Συμμετοχή στο συνέδριο EPSC-DPS 2019 στη Γενεύη

Το ετήσιο συνέδριο (EPSC) της Ευρωπαϊκής κοινότητας πλανητικών επιστημών Europlanet πραγματοποιήθηκε μαζί με το αντίστοιχο Αμερικάνικο συνέδριο (DPS) στην Γενεύη, 15-20 Σεπτεμβρίου, 2019. Αν και δυστυχώς κανένα μέλος μας δεν κατάφερε να ταξιδέψει μέχρι εκεί, η αφίσα μας βρήκε τον δρόμο της.

Στη συγκεκριμένη εργασία παρουσιάζουμε τα αποτελέσματά μας από την αξιολόγηση που πραγματοποιήσαμε στην σειρά σεμιναριών «Εισαγωγή στην παρατηρησιακή Αστρονομία» (2018-2019), χρησιμοποιώντας την εργαλειοθήκη που ανέπτυξε το Europlanet. πιο συγκεκριμένα:

Evaluating introductory seminars on observational astronomy, using the Europlanet Evaluation Toolkit

Moutsouroufi, Konstantina; Maravelias, Grigoris; Marios Strikis, Iakovos; Kardasis, Emmanuel; Voutyras, Orfefs; Kountouris, Giorgos; Evangelopoulos, Athanasios; Aggelis, Konstantinos; Papadeas, Pierros; Schmidt, Tamara; Christou, Apostolos

During December 2018 – February 2019, the Hellenic Amateur Astronomy Association coordinated a series of seminars entitled «Introduction to Observational Astronomy». The goal of this series was to introduce interested individuals to the aspects of the observational techniques for scientifically useful observations. Using the Europlanet Evaluation Toolkit we implemented a number of evaluation methods to receive feedback. The results show the participation of a mainly young audience ( 60% between 18-39), where females are represented more than equally ( 52%). Using the «pebbles in a jar» method a 94% of satisfied attendees was measured, while by using post-event surveys (questionnaires) the lectures were perceived as «(very) explicit» and «(very) interesting» (94%), fulfilling the attendees’ expectations (92%). It is important to note that 88% considers that their interest in Astronomy increased and is willing to get involved in observations.

Ο σύνδεσμός για την δημοσίευση στο NASA/ADS: 2019EPSC…13.1749M ,
ενώ τοπικά μπορείτε να δείτε και την αφίσα (μορφή pdf).




Πρόγραμμα συναντήσεων ΣΕΑ – Χειμώνας 2019/20

Σε αυτή την σελίδα παρουσιάζουμε τις συναντήσεις μελών και φίλων του Σ.Ε.Α. για το Χειμώνα 2019/20.

Οι συναντήσεις μας πραγματοποιούνται τουλάχιστον μια φορά το μήνα (συνήθως την Κυριακή κοντά στην πανσέληνο στο Έναστρον βιβλιοκαφέ). Η σελίδα θα ανανεώνεται με πληροφορίες για τις ομιλίες ή όποιες άλλες αλλαγές ή προσθήκες:

  • 1-3 Νοεμβρίου 2019 – Συμμετοχή στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας 2019 στο Βόλο: http://astrosynedrio2019.astronomos.gr/
  • 10 Νοεμβρίου 2019 και ώρα 18.00 – Γενική συνέλευση ΣΕΑ (μόνο για μέλη)
  • 15 Δεκεμβρίου 2019 – Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ
  • Ιανουάριος 2020 – Εορταστική Συνάντηση μελών ΣΕΑ
  • 9 Φεβρουαρίου 2020 – Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ
  • 8 Μαρτίου 2020 – Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ
  • Μάρτιος 2020 – Ετήσια Γενική συνέλευση και εκλογές ΣΕΑ (μόνο για μέλη)

Θα ανανεώνουμε την παρούσα σελίδα με τις ακριβείς ώρες και τόπους συνάντησης. Οποιαδήποτε επικοινωνία για τα μέλη του συλλόγου θα γίνεται αποκλειστικά από την λίστα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.




Συμμετοχή ΣΕΑ σε εκδήλωση στην Σκάρφεια Φθιώτιδας

Την Παρασκευή 9 Αυγούστου, 2019, ο Πολιτιστικός και Εξωραϊστικός Σύλλογος Γυναικών Σκάρφειας διοργανώνει εκδήλωση για μικρούς και μεγάλους. Θα υπάρξει ομιλία που θα δοθεί από το μέλος μας Νάντια Μουτσουρούφη. Ο Θανάσης Ευαγγελόπουλος (μέλος του ΣΕΑ και της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης) θα πραγματοποιήσει ουρανογραφία και θα ακολουθήσει παρατήρηση με τηλεσκόπια.




Ο ΣΕΑ ανεβαίνει στην 13η Πανελλήνια Εξόρμηση Ερασιτεχνών Αστρονόμων

Κάθε χρόνο έχουμε την διοργάνωση της Πανελλήνιας Εξόρμησης Ερασιτεχνών Αστρονόμων σε κάποιο σκοτεινό σημείο της Ελλάδας. Σκοπός αυτής της – πανελλήνιας εμβέλειας – δράσης είναι η συνάντηση των ερασιτεχνών αστρονόμων στο πεδίο, όπου υπάρχει η δυνατότητα αλληλεπίδρασης τους. Έτσι μπορεί κάποιος να δει από κοντά εξοπλισμό άλλων, να δοκιμάσει τεχνικές παρατήρησης, και να συζητήσει φυσικά για αυτό καθώς και για την Αστρονομία γενικότερα. Επιπλέον, έχοντας θεσμοθετήσει εργαστήρια και ομιλίες οι συμμετέχοντες έχουν ένα πλήρες πρόγραμμα ενασχόλησης με την Αστρονομία. Αυτό σημαίνει ότι οι πανελλήνιες εξορμήσεις αποτελούν μοναδική ευκαιρία για τους αρχάριους να εισαχθούν στην παρατήρηση και για τους εμπειρότερους να ανταλλάξουν εμπειρίες. Ταυτόχρονα δε, υπάρχουν και άλλες δράσεις μη αστρονομικού χαρακτήρα που επιτρέπουν σε ερασιτέχνες και μη να απολαύσουν την επαφή με βουνό και την φύση.

Ο Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας έχει συμμετάσχει σε όλες τις Πανελλήνιες Εξορμήσεις από το 2007 μέχρι σήμερα. Μάλιστα, έχει διοργανώσει με μεγάλη επιτυχία δύο εξορμήσεις: την 3η στην Ανάβρα Φθιώτιδας το 2009 και την 8η στον Ελικώνα Βοιωτίας το 2014. Έτσι και φέτος λοιπόν ο ΣΕΑ, υποστηρίζοντας και σεβόμενος απόλυτα τους πανελλήνιους θεσμούς της κοινότητας, ανεβαίνει στην 13η Πανελλήνια Εξόρμηση Ερασιτεχνών Αστρονόμων στις Φιλιππαίους Γρεβενών μεταξύ 2-4 Αυγούστου 2019. Η πολυμελής ομάδα αποτελείται από έμπειρους ερασιτέχνες, αρχάριους που συμμετέχουν για πρώτη φορά, καθώς και συγγενείς και φίλους οι οποίοι θα μοιραστούν την χαρά της Αστρονομίας και της φύσης στο βουνό.

Συμμετέχοντες της 8η Πανελλήνιας Εξόρμησης Ερασιτεχνών Αστρονόμων του 2014
(Φωτό: Ιάκωβος Στρίκης)




Πρόγραμμα συναντήσεων ΣΕΑ – καλοκαίρι 2019

Στο φετινό καλοκαιρινό πρόγραμμα συναντήσεων θα εγκαινιάσουμε μια νέα πρωτοβουλία που θα είναι η επίσκεψη μελών του συλλόγου σε ιδιωτικούς χώρους με τηλεσκόπια. Η πρωτοβουλία αυτή απευθύνεται περισσότερο σε καινούργια μέλη χωρίς πρότερη εμπειρία παρατήρησης, με σκοπό την εκπαίδευσή τους στην εγκατάσταση και στη χρήση εξοπλισμού (στήσιμο τηλεκσοπίου) όσο και στην ίδια την παρατήρηση. Επιπλέον αυτών θα έχουμε και μια τουλάχιστον ανοιχτή συνάντηση με ομιλία και γενικότερη συζήτηση καθώς και οργανωμένη εκδρομή στην 13η Πανελλήνια Εξόρμηση Ερασιτεχνών Αστρονόμων.

Το Σεπτέμβριο θα έχουμε μια παρουσίαση από τον Θανάση Ευαγγελόπουλο (υπολειπόμενη από τα περυσινά σεμινάρια αστρονομίας) καθώς και την Γενική Συνέλευση του συλλόγου. Πιο αναλυτικά:

  • 28 Ιουνίου: παρατήρηση- workshop στον ιδιόκτητο χώρο του Ιάκωβου Στρίκη, Στήσιμο τηλεσκοπίου – Πολική ευθυγράμμιση – Ζύγισμα του οργάνου- Επίδειξη χρήσης Ψυχωμένης CCD κάμερας.
    (περιορισμένος αριθμός συμμετοχών – αποκλειστικά για μέλη ΣΕΑ).
  • 6 Ιουλίου: συνάντηση στο βιβλιοκαφέ Έναστρον (στις 18:00), με ομιλία του Γρηγόρη Μαραβέλια «15 χρόνια δράσεων ΣΕΑ». [Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε αλλά η ομιλία, λόγω αδυναμίας του ομιλητή, αναβλήθηκε για μελλοντική συνάντηση.]
  • 19 Ιουλίου: Αστική ουρανογραφία από τον Θανάση Ευαγγελόπουλο, οπτική και ψηφιακή παρατήρηση στον ιδιόκτητο χώρο/αστεροσκοπείο του Μάνου Καρδάση (αποκλειστικά για μέλη ΣΕΑ).
  • Η εκδήλωση έγινε επίσης για τον εορτασμό της επετείου των 10 ετών από την ανακάλυψη του πρώτου σημαδιού πρόσκρουσης από άλλο αντικείμενο στο Δία, 25 ετών από την πρόσκρουση του κομήτη SL9 στο Δία και 50 ετών από την άφιξη του ανθρώπου στο φεγγάρι!

Το επόμενο χρονικό διάστημα θα ανανεώσουμε την παρούσα σελίδα με τις ακριβείς ώρες και τόπους συνάντησης. Οποιαδήποτε επικοινωνία για τα μέλη του συλλόγους θα γίνει αποκλειστικά από την λίστα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.




Εκδήλωση «Ταξιδεύοντας με τα άστρα»

Mε επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση του ΣΕΑ στον ΝΑΣΠΟΡ (Όμιλος ιστιοπλοΐας Πόρτο Ραφτη) το Σάββατο 25/5/2019. Στο πρώτο μέρος ο Κωνσταντίνος Αγγελης έκανε μια περιεκτικη παρουσίαση του τρόπου πλοηγησης και ναυσιπλοΐας χρησιμοποιωντας τον ουρανό. Στο δεύτερο μέρος, ο Θανάσης Ευαγγελοπουλος (καταπληκτικός όπως πάντα) έκανε μια παρουσίαση ουρανογραφιας πρώτα στον πίνακα με κιμωλία και μετά στον ουρανό με λέιζερ, που σίγουρα θα τους μείνει αξέχαστη.




Υλικό από τον κύκλο σεμιναρίων “Εισαγωγή στην Παρατηρησιακή Αστρονομία»

Τον Φεβρουάριο ολοκληρώσαμε τον κύκλο σεμιναρίων «Εισαγωγή στην Παρατηρησιακή Αστρονομία» που τρέξαμε από τον Δεκέμβριο του 2018. Στην παρούσα σελίδα θα κάνουμε διαθέσιμο όλο το υλικό που παράχθηκε κατά την διάρκεια αυτών των σεμιναρίων.

[Να παρακολουθείτε την σελίδα αυτή για μελλοντικές ανανεώσεις !]

Σάββατο 1 Δεκεμβρίου 2018

— Εισαγωγή στην ερασιτεχνική παρατηρησιακή Αστρονομία (Μ. Καρδάσης και Γ. Μαραβέλιας)

Στην πρώτη μας συνάντηση θα αναφερθούμε στην
Παρατηρησιακή Αστρονομία η οποία μας προσφέρει την απόλαυση της άμεσης
παρατήρησης και καταγραφής των ουράνιων σωμάτων με κάθε δυνατό μέσο. Θα
γνωρίσουμε τις διαφορετικές κοινότητες σε Ελλάδα και εξωτερικό που
ασχολούνται συστηματικά με αυτήν και τις διάφορες σχετικές
δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα.

— Κάτω από τον ουράνιο θόλο (Ο. Βουτυράς)

Στην παρουσίαση αυτή θα κάνουμε μια εισαγωγή στον
ουράνιο θόλο, τους αστερισμούς, την κίνηση των ουράνιων σωμάτων, καθώς
και σε μεθόδους προσανατολισμού και υπολογισμού της ώρας με απλή
παρατήρηση του ουρανού!




Δημοσίευση για τη δυναμική και μορφολογία των μέσων νεφών της Αφροδίτης

Δημοσιεύθηκε στο έγκριτο  επιστημονικό περιοδικό AGU εργασία για την δυναμική και μορφολογία των μεσαίων νεφών της Αφροδίτης με παρατηρήσεις από την διαστημοσυσκευή AKATSUKI (Peralta et al. 2019). Παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά επίγειες παρατηρήσεις  και πιο συγκεκριμένα από ερασιτέχνες!

 Ο γράφων συμμετέχει σε συνέχεια της συνεργασίας που προέκυψε με την διεθνή ομάδα κυρίως μετά την σχετική του δημοσίευση στο EPSC2017 (Kardasis 2017, EPSC-405-2). Σε αυτήν παρουσιάστηκαν η μεθοδολογία παρατήρησης και οι παρατηρήσεις των μεσαίων νεφών της Αφροδίτης καθώς και εκτίμηση των ταχυτήτων κίνησης τους  από αυτές τις παρατηρήσεις. Πρόκειται για την 1η φορά που παρουσιάζονταν μετρήσεις ταχυτήτων από επίγειες λήψεις (επαγγελματικές ή ερασιτεχνικές) στα μεσαία νέφη της Αφροδίτης. [Δείτε επίσης: http://kardasis.weebly.com/eastelong-2016.html ]

Την περίληψη της εργασίας που δημοσιεύθηκε στο AGU μπορείτε να διαβάσετε στα ελληνικά στη συνέχεια. Το εξώφυλλο του τεύχους κοσμείται επίσης απο παρατηρήσεις της συγκεκριμένης εργασίας.

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΣΑΙΩΝ ΝΕΦΩΝ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΜΕ ΤΟ AKATSUKI/IR1: ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ
 
Javier Peralta 1 ,Naomoto Iwagami2 ,Agustın Sanchez-Lavega  3 ,Yeon Joo Lee 4 , Minori Narit4 ,Ricardo Huesο 3,Τakeshi Imamura 4, Phil Miles5, Anthony Wesley6 , Emmanuel Kardasis7, and Seiko Takagi8
 
1  Institute of Space and Astronautical Science (ISAS), Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) 3-1-1, Yoshinodai, Chuo-ku, Sagamihara, Kanagawa, 252-5210, Japan
2 Tokyo 156-0044, Japan
 3  Escuela de Ingenier´ıa de Bilbao (UPV/EHU), Bilbao, Spain
 4 Graduate School of Frontier Sciences, The University of Tokyo, Japan
 5 Amateur astronomer, Australia
 6 Astronomical Society of Australia, Australia
 7Hellenic Amateur Astronomy Association, Greece
 8 Research and Information Center, Tokai University, Japan

Περίληψη
Η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης είναι πλήρως καλυμμένη από σύννεφα με ταχύτατα περιστρεφόμενους ανέμους. Ο μηχανισμός που τα επιταχύνει υπήρξε μυστήριο για περισσότερο από μισό αιώνα (Sanchez-Lavega et al., 2017). Οι ταχύτεροι ζωνικοί άνεμοι, που συμβαίνουν στις κορυφές των νεφών (σε υψός ~ 70 χλμ.), έχουν μελετηθεί για δεκαετίες χάρη στους εύκολα ανιχνεύσιμους σχηματισμούς των νεφών σε υπεριώδεις εικόνες του φωτιζόμενου ημισφαιρίου (Belton et al. 1976, Rossow et al. Hueso et al. 2015, Sanchez-Lavega et al. 2017). Τα μεσαία σύννεφα (~ 50-55 χλμ) μπορούν να παρατηρηθούν στα κοντινό υπέρυθρο (μήκη κύματος 850-1000 nm), αλλά οι μετρήσεις ανέμων είναι πολύ πιο σπάνιες εξαιτίας της πολύ χαμηλότερης αντίθεσης φωτεινότητας των σχηματισμών (Belton et al. 1991, Peralta et al. 2007, Hueso et al. 2015). Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουμε παρατηρήσεις ανακλαστικότητας νεφών της Αφροδίτης στα 900-nm(στο φωτιζόμενο από τον Ήλιο ημισφαίριο)  που καταγράφηκαν με τη κάμερα 1-μm (Iwagami et al. 2018) της διαστημοσυσκευής Akatsuki (Nakamura et al. 2016). Η ανακλαστικότητα, οι κινήσεις και οι μορφολογίες των μεσαίων νεφών, καθώς και οι χρονικές και χωρικές διαφορές τους, διερευνώνται και συγκρίνονται με εκείνες των παρατηρήσεων των κορυφών νεφών από τις υπεριώδεις εικόνες της  κάμερας UVI του Akatsuki (Yamazaki et al. 2018). Οι εικόνες των 900 nm δείχνουν νέες μορφολογίες νεφών, όπως ημισφαιρικές ασυμμετρίες, έντονες ασυνέχειες ή επιμήκεις «αγκιστροειδείς» λωρίδες και αυτοι οι σχηματισμοί υπόκεινται σε γρήγορες αλλαγές από μέρα σε μέρα. Η αντίθεση των νεφών στα 900 nm κυμαίνεται κατά 3% έως 21%, μεγαλύτερη από ό,τι αναφέρθηκε στα 986 και 965 nm σε προηγούμενες αποστολές (Belton et al. 1991, Khatuntsev et al. 2017), και αυτές οι διαφοροποιήσεις φαίνεται να υποδηλώνουν σημαντικές αλλαγές στο οπτικό πάχος των σύννεφων. Παρουσιάζουμε επίσης μετρήσεις ανέμου που λήφθησαν από ένα συνδυασμό εικόνων IR1 και παρατηρήσεων απο επίγεια τηλεσκόπια. Οι μέσοι ζωνικοί άνεμοι κορυφώνονται στον ισημερινό και η σύγκριση των δεδομένων από επίγεια τηλεσκόπια, από δεδομένα του Venus Express και του Akatsuki σε βάθος 10 ετών αποκαλύπτουν μακροπρόθεσμες διακυμάνσεις 20 m/ s.

Αναφορές
Sanchez-Lavega, A., Lebonnois, S., Imamura, T.,Read, P., & Luz, D. 2017, Space Science Reviews, 212, 1541
Belton, M. J. S., Smith, G. R., Schubert, G., & del Genio, A. D. 1976, Journal of Atmospheric Sciences, 33, 1394
Rossow, W. B., del Genio, A. D., & Eichler, T. 1990, Journal of Atmospheric Sciences, 47, 2053
Hueso, R., Peralta, J., Garate-Lopez, I., Bandos, T. V., & S´anchez-Lavega, A. 2015, Planetary  and Space Science, 113, 78
Belton, M. J. S., Gierasch, P. J., Smith, M. D., et al. 1991, Science, 253, 1531
Peralta, J., Hueso, R., & S´anchez-Lavega, A. 2007, Icarus, 190, 469
Iwagami, N., Sakanoi, T., Hashimoto, G. L., et al. 2018, Earth, Planets, and Space, 70, 6




Μάθημα 1ο: επιστροφή στα βασικά …

Μετά από χρόνια φέτος αποφασίσαμε σαν Σύλλογος να κάνουμε ένα ακόμη μεγάλο βήμα, ένα νέο άνοιγμα στο κοινό. Για να γίνει αυτό έπρεπε ουσιαστικά να πάμε τον χρόνο πίσω στην αρχή, στην αρχή του Συλλόγου μας και να δούμε τι κάναμε τότε και τι σήμερα.

Η αλήθεια είναι ότι η διαφορά του «τότε» με το «τώρα» είναι τεράστια, και όλα αυτά τα χρωστάμε στον ουρανό, ναι στον ουρανό που η κάθε μας ματιά εκεί πάνω μας προ(σ)καλεί να κοιτάμε ακόμα περισσότερο. Οι εμπειρίες μας όμως είναι τόσο μοναδικές που πιστεύουμε ότι πρέπει μοιράζονται. Αυτό που θέλουμε είναι να δώσουμε κάτι πίσω, και να κάνουμε νέους ανθρώπους (κάθε ηλικίας) να γυρίσουν το βλέμμα τους προς τον ουρανό που τόσο πολύ αγαπάμε. Ακριβώς αυτός είναι και ο στόχος του κύκλου σεμιναρίων «Εισαγωγή στην Παρατηρησιακή Αστρονομία«.

Σεμινάρια Αστρονομίας

Το πρώτο λοιπόν σεμινάριο έγινε, στην δημοτική βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων, στο παλιό φρουραρχείο, εκεί απέναντι από τον «Σταθμό Λαρίσης». Το Σαββάτο 1η Δεκεμβρίου μαζευτήκαμε περίπου 85 άνθρωποι κάθε ηλικίας που μόνο στόχο είχαμε να μάθουμε τα βασικά στο πως να κοιτάμε ψηλά. Μάλιστα, κόσμος άρχισε να έρχεται από νωρίς το πρωί και να παίρνει θέση στην αίθουσα των σεμιναρίων.

Σεμινάρια Αστρονομίας Σεμινάρια Αστρονομίας

85 συμμετέχοντες και δύο εξαιρετικοί ομιλητές και παρουσιαστές, ο Μάνος Καρδάσης και ο Ορφέας Βουτυράς. Οι δυο τους μας ταξίδεψαν πίσω στον χρόνο για να δούμε πως η τέχνη της παρατήρησης του ουρανού έκανε τους πρώτους πολιτισμούς στην Γη να φτιάξουν τα πρώτα τους ημερολόγια χτίζοντας μεγαλιθικά μνημεία. Αλλά και στο μέλλον για το ποιος θα είναι ο επόμενος πολικός αστέρας σε μερικές χιλιάδες χρόνια αλλά και πως θα είναι οι αστερισμοί στο μέλλον. Αλλά με πιο σημαντικό μήνυμα το πως αυτή η παρατήρηση του ουρανού μας έχει εξελίξει την γνώση μας στην Αστρονομία.

Σεμινάρια Αστρονομίας

Το Σάββατο 1ης Δεκεμβρίου ήταν μια μόνο η αρχή. Μια νέα αρχή για πολλούς νέους αλλά και αρκετούς εμπειρότερους. Ακολουθήστε μας στην συνέχεια αυτού του ταξιδιού που θα αρχίσουμε να εμβαθύνουμε όλο και περισσότερο και να γνωρίζουμε όλο και περισσότερα υπέροχα αντικείμενα του ουρανού.

Μην ξεχάσετε το επόμενο μάθημα στις 15 Δεκεμβρίου 2018

[Φωτογραφίες Ιάκωβος Στρίκης]




Μελέτη της ατμόσφαιρας του Ποσειδώνα, σε συνεργασία με Ερασιτέχνες Αστρονόμους

Στον  πλανήτη Ποσειδώνα  λόγω  της μεγάλης απόστασης από τη Γη και του μικρού γωνιακού μέγεθος του  (μέγιστη διάμετρος 2,3»)  δεν  ήταν δυνατόν να  παρατηρηθούν απ’ευθείας κάποια ατμοσφαιρικά χαρακτηριστικά, με εξαίρεση ελάχιστες παρατηρήσεις πολύ χαμηλής ανάλυσης [1]. Ήταν ένας ανεξερεύνητος πλανήτης μέχρι την άφιξη του Voyager 2 το 1989 (Εικόνα 1) [2]. Η εκτόξευση του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble (HST) και η ανάπτυξη της τεχνολογίας Adaptive Optics σε μεγάλα επίγεια τηλεσκόπια  επέτρεψε την παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής δραστηριότητα του πλανήτη σε υψηλή ανάλυση.

Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Εικόνα 1. Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Ο Ποσειδώνας παρουσιάζει μια ταχέως μεταβαλλόμενη δραστηριότητα που περιλαμβάνει φωτεινά νέφη,  ταινίες και  ζώνες που αλλάζουν με την πάροδο των ετών, μακρόβια σκοτεινά οβάλ και σποραδικά νέφη γύρω από αυτά. Πριν μερικά χρόνια, έγιναν δυνατές και  παρατηρήσεις του πλανήτη σε άλλα μήκη κύματος κάνοντας δυνατή την  μελέτη της θερμικής δομή της στρατόσφαιρας και της τροπόσφαιρας κάτω από τα ορατά σύννεφα [3].

Η διαθεσιμότητα των επαγγελματικών τηλεσκοπίων όμως δεν είναι αρκετή για να παρακολουθήσει την δυναμική ατμόσφαιρα του γίγαντα. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας έμπειροι ερασιτέχνες με μικρά τηλεσκόπια (με διαμέτρους από 25 εκ) και επαρκή σύγχρονο εξοπλισμό και λογισμικό (συνήθως εντός του εύρους  610-1000 nm) κατάφεραν την περίοδο 2013-15 να παρατηρήσουν την εξέλιξη φωτεινών κηλίδων σε συνεργασία με τους επαγγελματίες [3].

Στις 10 Ιουνίου του 2017 οι Αυστραλοί ερασιτέχνες αστρονόμοι D. Milika & P. Nicholas ανακαλύπτουν μια φωτεινή κηλίδα (Εικόνα 2) και λίγοι, έμπειροι ερασιτέχνες, από όλο τον κόσμο συμμετέχουν ενεργά στην επιστημονική μελέτη αυτού του σπουδαίου γεγονότος καθ’ όλη τη διάρκειά του. Λίγο αργότερα επιβεβαιώνεται από επαγγελματικές παρατηρήσεις (Εικόνα 3) [4].

Εικόνα 2. Η παρατήρηση-ανακάλυψη της καταιγίδας (ορατή ως φωτεινή κηλίδα) στον Ποσειδώνα από τους ερασιτέχνες D. Milika & P. Nicholas στις 10 Ιουνίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″.

Εικόνα 3. Η επιβεβαίωση της καταιγίδας (ορατή ως κυκλική φωτεινή κηλίδα επάνω αριστερά) στον Ποσειδώνα από το τηλεσκόπιο Keck στις 26 Ιουνίου 2017  στα 1.63 μm [4].

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό  Icarus [5] (δείτε και στο  Nature[6])  τα αποτελέσματα από την παρατήρηση του πλανήτη το 2ο εξάμηνο του 2017. Αφορούν την ανακάλυψη και εξέλιξη της συγκεκριμένης κηλίδας, ενός μεγάλου (μήκους~ 8500 χλμ.)  φωτεινού νέφους-καταιγίδας (storm) στο υπέρυθρο φάσμα στον ισημερινό του Ποσειδώνα. Το νέφος παρατηρήθηκε για διάστημα 7 μηνών με παρατηρήσεις, που πραγματοποιήθηκαν σε 14 νύχτες με το 10μετρο τηλεσκόπιο  Keck II και σε  17 νύχτες με το 120 ιντσών ανακλαστικό τηλεσκόπιο Shane στο παρατηρητήριο Lick. Το χαρακτηριστικό νέφος ήταν μεγαλύτερο και πιο επίμονο από οποιαδήποτε ισημερινό νέφος έχει παρατηρηθεί μέχρι στιγμής στον Ποσειδώνα, παραμένοντας διαλείπων ενεργό τουλάχιστον από τις 10 Ιουνίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017.

Εικόνα 4. Animation της πρώτης παρατήρησης (του) φαινομένου στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 18 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″ (Μάνος Καρδάσης).

Οι παρατηρήσεις από τα παρατηρητήρια Keck and Lick ενισχύθηκαν από 62 τακτικές παρατηρήσεις (οι 5 από την Ελλάδα)  έμπειρων ερασιτεχνών αστρονόμων, οι οποίες επέτρεψαν τον προσδιορισμό των ακριβών ρυθμών ολίσθησης του χαρακτηριστικού νέφους (Εικόνα 5).

Εικόνα 5. Οι ερασιτέχνες αστρονόμοι που κατάφεραν να παρατηρήσουν την καταιγίδα με τον αριθμό των επιτυχών καταγραφών.

Η ζωνική ταχύτητα μετατόπισης του ήταν μεταβλητή από τις 10 Ιουνίου έως τις 25 Ιουλίου, αλλά παρέμεινε σταθερή σε 237,4 ± 0,2 m/s από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου τουλάχιστον. Κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεών, καταγράφηκαν  πολλά γεγονότα διάσπασης νεφών. Δεν βρέθηκαν σκουρόχρωμες κηλίδες κοντά στον ισημερινό στις παρατηρήσεις του HST στις 6 και 7 Οκτωβρίου [5]. Στην εργασία αναλύονται όλα τα μετεωρολογικά χαρακτηριστικά του πλανήτη που παρατηρήθηκαν την συγκεκριμένη περίοδο.

Εικόνα 6. Παρατήρηση της καταιγίδας  από την Ελλάδα  στις 19 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 11″ (Δημήτρης Κολοβός)

Στην έρευνα συνεισέφεραν και δύο ‘Έλληνες Ερασιτέχνες Αστρονόμοι. Είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται οποιαδήποτε ατμοσφαιρική δραστηριότητα στον Ποσειδώνα από την χώρα μας (Εικόνες 4, 6-8).


Εικόνες 7a&β. Παρατηρήσεις της καταιγίδας από την Ελλάδα  στις 21 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπια 14″ & 11″ ( (Μάνος Καρδάσης & Δ.Κολοβός)

Εικόνα 8. Η τελευταία παρατήρηση της καταιγίδας στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 7 Νοεμβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″  και ψευδοχρωματισμό (Μάνος Καρδάσης)

Οι ερασιτεχνικές παρατηρήσεις κινητοποίησαν την επαγγελματική κοινότητα, ήταν τακτικές, οπότε έγιναν εφικτοί υπολογισμοί όπως του ρυθμού ολίσθησης και του πλάτους (Εικόνα 9)  και έτσι ήταν γνωστό πότε ακριβώς να προγραμματιστεί η παρατήρηση από μεγάλα τηλεσκόπια.

 

Εικόνα 9. Η μεταβολή κατά Ποσειδώνιο πλάτος της καταιγίδας όπου αποτυπώνεται ο αριθμός και ο χρόνος όλων των παρατηρήσεων (οι ερασιτεχνικές είναι οι μπλε κουκίδες) {Γράφημα 5 από [5]}

Αναφορές

[1] Hammel H.B.,1989, Discrete Clouds on Neptune, Icarus, vol. 80, p. 14-22.

[2] Smith et al. 1989, Voyager 2 at Neptune: Imaging Science Results, Science, vol. 246, p. 1422-1449.

[3] R. Hueso et al. 2017, Neptune long-lived atmospheric features in 2013-2015 from small (28-cm) to large (10-m) telescopes, Icarus, vol. 295, p. 89-109

[4] New Storm Makes Surprise Appearance on Neptune (Aug 2, 2017): New Storm Makes Surprise Appearance On Neptune

[5] E. Molter et al. 2019, Analysis of Neptune’s 2017 Bright Equatorial Storm, Icarus, vol. 321, p. 324-345.

[6] Nature Research Highlights (Dec 5, 2018): Epic storm roils a tranquil region of Neptune-Amateur astronomers help to track a disturbance in the icy planet’s atmosphere