνες το κατ’ εξοχήν αντικείμενο του αστρονομικού “πόθου”. Αυτό ίσχυε τουλάχιστον μέχρι την εξέλιξη των κατοπτρικών τηλεσκοπίων, δηλαδή την ανάπτυξη της τεχνικής της επαλουμίνωσης των κατόπτρων και την κατασκευή ικανών στηρίξεων ώστε να μπορεί να γίνει εκμεταλλεύσιμη η ανάλυση που προσέφερε το μεγαλύτερο συγκριτικά (βάσει του κόστους) με το διοπτρικό τηλεσκόπιο μέγεθος του πρωτεύοντος.
Ειδικά, στην μορφή του αχρωματικού φακού, τύπου Fraunhofer, έγινε για περισσότερο από έναν αιώνα το ιδανικό αστρονομικό όργανο, το κλασικό θα λέγαμε για την ακαδημαϊκή αστρονομία, απετέλεσε εξ’ ίσου όμως τον κλασικό τύπο τηλεσκοπίου πολλών επιφανών ερασιτεχνών αστρονόμων για περισσότερο από δύο αιώνες. Τα όργανα αυτά απέκτησαν μία παράξενη αίγλη και καταχωρήθηκαν στην συνείδηση του ερασιτέχνη αστρονόμου σαν το “πραγματικό” τηλεσκόπιο.

Τα χρόνια της Κούβας.
Η ιστορία μας ίσως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μία μικρή παράγραφος αυτής της συναρπαστικής περιπέτειας με τον τρόπο που η προσωπική ιστορία του καθ’ ενός μας αποτελεί ένα μικρό εν τούτοις δομικό στοιχείο της βιβλιοθήκης που συνθέτει το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Το τηλεσκόπιο μας είναι ένα διοπτρικό αχρωματικό τύπου Fraunhofer διαμέτρου 15cm F/15 ο μεν αντικειμενικός φακός είναι κατασκευής Jeagers, ο δε οπτικός σωλήνας καθώς και η στήριξη είναι κατασκευής της εταιρείας Cave Optical, του θρυλικού πρόσφατα εκλιπόντος Thomas R. Cave, με ισημερινή κεφαλή τύπου ASTROLA σε άξονες διαμέτρου 1,5 ιντσών με αστροστάτη και ερευνητή 10Χ40 Unitron, εξαιρετικής ποιότητας.
Ας ξετυλίξουμε το νήμα από την αρχή όμως, ας δούμε τις περιπέτειες που συνέτειναν στην δημιουργία αυτού του εξαίρετου αστρονομικού οργάνου.

Βρισκόμαστε στα τέλη του 19ου αιώνα όπου ένας ισπανός ονόματι Bueno, προερχόμενος από την περιοχή Macoterra, αναζητά την τύχη του στον νέο κόσμο ίσως ασυνείδητα προσκεκλημένος από το πνεύμα των προγόνων του που είχαν την ίδια έφεση κάπου τέσσερις αιώνες πριν και βρίσκεται στην Κούβα. Είναι πιθανό ότι είχαν ήδη μεταναστεύσει στην Κούβα άλλα μέλη του γένους Bueno.
Ο κ. Bueno θα πρέπει να ήταν μία ιδιαίτερη προσωπικότητα καθώς εξελίσσεται σε διαπρεπή νομικό και πληροφορίες αναφέρουν ότι στις εξετάσεις για το πτυχίο του έδωσε όλες τις απαντήσεις στην Λατινική! Το 1921 γεννιέται ο υιός του Antonio Bueno ο 6ος (Κούβα) μετέπειτα διακεκριμένος νομικός (δικαστής) και ο ίδιος, με Masters στις κοινωνικές υπηρεσίες το οποίο απέκτησε στην δεκαετία του ’70 στις Η.Π.Α, αλλά αυτό είναι ένα άλλο μέρος της ιστορίας μας. Ο πατέρας του γνώριζε ότι σε κάποια αποθήκη των συγγενών υπήρχε ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 5 ιντσών με οπτικό σωλήνα από μπρούτζο, σε ισημερινή στήριξη, Γαλλικής κατασκευής.
Τον Ιανουάριο του 1941, γεννιέται ο υιός του Αntonio Bueno, Αntonio Bueno ο 7ος. Σε ηλικία 15 χρόνων περίπου, πληροφορείται από τον παππού του για την ύπαρξη του τηλεσκοπίου και με την σειρά του ανακαλύπτει εκ νέου το περίφημο “μπρούτζινο” διοπτρικό και του δίνει ζωή στρέφοντάς το εκεί που ήταν πάντοτε ο προορισμός του, στο ουράνιο στερέωμα.
Είναι παραπάνω από σίγουρο ότι η ανακάλυψη του “μπρούτζινου” διοπτρικού από τον Antonio τον 7ο , θα πρέπει να έπαιξε έναν καθοριστικό ρόλο στην ισόβια αγάπη του για την αστρονομία για τα επόμενα 25 περίπου χρόνια της δυστυχώς σύντομης ζωής του.
Κάπου εδώ, η οικογένεια Bueno βρίσκεται μέσα στην θύελλα της επανάστασης του Castro και αναγκάζεται να μεταναστεύσει στην παρακείμενη ακτή της Florida των Η.Π.Α. γύρω στα 1961-1962. Το δυστύχημα είναι ότι το καθεστώς της Κούβας δεν επιτρέπει την εξαγωγή κανενός αντικειμένου από το νησί με αποτέλεσμα το 5 ιντσών διοπτρικό να παραμείνει για πάντα στην Κούβα.

Μετανάστευση στις Η.Π.Α, αγορά του διοπτρικού.
Η οικογένεια, βρίσκεται στην περιοχή Yakima της Washington μέχρι τα 1967 – 1968 όπου εκεί ο πατήρ Bueno εργάζεται σε κοινωνικές υπηρεσίες . Ο υιός Bueno (τον οποίο μπορούμε να αποκαλούμε Αnthony), απέκτησε τρεις τίτλους επιπέδου Bachelor, στα Μαθηματικά, την Γεωγραφία και την Φυσική, συνεχίζοντας επάξια την παράδοση μίας οικογένειας ανθρώπων με υψηλό επίπεδο κατάρτισης και πνευματικής καλλιέργειας. Η οικογένεια μεταναστεύει για πολλοστή φορά, αν και την τελευταία, Δυτικά, στο Campbell στην Βόρεια Καλιφόρνια.

Ο Anthony με το διοπτρικό - 1981

Ο Anthony με το διοπτρικό – 1981.

Ο Anthony, φαντάζομαι όμως ότι ποτέ δεν “συνήλθε” από την γοητεία στην οποία εξετέθη από την επαφή του με το χαμένο πια “μπρούτζινο” διοπτρικό. Ως τεκμήριο αυτής της υπόθεσης αναφέρω την μαρτυρία του μετέπειτα φίλου του Frederick N. Ley, σύμφωνα με τον οποίο ο Anthony κρατούσε μία φωτογραφία του “μπρούτζινου” διοπτρικού πάντοτε μαζί του. Έτσι, αποφασίζει το 1971 να παραγγείλει ένα 6″ F/15 διοπτρικό, το περί ου ο λόγος, από την εταιρεία Cave Optical, το οποίο αγοράζει για 2.200$. (βλ. την 1η εικόνα) Αυτό συμβαίνει μόλις στο μεταίχμιο μίας εποχής όπου η παραγωγή και διάθεση τηλεσκοπίων, με την φθηνή και μαζική παραγωγή οργάνων τύπου Schmidt Cassegrain, από την Celestron (1968) και από την Meade (1971) δέχεται μία επανάσταση η οποία έμελλε να αλλάξει το τοπίο για πάντα.
Στα επόμενα χρόνια, επιδίδεται σε παρατηρήσεις μεταβλητών αστέρων και αστροφωτογράφηση, ενώ το πρώτο χρονικό διάστημα όπου δεν υπάρχει χώρος στέγασης του διοπτρικού, το τηλεσκόπιο παραμένει στο σαλόνι της οικογένειας Bueno, και θα πρέπει να ήταν μεγάλο!

Το αστεροσκοπείο στο Campbell - 1982

Το αστεροσκοπείο στο Campbell – 1982.

Στην συνέχεια και με την πάροδο του χρόνου ο Anthony στεγάζει το διοπτρικό σε αστεροσκοπείο συρόμενης οροφής “συντροφεύοντας” το με ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο και πάλι από την Cave Optical διαμέτρου 12″,5 F/7 σε ισημερινή στήριξη Cave Astrola.

Το κατοπτρικό τηλεσκόπιο, στο αστεροσκοπείο του Anthony - 1982

Το κατοπτρικό τηλεσκόπιο, στο αστεροσκοπείο του Anthony – 1982.

Ο Anthony, ήταν Fellow of the Royal Astronomical Society (FRAS) και μέλος του συλλόγου San Hose Astronomical Society. Το 1981 και ενώ συμπληρώνει το τεσσαρακοστό έτος της ηλικίας του, γνωρίζεται με τον Frederick N. Ley ερασιτέχνη αστρονόμο και μέλος του ίδιου συλλόγου. Πολύ γρήγορα, οι δύο άντρες συνδέονται με μία δυνατή φιλία η οποία διήρκεσε για όλο το υπόλοιπο της σύντομης ζωής του Antonio Junior. Σύντομα, ο F. N. Ley, συναντάται με τον Anthony και έρχεται σε επαφή με το διοπτρικό, στον χώρο στέγασης του, όπου ακόμη αναφέρει με συγκίνηση το δέος που ένιωσε αντικρίζοντας για πρώτη φορά το εξαίρετο αυτό όργανο, σημειώνοντας πως θα μπορούσε κάλλιστα κάποιος έχοντας αυτό το τηλεσκόπιο να είναι υπερπλήρης εφ’ όρου ζωής.

O F.N. Ley, στο Campbell - 1981

O F.N. Ley, στο διάστημα της παραμονής του στο Campbell. Φαίνεται το 4″ F/15 Unitron του φιλοξενούμενου, καθώς και μέρος των βασικών τηλεσκοπίων του αστεροσκοπείου – 1981. (Anthony Bueno)

Η φιλία των δύο ερασιτεχνών αστρονόμων ισχυροποιείται ακόμη περισσότερο όταν οι δύο τους συγκατοικούν για 11 μήνες από τον Σεπτέμβριο του 1981 έως τον Αύγουστο του 1982. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, όπως αναπολεί ο Frederick N. Ley, κυριολεκτικά χάνονται σε πολύωρες συζητήσεις οι οποίες έχουν εκτός από το κύριο θέμα την αστρονομία, μία πλειάδα θεμάτων όπως η Ιστορία, και ειδικά η εποχή της Μεσαιωνικής Ευρώπης. Εκεί ο F. N. Ley, ανακαλύπτει στο πρόσωπο του φίλου του έναν εκτός των άλλων εξαίρετο συνομιλητή, έναν άνθρωπο σπάνιας ευρυμάθειας, εν κατακλείδι μια πολύχρωμη προσωπικότητα με ενδιαφέροντα τα οποία συμπεριλάμβαναν την ιστιοπλοία, την τοξοβολία και τέλος την συλλογή 20 (!) αγωνιστικών αυτοκινήτων. Ο φιλοξενούμενος, περνάει ατελείωτες ώρες παρατηρώντας ουράνια αντικείμενα στο αστεροσκοπείο του Anthony, και αφομοιώνοντας με απληστία το υλικό που του ήταν διαθέσιμο από την αξιοσέβαστη σε μέγεθος και ποιότητα βιβλιογραφία του οικοδεσπότη του.

Ο Αnthony με ένα από τα αυτοκίνητα της συλλογής του - 1985

Ο Αnthony με ένα από τα αυτοκίνητα της συλλογής του – 1985.

Ο Anthony, εκτός των άλλων ενδιαφερόντων του, ταξίδευε αρκετά και από το 1982 έως το 1985 επισκέπτεται την Αγγλία-Σκοτία και φυσικά την Ισπανία, τον τόπο της καταγωγής των προγόνων του.
Σε όλη αυτήν την ιστορία, όμως καιροφυλακτούσε μία σκιά. Η κατάσταση της υγείας του Anthony ήταν επισφαλής καθώς έπασχε από σακχαρώδη διαβήτη, ένα χρόνιο πρόβλημα το οποίο δημιούργησε περαιτέρω επιπλοκές υπό την μορφή νεφρικής ανεπάρκειας και καρδιολογικών προβλημάτων. Ο Anthony, ήταν υπό φαρμακευτική αγωγή και παρ’ όλα τα προβλήματα δεν περιόρισε ποτέ τις δραστηριότητες του σε κανένα από τα πολυποίκιλα ενδιαφέροντα του. Σε μία από τις εισαγωγές του στο νοσοκομείο για την ρύθμιση των προβλημάτων του, ο στενός του φίλος Frederick N. Ley, όπως αργότερα ανέφερε ο πατέρας του Anthony, του συμπαραστέκεται σαν αδελφός. Στα επόμενα χρόνια δυστυχώς η υγεία του Anthony επιδεινώνεται, ενώ ο ίδιος δεν μειώνει ποτέ την ενεργητικότητα και δημιουργικότητα που τον διέκρινε πάντοτε. Τέλος το 1985, αγοράζει ένα μικρό πιάνο (baby grand piano) και επιδίδεται στην μουσική.
Τον Νοέμβριο του 1985, ο F. N. Ley, δέχεται ένα τηλεφώνημα από τον φίλο του ο οποίος εισάγεται στο νοσοκομείο, για πολλοστή φορά, ενώ ο ίδιος χαριτολογώντας λέει στον Anthony ότι απλά θα ρυθμίσουν την… “μηχανή” και αυτό θα είναι όλο.
Δυστυχώς, μία περίπου εβδομάδα αργότερα ο Fred N. Ley, πληροφορείται από την οικογένεια Bueno ότι ο φίλος του δεν υπάρχει πια. Η φαρμακευτική αγωγή η οποία αντιμετώπιζε ένα από τα τρία προβλήματα του Anthony, ήταν επιζήμια για τα υπόλοιπα με αποτέλεσμα ο οργανισμός του να καταρρεύσει και να επέλθει το μοιραίο.
Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, η οικογένεια Bueno, αποφασίζει να πουλήσει τον αστρονομικό εξοπλισμό του Antonio έτσι το διοπτρικό αγοράζεται από τον F. N. Ley για 2.200$ (στην τιμή δηλαδή που αγοράστηκε το 1971!) και μεταφέρεται στο Lancaster της Νότιας Καλιφόρνιας.

Ο Keith Lawson με το κατοπτρικό 12,5" F/7 στο εργαστήριό του - 1986

Ο Keith Lawson με το κατοπτρικό 12,5″ F/7 στο εργαστήριό του – 1986.

Το κατοπτρικό αγοράζεται από τον Keith Lawson για 750$, στενό φίλο του Frederick N. Ley, ερασιτέχνη αστρονόμο και δεινό κατασκευαστή τηλεσκοπίων, ο οποίος μετά από βελτιώσεις το πουλάει.
Ο φίλος του εκλιπόντος Anthony, μεταφέροντας για άλλη μία φορά το διοπτρικό στο Campbell, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα επισκέπτεται το αστεροσκοπείο και παρατηρεί τον πλανήτη Κρόνο τις πρώτες πρωινές ώρες την Άνοιξη του 1989. Είναι χαρακτηριστική εδώ η μαρτυρία του. Η εντύπωση του ειδώλου στην σταθερή ατμόσφαιρα όπως αναφέρει ήταν εντυπωσιακή, χαρακτηριστικά χρησιμοποιεί την φράση: “It was like airbrush!”
Η οικογένεια του Anthony, δωρίζει στον φίλο του το σύνολο της αστρονομικής του βιβλιοθήκης, μία συλλογή η οποία αποτελείται μεταξύ άλλων και από αρκετές σπάνιες εκδόσεις βιβλίων του 17ου και 18ου αιώνα και αστρονομικών περιοδικών από την δεκαετία του 1950 μέχρι και το 1985.
Το 1987, ο John Ponds, ένας βετεράνος ερασιτέχνης αστρονόμος και θαυμαστής των καλών διοπτρικών, ο ίδιος ιδιοκτήτης ενός διοπτρικού τηλεσκοπίου διαμέτρου 8″, παρατηρεί με το διοπτρικό Cave και αποφαίνεται ότι το τηλεσκόπιο έχει εξαίρετα οπτικά.

Επιστροφή στην γενέθλια γη – Επίλογος.
Το διοπτρικό, για περισσότερο από μία δεκαετία στην συνέχεια, παραμένει στο Lancaster, όπου χρησιμοποιείται περιστασιακά από τον τωρινό ιδιοκτήτη του. Ο Frederick N. Ley, αναπτύσσει κυριολεκτικά τεχνική σύμφωνα με την οποία μπορεί να τοποθετεί τον … ευμεγέθη οπτικό σωλήνα στην βάση στήριξης σε ύψος περίπου 2,3m από το έδαφος και σε έναν χώρο ο οποίος διαγράφεται από τις παρυφές της ερήμου της Νότιας Καλιφόρνιας. Ο ίδιος διαμορφώνει την βάση στην οποία στηρίζεται ο ογκωδέστατος πυλώνας, έτσι ώστε το τηλεσκόπιο να μπορεί να μεταφέρεται στο σημείο παρατήρησης κάθε φορά, ενώ είναι σαφές ότι πρόκειται για ένα όργανο το οποίο έχει κατασκευαστεί για να χρησιμοποιείται σε μόνιμη στήριξη. Ο F. N. Ley, επιδίδεται σε παρατηρήσεις πλανητών και αστροφωτογράφηση όσο τουλάχιστον το επιτρέπει το τραχύ κλίμα της ερήμου.
Τέλος, το φθινόπωρο του 2003 μετοικεί στην Ελλάδα, και το διοπτρικό με τέσσερα ακόμη τηλεσκόπια και όλη την βιβλιοθήκη του έρχεται μέσω θαλάσσης. Ο ίδιος αναφέρει με έκδηλη συγκίνηση στους γονείς του Anthony, ότι το τηλεσκόπιο παρέμεινε για λίγες ημέρες στην Βαλένθια της Ισπανίας κάνοντας έναν μικρό σταθμό στο μεγάλο θαλάσσιο ταξίδι του. Συμβολικά, επέστρεψε έστω και για λίγο στην γενέθλια γη των Bueno. Φαίνεται σαν να ολοκλήρωσε έναν κύκλο, ανοίγοντας έναν νέο στην ατέρμονη όπως δείχνουν τα πράγματα περιπλάνηση του.
Το διοπτρικό, ελλείψει χώρου στέγασης από τον ιδιοκτήτη του, φιλοξενείται στον προσωπικό χώρο του γράφοντος το παρόν, με την προϋπόθεση ότι θα χρησιμοποιείται για τον λόγο για τον οποίο κατασκευάστηκε, δηλαδή για την μελέτη των ουρανίων φαινομένων.
Πρόκειται για μία περιστασιακή ανάπαυλα στην πολυτάραχη και γεμάτη περιπέτειες “ζωή” αυτού του εξαίρετου οργάνου. Θεωρείται βέβαιο ότι το τηλεσκόπιο απολαμβάνει την θέση ενός κομβικού, μεταβατικού σημείου στην κατασκευή τηλεσκοπίων για ερασιτέχνες αστρονόμους και σίγουρα θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύει τον ίδιο τον πρόσφατα εκλιπόντα Thomas R. Cave, τον … τελευταίο μίας εξαίρετης κουστωδίας θα έλεγε κανείς ονειροπόλων κατασκευαστών οι οποίοι είχαν το άγγιγμα του τεχνίτη που συνδύαζε την πρακτικότητα και την ακρίβεια με κύριο μέλημα όχι την μεγάλη παραγωγή, αλλά μάλλον την μεγαλύτερη προσέγγιση στην τελειότητα των οπτικών. Αξίες, οι οποίες συναντώνται στους “καλλιτέχνες” κατασκευαστές αστρονομικών οργάνων του 19ου αιώνα. Βέβαια, όπως είναι γνωστό, η εταιρεία του T. R. Cave, κατασκεύαζε κυρίως τα οπτικά κατοπτρικών τηλεσκοπίων τα οποία έγιναν περιώνυμα για την ποιότητά τους.
Ακόμη, το τηλεσκόπιο αυτό, αποτελεί την άκρη ενός νήματος το οποίο αρχίζει να ξετυλίγεται από την Κούβα στις αρχές ίσως του 20ου αιώνα. Αποτελεί το γέννημα της αγάπης και αφοσίωσης στην αστρονομία ενός ιδιαίτερου ανθρώπου του Antonio Bueno του 7ου, ο οποίος άφησε στον φίλο του Frederick N. Ley μία πολύτιμη κληρονομιά. Ο γράφων το παρόν, θεωρεί βέβαιο ότι εάν ο Αntonio εκείνον τον Νοέμβριο του 1985 είχε γνώση του επερχόμενου μοιραίου, θα είχε το δίχως άλλο επιφορτίσει ο ίδιος τον φίλο του, με την κηδεμονία του εν λόγω διοπτρικού.

“Antonio, Thomas, στην ουράνια συντροφιά σας, ξέρουμε ότι με κάθε θαύμα που θα αποκαλύπτεται από το θαυμάσιο διοπτρικό, θα είστε όλο και πιο ζωντανοί γύρω μας… Να είστε σίγουροι ότι θα φτάσουμε την πολύτιμη παρακαταθήκη σας στην άκρα της συνέπεια… την Αστρονομική παρατήρηση. ”

Ο γράφων θα ‘θελε να ευχαριστήσει τον Frederick N. Ley για τις μνήμες και το φωτογραφικό αρχείο του, χωρίς την πολύτιμη βοήθεια του οποίου η σκιαγράφηση της περιπέτειας αυτού του εξαίρετου αστρονομικού οργάνου θα ήταν αδύνατη.




Πρώτο “Ελληνικό” φως για ένα 6″ F/15 διοπτρικό αχρωματικό τηλεσκόπιο

Στις 6 Δεκεμβρίου του 2003 είδε το πρώτο φως των Ελληνικών ουρανών ένα εξαίρετο διοπτρικό τηλεσκόπιο και δεν κρύβω την ικανοποίηση και την συγκίνηση που ένιωσα όταν ο μικρός αυτός “Λεβιάθαν” αντιμετώπισε για πρώτη φορά το επερχόμενο ταχύτατα χειμερινό λυκόφως και τα ουράνια θαύματα που έπονταν.

Η περίπτωση ήταν ιδιαίτερη καθώς επρόκειτο για ένα σπάνιο πια (εκτός παραγωγής) διοπτρικό τηλεσκόπιο κατασκευής της εταιρείας Cave Optical σε ισημερινή στήριξη ASTROLA με αντικειμενικό αχρωματικό κατασκευής A. E. Jeagers.

Το μεγάλο διοπτρικό τηλεσκόπιο της Cave Optical, αναμένοντας το επερχόμενο λυκόφως.

Εικόνα 1: Το μεγάλο διοπτρικό, αναμένοντας το επερχόμενο λυκόφως.

Το πρώτο φως έλαβε χώρα στον προσωπικό χώρο του γράφοντος στον πέμπτο όροφο, στην βεράντα μίας πολυκατοικίας μόλις λίγα χιλιόμετρα από το κέντρο των Αθηνών. Ο χώρος αυτός προσφέρει την φιλοξενία του στο υπέροχο αυτό αστρονομικό όργανο του οποίου η πολυτάραχη και περιπετειώδης περιπλάνηση αξίζει να βρει τον χώρο που της πρέπει στην σελίδα της ιστορίας της Αστρονομίας.

Το τηλεσκόπιο ανήκει στον βετεράνο ερασιτέχνη αστρονόμο και φίλο Frederick N. Ley και μεταφέρθηκε στον εν λόγω χώρο προς το τέλος Νοεμβρίου με την πολύτιμη βοήθεια του φίλου ερασιτέχνη αστρονόμου Γιάννη Μπελιά.

Ο πυλώνας και ο οπτικός σωλήνας πριν από την συναρμολόγηση του τηλεσκοπίου.

Εικόνα 2: Ο πυλώνας και ο οπτικός σωλήνας πριν από την συναρμολόγηση του τηλεσκοπίου.

Είναι άξιο αναφοράς ότι το τηλεσκόπιο αποτελείται από τρία ουσιαστικά μέρη:

  1. Τον οπτικό σωλήνα ο οποίος έχει μήκος περίπου 2m και 30cm.
  2. Tον πυλώνα στήριξης ο οποίος έχει ύψος γύρω στα 2m και ζυγίζει άνω των 60kg. Ο πυλώνας είναι κατασκευασμένος από σίδερο σε σχήμα κόλουρου κώνου και στηρίζεται σε ξύλινο δίσκο διαμέτρου 0,9m o οποίος φέρει στην βάση του τριγωνική στήριξη από ξύλο ενώ η άλλη πλευρά του (κομμένος κυκλικός τομέας) φέρει ρόδες για την μεταφορά του. Η αλήθεια είναι ότι το όργανο δεν μπορεί να θεωρηθεί φορητό.
    Ένα διοπτρικό 6″ F/15 φορητό;
    Ποίος θα το φανταζόταν; Η αλήθεια είναι ότι αυτή η μικρή κατασκευαστική παρέμβαση του πολυμήχανου ιδιοκτήτη αυτού του εξαίρετου οργάνου F. Ν. Ley, έχει σχεδόν κάνει το απίθανο πραγματικότητα.
  3. Tην ισημερινή κεφαλή (Astrola) η οποία φέρει βέργες διαμέτρου 1,5 ιντσών σε αμφότερους τους άξονες απόκλισης και ορθής αναφοράς. Η Ισημερινή κεφαλή είναι εξοπλισμένη με αστροστάτη και διορθώσεις στον άξονα της απόκλισης. Επίσης συνοδεύεται από κύκλους σκόπευσης ακρίβειας (0,5 πρώτων λεπτών της μοίρας) στην απόκλιση και αντίστοιχα (2,5 πρώτων λεπτών της ώρας) στην ορθή αναφορά.

Η σωστή τοποθέτηση ενός τέτοιου οργάνου σε έναν χώρο (βεράντα) πλάτους 3m η οποία καλύπτεται από γείσο πλάτους 1,9m (σε ύψος 2,55m) έχοντας το πλεονέκτημα βέβαια της άμεσης θέασης όλης της εκλειπτικής, δεν είναι και το απλούστερο θέμα.

Οι διαφορετικές φάσεις τοποθέτησης του τεράστιου οπτικού σωλήνα στην βάση στήριξης.

Εικόνα 3: Οι διαφορετικές φάσεις τοποθέτησης του τεράστιου οπτικού σωλήνα στην βάση στήριξης.

Ο F. N. Ley, τοποθετούσε μόνος του τον οπτικό σωλήνα επάνω στην στήριξη όταν χρησιμοποιούσε το όργανο στις παρυφές της ερήμου της Νότιας Καλιφόρνιας. Βέβαια αυτό το “ανδραγάθημα” αποτελεί τεκμήριο της ικανότητας και επινοητικότητας ενός ερασιτέχνη αστρονόμου με πείρα 34 χρόνων στον χειρισμό αστρονομικών οργάνων.
Κρίναμε ότι δύο τουλάχιστον, με απόλυτη ασφάλεια τρία άτομα απαιτούνται για την τοποθέτηση του οργάνου στην θέση του, απαλείφοντας την πιθανότητα κάθε “μοιραίου” ατυχήματος.

Ιάκωβος Στρίκης, Βασίλης Λεντής, Γιάννης Μπελιάς και Ιάκωβος Στέλλας, υπό την "σκέπη" του διοπτρικού τηλεσκοπίου.

Εικόνα 4: Από αριστερά προς τα δεξιά, Ιάκωβος Στρίκης, Βασίλης Λεντής, Γιάννης Μπελιάς και ο γράφων, υπό την… “σκέπη” του διοπτρικού.

Η τοποθέτηση του οργάνου ολοκληρώθηκε με την φιλική παρουσία των ερασιτεχνών: Γιάννη Μπελιά, Ιάκωβου Στρίκη, Βασίλη Λεντή.

Η ανυπομονησία είχε φτάσει στο αποκόρυφο καθώς μετά βίας “επιτρέψαμε” στον εξαίρετο αντικειμενικό φακό τον χρόνο να προσαρμοστεί στην θερμοκρασία περιβάλλοντος.

Ο πανευτυχής ιδιοκτήτης του τηλεσκοπίου, Frederick N. Ley και ο Ιάκωβος Στέλλας.

Εικόνα 5: Ο πανευτυχής ιδιοκτήτης του τηλεσκοπίου, Frederick N. Ley και ο γράφων.

Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες δεν ήταν ιδανικές καθώς είχαμε ισχυρούς Βόρειους ανέμους οι οποίοι προοιώνιζαν μια εξαιρετικά ασταθή ατμοσφαιρική κατάσταση.

Το τηλεσκόπιο στράφηκε στον Κρόνο και αποκάλυψε σε σχετικά μικρή μεγέθυνση (Χ130) ένα εξαιρετικά λαμπρό είδωλο και μία κουστωδία δορυφόρων να λικνίζεται γύρω από τον μεγαλοπρεπή “άρχοντα των δαχτυλιδιών” δίνοντας την εντύπωση διεσπαρμένων διαμαντιών. Η ατμόσφαιρα ασταθής με ισχυρά ραπίσματα ανέμου ταλάντευε τον σωλήνα ο οποίος φανέρωνε τις υψηλές ροπές του.
Η κατάσταση δεν επέτρεψε στην παρούσα φάση κάποια αξιόλογη καταγραφή της ατμόσφαιρας του γίγαντα των δακτυλίων και αποφασίστηκε να θαυμάσουμε την ποιότητα του εξαίρετου φακού στο νεφέλωμα του Μ42 στον Ορίονα. Σε αυτό το σημείο η ομάδα συμπληρώθηκε από την παρουσία του Πέτρου Γεωργόπουλου. Το είδωλο ήταν μία αποκάλυψη! Με ένα προσοφθάλμιο Televue Plossle 20mm (X113) η κεντρική περιοχή του νεφελώματος γύρω από το τραπέζιο έβριθε διαφορετικών συμπυκνώσεων οι οποίες δύσκολα θα μπορούσαν να σχεδιαστούν ενώ με πλάγια όραση οι εξωτερικές περιοχές του νεφελώματος ήταν εύκολα αντιληπτές. Όλα αυτά περίπου 3 ημέρες πριν από την Πανσέληνο!
Στην Σελήνη το διοπτρικό σκόπευσε τον κρατήρα Αρίσταρχο (285Χ) στην περιοχή Oceanus Procellarum προσφέροντας μία απόκοσμη άποψη του συμπλέγματος με τις λωρίδες στο χείλος του κρατήρα άμεσα εμφανείς και την εντυπωσιακή διακλάδωση της κοιλάδας του Schroeter να δεσπόζει σε όλη της την μεγαλοπρέπεια.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε εδώ, αλλά το πρώτο “Ελληνικό” φως του εξαίρετου διοπτρικού ήταν μία πραγματικότητα και ο ενθουσιασμός και η συγκίνηση όλων των παρευρισκομένων ήταν έκδηλα αποτυπωμένα στις συζητήσεις που ακολούθησαν το “βάπτισμα του πυρός” αν και η ατμοσφαιρική κατάσταση δεν επέτρεψε την αποκάλυψη των πραγματικών δυνατοτήτων του.
Τα τηλεσκόπια κατασκευάζονται (ή θα έπρεπε) με έναν και μοναδικό σκοπό. Την παρατήρηση και μελέτη των ουρανίων φαινομένων. Βάσει αυτής της λογικής το όργανο θα βρίσκεται σε πλήρη χρήση, καιρού επιτρέποντος.

Στις 28/12/03 το τηλεσκόπιο “αντιμετώπισε” το Ελληνικό στερέωμα για δεύτερη φορά, μία βραδιά με σχετικά σταθερή ατμόσφαιρα, Seeing: II στην κλίμακα Αντωνιάδη. Αυτή την φορά ο Κρόνος, ο βασικός στόχος για το διοπτρικό ήταν μία αποκάλυψη!!! Δεν μπορούσα να φανταστώ ποτέ ότι ένα τηλεσκόπιο της τάξεως των 15εκ. θα μπορούσε να αποδώσει την μεγαλοπρέπεια αυτού του υπέροχου ουράνιου σώματος δίνοντας αυτήν την αίσθηση δέους και κυρίως ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι βρισκόμουν σε τροχιά γύρω από το σύστημα του Κρόνου. Αυτή η εικόνα δίνονταν αφ’ ενός από το εξαιρετικό κοντράστ των χαρακτηριστικών του δίσκου, αφ’ ετέρου από την διάκριση τουλάχιστον 5 δορυφόρων διασκορπισμένων γύρω του λόγω της κλίσης του συστήματος των δακτυλίων. Η άμεση θέαση του συστήματος ήταν τόσο εντυπωσιακή που δεν ήταν δυνατόν η πρώτη εντύπωση να μην εκφραστεί με τον πιο αρχέγονο τρόπο. Κραυγές θαυμασμού και ικανοποίησης !
Η αποκάλυψη του θαύματος του συστήματος του Κρόνου κατεγράφη από τον γράφοντα σε πρόχειρο σχέδιο το οποίο διαμορφώθηκε στην συνέχεια με την βοήθεια του Photoshop 5, στο σχέδιο της επόμενης εικόνας.

Ο Κρόνος όπως κατεγράφη από τον Ιάκωβο Στέλλα με το 6" F/15 διοπτρικό X285.

Εικόνα 6: Ο Κρόνος όπως κατεγράφη από τον γράφοντα με το 6″ F/15 διοπτρικό X285, σε σχέδιο το οποίο διαμορφώθηκε στο Photoshop 5.

Η πολική περιοχή του πλανήτη, Χ285, (8mm Brandon) αποκάλυψε δύο διαφορετικές περιοχές, το Olivine cap, και την εξωτερική περιοχή υψηλότερου τόνου, χωρίς να μπορεί φυσικά να γίνει αντιληπτή ή ερυθρωπή της απόχρωση η οποία τόσο όμορφα καταγράφεται σε ψηφιακές εικόνες μέσα από τηλεσκόπια μεγαλύτερης διαμέτρου. Η Ισημερινή περιοχή, έβριθε λεπτομερειών. Η Ισημερινή Ζώνη αποτελούνταν από δύο διακριτές περιοχές με το Νοτιότερο στέλεχος έχοντας μία κρεμ (υπόλευκη) απόχρωση ενώ το Βορειότερο μία πιο έντονη (ψυχρή) λευκή. Οι δύο περιοχές χωρίζονταν από μια αμυδρή αλλά εμφανή Ισημερινή λωρίδα (Equatorial Zone Band), θερμής – γκριζωπής απόχρωσης. Το Βόρειο στέλεχος της Ισημερινής Ζώνης εμφάνιζε λαμπρότερες από το γενικότερο περιβάλλον λευκές συμπυκνώσεις οι οποίες εδράζονταν την στιγμή της καταγραφής (21h 15m UT) μόλις πριν από τον Κεντρικό Μεσημβρινό. Η Νότια Ισημερινή Ταινία (South Equatorial Belt) με το Βόρειο στέλεχος πιο έντονο, καφέ-ερυθρωπής απόχρωσης και το Νότιο πιο αμυδρό θερμό γκρίζο. Στον Κεντρικό μεσημβρινό έγινε αντιληπτή, στο Βόρειο στέλεχος της Ταινίας, μία αμυδρή σκοτεινή συμπύκνωση η οποία όμως δεν μπόρεσε να μελετηθεί (επιβεβαιωθεί) με την περιστροφή του δίσκου καθώς ο νόμος του Murphy έκανε έκδηλη την παρουσία του με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο, συμπυκνώνοντας νεφώσεις την πιο κρίσιμη στιγμή της παρατήρησης. Είχα αποφασίσει ότι ο συγκεκριμένος σχηματισμός είχε πολύ μικρό παράγοντα εμπιστοσύνης μέχρι που έμαθα από τον φίλο ερασιτέχνη αστρονόμο Γιάννη Ροζάκη ότι ο ίδιος παρατηρώντας τον Κρόνο την ίδια βραδιά γύρω στις (20h 30m UT) με ένα εξαίρετο τηλεσκόπιο Maksutov Cassegrain (Mak. Intes.) διαμέτρου 9″ του Τάσου Τσίρη παρατήρησε την εν λόγω συμπύκνωση πριν από τον κεντρικό μεσημβρινό.
Δεν έγινε ορατή η Νότια Εύκρατη Ταινία (South Temperate Belt) η οποία καταγράφεται σε ψηφιακές εικόνες, σε θερμό τόνο και Πλανητογραφικό πλάτος περίπου 40deg. Νότιο, σε πολυάριθμες εικόνες υψηλής ανάλυσης από τηλεσκόπια της τάξεως των 10″ και μεγαλύτερα.
Μία μοναδική στιγμή όπου η ατμόσφαιρα ήταν εντελώς σταθερή, αστραπιαία, ο δίσκος Νότια της Νότιας Ισημερινής Ταινίας (South Equatorial Belt) πλαισιώθηκε από δύο τουλάχιστον (τρεις;) λαμπρές πολύ αμυδρές ζώνες, οι οποίες όμως δεν έγιναν ορατές σε καμία άλλη περίπτωση. Μία ανάλογη εντύπωση είχα για μία μόνον στιγμή παρατηρώντας τον πλανήτη με το εξαίρετο κατοπτρικό τηλεσκόπιο του Πέτρου Γεωργόπουλου διαμέτρου 17″,5 F/5 (Χ450) τον Ιανουάριο του 2003.
Το μπαράζ αποκαλύψεων συμπληρώθηκε από την δομή του συστήματος των δακτυλίων. Η διαφορετική τονικότητα (χαμηλότερη) του δακτυλίου Α σε σχέση με τον δακτύλιο Β ήταν σαφώς εμφανής, ενώ στο επόμενο ansa ήταν σίγουρα ορατό το Encke minimum, του οποίου η ύπαρξη επιβεβαιώθηκε και από τον Frederick. N. Ley. Ο δακτύλιος Β είχε δύο τουλάχιστον περιοχές διαφορετικής τονικότητας με την περιοχή του Cassini, σε οξεία διάκριση καθ’ όλο το μήκος της. Η διάκριση του δακτυλίου Crepe – C – στο πέρασμα του μπροστά από τον δίσκο του Κρόνου ήταν εντυπωσιακή αλλά, η αποκάλυψη του συστήματος ήταν η διάκριση του δακτυλίου C, με την μορφή ενός αμυδρού διάφανου γκριζωπού μαύρου πέπλου, κυρίως στα ansae του συστήματος των δακτυλίων, να προβάλλεται στο απόλυτο μαύρο του διαστήματος.

 

Τα τηλεσκόπια φτιάχνονται για να μας αποκαλύπτουν τα μυστήρια – θαύματα των ουρανίων σωμάτων. Τόσο ο γράφων ως προσωρινός οικοδεσπότης αυτού του θρυλικού διοπτρικού όσο ο ιδιοκτήτης του, (από το 1986) Frederick N. Ley, δεσμεύονται να τιμήσουν την μνήμη του πρόσφατα εκλιπόντος Thomas R. Cave, οδηγώντας το εξαίρετο διοπτρικό στην άκρα του συνέπεια, δηλαδή την αδιάλειπτη καταγραφή των ουράνιων θαυμάτων όπως αυτά αποκαλύπτονται από τον εκπληκτικό αντικειμενικό φακό Jeagers.