Οδηγός Οπτικής Παρατήρησης του πλανήτη Αφροδίτη

Ο πλανήτης Αφροδίτη ίσως έχει τα περισσότερα διαφορετικά ονόματα που θα μπορούσε να έχει ένα ουράνιο σώμα. Όταν συνειδητοποιήθηκε ότι το «άστρο» το οποίο με την επίμονη παρουσία του κοσμούσε τους αρχαϊκούς ουρανούς πριν από την Ανατολή και μετά την Δύση του Ήλιου ήταν ένα και το αυτό ουράνιο σώμα , του έδωσαν μία πληθώρα ονομάτων. Στους Αρχαίους Βαβυλώνιους ήταν γνωστή ως Ιστάρ, η προσωποποίηση του θηλυκού. Oι Αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Έσπερο ως απογευματινό αντικείμενο και Εωσφόρο ως πρωινό . Ονομαζόταν Vesper (σαφής δανεισμός του Αρχαίου ελληνικού Έσπερος) και Phosphorus από τους Ρωμαίους αντίστοιχα. Ένας από τους ορατούς πλανήτες δια γυμνού οφθαλμού από την αρχαιότητα , δίκαια πιστεύω της δόθηκε το όνομα της ομορφότερης αλλά και συνάμα της πιο μυστηριώδους θεάς.

Για το πλήρες κείμενο δείτε το σύνδεσμο: Οδηγός Παρατήρησης Αφροδίτης




Ο ρυθμός μείωσης της Νότιας Πολικής Επικάλυψης του Άρη 2003-2005

Ο ρυθμός μείωσης της Νότιας Πολικής Επικάλυψης του πλανήτη Άρη κατά την διάρκεια των περιηλιακών αντιθέσεων 2003 και 2005 και η σχέση αυτού με τα στοιχεία του παρελθόντος

Η παρούσα έκδοση  είναι η  πλήρης εκδοχή της εργασίας που παρουσιάστηκε από τον συγγραφέα στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Πάτρα.
(Η εκδοχή της εργασίας από τα πρακτικά του συνεδρίου εδώ: http://www.astrosynedrio2007.gr/praktika/chapters/Stellas.pdf)

 Περίληψη
Ο ρυθμός μείωσης της Νότιας Πολικής Επικάλυψης (Ν.Π.Ε) του πλανήτη Άρη, κατά την διάρκεια της Νότιας Άνοιξης – Θέρους (Planetocentric Longitude : Ls = 180deg. – 360deg.), ειδικά κατά την φάση της αστραπιαίας μείωσης,(Ls = 240deg. – 250deg.) θεωρείται ευαίσθητος εποχιακός δείκτης για την διερεύνηση διαφοροποιήσεων σε διαδοχικά έτη.
Υπολογίζεται ο ρυθμός μείωσης της Ν.Π.Ε κατά την διάρκεια των περιηλιακών αντιθέσεων 2003 (28/8/2003 Ls = 249deg.)  και 2005 (7/11/05 Ls = 320deg) και επιχειρείται η σύγκριση των, με τα ιστορικά αποτελέσματα των Earl C. Slipher και Ευγένιου M. Αντωνιάδη όπως και με αυτά της British Astronomical Association (B.A.A) για τα έτη 1986 / 1988 / 1990.             
Συγκεντρώθηκαν 52 (2003) και 51 (2005) ψηφιακές εικόνες (Web cam imaging) οι οποίες έγιναν από 7 διαφορετικούς παρατηρητές (οι 6 μέλη του Σ.Ε.Α) οι οποίες κάλυψαν περίπου τα 2/3 των εποχών αυτών και στις δύο περιπτώσεις. Μετρήθηκε  η από τα  Ανατολικά προς τα Δυτικά έκταση της Ν.Π.Ε καθώς λόγω της έκκεντρης τοποθέτησής της, σε σχέση με τον άξονα περιστροφής, αυτός θεωρείται ο ενδεδειγμένος τρόπος. 
Για τον υπολογισμό του Πλάτους της θέσης του χείλους της Ν.Π.Ε.       χρησιμοποιήθηκε η φόρμουλα η οποία παρέχεται στην βιβλιογραφία: (R.J.Mc Kim – J. Br. Astron. Assoc. 106, 6, 1996 p. 332 & T. A. Dobbins, Donald C. Parker, Charles F. Capen:  Introduction to Observing and Photographing the Solar System. P. 197).        
Καταρτίστηκαν γραφήματα παράλληλα με αυτά του παρελθόντος. Η μελέτη τους έδειξε ότι η συμπεριφορά του ρυθμού μείωσης για τις αντιθέσεις 2003 και 2005 ήταν ουσιαστικά η αυτή. Η καμπύλη μείωσης των 2003 και 2005 έδειξε μεγαλύτερη συμφωνία με αυτήν του 1988. Μέχρι περίπου την θέση Ls = 260deg. για το 2003 και 2005, η συμφωνία ήταν μεγαλύτερη με την καμπύλη του E. C. Slipher στην συνέχεια με αυτήν του Ε. Αντωνιάδη. Επίσης, οι καμπύλες (2003 και 2005) συμφωνούν εντυπωσιακά με την καμπύλη φωτογραφικών καταγραφών του E.C. Slipher του 1924 μέχρι Ls = 268deg. ενώ στην συνέχεια ακολουθούν την καμπύλη φωτογραφικών καταγραφών του 1988 της Β.Α.Α. 

Τα σχετικά κείμενα της εργασίας μπορούν να βρεθούν και εδώ ως:
1. Το κείμενο των πρακτικών
2. Το πλήρες κείμενο (πιο εκτεταμένο)




Πλανήτης Δίας, μια σύνοψη της ονοματολογίας των σχηματισμών, και η μελέτη της δυναμικής της ατμόσφαιρας.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Μεγαλύτερος από όλους τους άλλους πλανήτες και δορυφόρους μαζί, ο Δίας είναι ένας κολοσσός πλούσιος σε τηλεσκοπικές λεπτομέρειες και εναλλασσόμενους σχηματισμούς. Η ατμόσφαιρα του Δία χαρακτηρίζεται από εναλλασσόμενες Ταινίες (Belts) και συστροφές πολύχρωμων νεφών και ένα εκπληκτικό σύστημα καταιγίδων. Η ατμόσφαιρα του πλανήτη, με περίοδο περιστροφής περίπου 9,85 ωρών, είναι σε συνεχή κίνηση οδηγούμενη από την θερμότητα η οποία «δραπετεύει» από το θερμό
εσωτερικό του και από το Ηλιακό φως το οποίο απορροφάται από επάνω.

A) Η ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΚΑΤΑ ΔΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΛΑΤΟΣ:

Εικόνα 1: Οι ζώνες και οι ταινίες της ανώτερης ατμόσφαιρας του Δία και η ονοματολογία τους.

Εκτεινόμενο παράλληλα προς τον Ισημερινό του πλανήτη υπάρχει ένα σύστημα λαμπρών Ζωνών και σκοτεινών Ταινιών στο οποίο αντιπροσωπεύονται περιοχές υψηλής πίεσης οι αποκαλούμενες Ζώνες (Zones) και οι Ταινίες περιοχές χαμηλής πίεσης.
Για να υπάρξει μια εύχρηστη και ταυτόχρονα ακριβής μέθοδος εντοπισμού και καταμερισμού αυτών των Ταινιών και Ζωνών η Βρετανική Αστρονομική Εταιρεία (Β. Α. Α.) καθιέρωσε μια ονοματολογία η οποία βασίστηκε κυρίως στην καταχώρησή τους κατά Διογραφικό πλάτος.
Σ’ αυτό το σύστημα οι Ταινίες (σκουρόχρωμες) και οι Ζώνες (ανοιχτόχρωμες λευκές, υπόλευκες) εναλλάσσονται από τον Ισημερινό προς τους Πόλους κατά την εξής σειρά:

Equatorial Zone – EZ – Ισημερινή Ζώνη
Equatorial Belt – EB – Ισημερινή Ταινία
Tropical Zone – Tr Z – Τροπική Ζώνη
Temperate Belt – TB – Εύκρατη Ταινία
Temperate Zone – TZ – Εύκρατη Ζώνη
Polar Regions – PR – Πολικές Περιοχές

Οι Ταινίες και οι Ζώνες προσδιορίζονται περαιτέρω από το ημισφαίριο στο οποίο εμφανίζονται. Για παράδειγμα η Μεγάλη Κόκκινη Κηλίδα (Μ.Κ.Κ.) (GREAT RED SPOT, G.R.S.), εδράζεται στην SΕΒ (Νότια Ισημερινή Ταινία ) σε μία εσοχή η οποία ονομάζεται Εσοχή της κόκκινης κηλίδας (R. S. H. – Red Spot hollow). Αντίστοιχα έχουμε την NEB ( Βόρεια Ισημερινή Ταινία). (βλέπε επίσης Εικόνα 1)

Υπάρχουν επίσης δευτερεύουσες, συνήθως δυσδιάκριτες Ζώνες και Λωρίδες (Bands) οι οποίες διαιρούν τις δύο τουλάχιστον μεγάλες Ταινίες (NEB,SEB) και την κύρια Ζώνη, την Ισημερινή Ζώνη (Ε.Ζ.) αντίστοιχα. Η λεπτή δυσδιάκριτη Λωρίδα η οποία εμφανίζεται να διατρέχει την ΕΖ ονομάζεται ΕΖΒ (Equatorial Zone Βand)(Ισημερινή Ζώνη Λωρίδα) και αντίστοιχα οι Ζώνες που διατρέχουν τις SEB, NEB καταγράφονται ως SEBΖ και ΝΕΒΖ. Η λεπτή Λωρίδα στην ΕΖ και οι δευτερεύουσες Ζώνες στις SEB, NEB τις χωρίζουν σε δύο στελέχη (components) το Βόρειο και το Νότιο. Τα στελέχη καταγράφονται ως : SEB (N), SEB (S) αντίστοιχα.

Οι Ταινίες και Ζώνες οι οποίες εμφανίζονται Νοτιότερα και αντίστοιχα Βορειότερα των STZ και NTZ oνομάζονται όπως φαίνεται στην Εικόνα 1, (South South Temperate Belt – SSTB και αντίστοιχα ΝΝΤΒ – North North Temperate Belt) ή αλλιώς S2TB & N2TB.
Υπενθυμίζεται επίσης πως η σειρά αυτή δεν αντιπροσωπεύει πάντοτε απόλυτα την τηλεσκοπική εικόνα του πλανήτη με αποτέλεσμα ενίοτε μετά την STrZ να μην έχουμε θέαση της αμέσως επόμενης STB αλλά των SSTB και SSTZ , καθώς λόγω του πολύπλοκου συστήματος ατμοσφαιρικών διαταραχών η ένταση των Ταινιών αλλά και των Ζωνών μεταβάλλεται.

* Ακόμα και ο παρατηρητής ο οποίος δεν διαθέτει καλό χειρισμό της Αγγλικής επιβάλλεται να γνωρίζει τις ονομασίες και τις συντμήσεις τους για την επαρκή καταγραφή τους στα υποδείγματα και την προσκόμισή τους σε διεθνείς οργανισμούς.

Επιπροσθέτως προς τον καθορισμό επιφανειακών περιοχών η ΒΑΑ υιοθέτησε δύο διαφορετικές περιόδους περιστροφής για τον Δία, διότι τα ορατά συστήματα νεφών δεν περιστρέφονται συγχρόνως σ’ όλον τον πλανήτη. Οι δύο διαφορετικοί ρυθμοί περιστροφής υπολογίζονται βάσει των SYSTEM I και SYSTEM II.

To SYSTEM I περιλαμβάνει την αστραπιαία περιστρεφόμενη Ισημερινή Ζώνη (ΕΖ), και έκταση Διογραφικού Πλάτους το οποίο ορίζεται από το Νότιο χείλος της (ΝΕΒΖ) (ΝΕΒZn) και το Βόρειο χείλος της (SEBZ) (SEBZn) Η μέση περίοδος περιστροφής αυτών των περιοχών είναι P=9h 50m 30,0035 sec.
Όλα τα άλλα Διογραφικά πλάτη στον πλανήτη εμπίπτουν στο SYSTEM II με μέση περίοδο περιστροφής P=9h 55m 40,6325 sec.

B ) Η ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ:

Εικόνα 2: Ένα δείγμα από τους πιο εμφανείς σχηματισμούς οι οποίοι συναντώνται στην ατμόσφαιρα του Δία συμπεριλαμβανομένου και του εάν αυτοί οι σχηματισμοί είναι σκοτεινοί (dark) ή φωτεινοί – λευκοί, υπόλευκοι (bright, white).
Τα σχέδια έγιναν από τον Jose Olivarez.

Επειδή οι Ταινίες και οι Ζώνες κυρίως βρίθουν από βραχύβιους σκοτεινούς και λαμπρούς σχηματισμούς, η ήπια κανονικότητα των κύριων σχηματισμών η οποία εμφανίζεται σε διαγράμματα της ονοματολογίας τους δεν αποτελεί μία πλήρη αναπαράσταση της τηλεσκοπικής εικόνας του πλανήτη. Διάφοροι όροι έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν αυτά τα μικρά νέφη αλλά υπάρχουν συγκεκριμένοι τύποι οι οποίοι εμφανίζονται συνήθως. Μία χρήσιμη ονοματολογία αναπτύχθηκε από τους Phillip Budine και Elmer J. Reese της A.L.P.O. (Acossiation of Lunar & Planetary Observers) πριν από τριάντα οκτώ χρόνια.
Το σύστημα Budine – Reese κατηγοριοποιεί τους αμυδρότερους σχηματισμούς ως σκοτεινούς (D) ή λευκούς (W) και περιγράφει τους συγκεκριμένους τύπους ακολούθως:

  1. Projection (Προεκβολή – Προέκταση [D]):
    Μια σκοτεινή προεκβολή στο χείλος μιας Ταινίας. Μπορεί να είναι ή να μην είναι σκοτεινότερη από το κυρίως σώμα της. Συνήθως γίνεται ορατή στο Νότιο χείλος (South Edge) της ΝΕΒ (ΝΕΒS).
  2. Bar – rod (Ράβδος – [ D ] ):
    Μια πολύ επιμήκης σκοτεινή συμπύκνωση με τον μέγιστο άξονά της συνήθως παράλληλο προς τον Ισημερινό. Σε κάποιες περιπτώσεις μία Ράβδος μπορεί να είναι ένα απομονωμένο μικρό τμήμα μιάς κατά τα άλλα αόρατης Ταινίας. Συχνά γίνεται ορατή στο Βόρειο στέλεχος της Ν.Ε.Β. (North Comp. of NEΒ) [ΝΕΒ(Ν)].
    1. Festoon ( Προεκβολή – [D] ):
      Σκοτεινός νηματοειδής σχηματισμός ή λεπτή σκοτεινή προεκβολή η οποία διαπερνάει μια Ζώνη ή δημιουργεί έναν βρόγχο μέσα σε μία Ζώνη.
    2. Loop Festoon ( Προεκβολή -[D] ):
      Μια έντονα καμπυλωμένη προεκβολή η οποία ξεκινάει από μια Προέκταση (Προεκβολή-Projection) στο χείλος μιας Ταινίας και δημιουργεί έναν βρόγχο στην προσκείμενη Ζώνη επιστρέφοντας με την μορφή άλλης μίας προεκβολής, στο χείλος της ίδιας Ταινίας. Συχνά γίνεται ορατή στην ΝΕΒΖ.
  3. Column (Στήλη – [D] ):
    Σκοτεινή περιοχή σε μία Ζώνη με την μορφή στήλης. Μια Στήλη μπορεί να είναι κάθετη ή κάπως κεκλιμένη. Σε πρόσφατα χρόνια έχουν παρατηρηθεί κυρίως στην STrZ.
  4. Disturbance (διαταραχή – [D] ):
    Μια μεγάλη σκοτεινή η σκιώδης περιοχή λίγο ή πολύ καλά διακεκριμένη και συνήθως κατάστικτη από μικρότερες λεπτομέρειες οι οποίες μπορεί να καταλαμβάνουν ασυνήθιστα σχήματα. Πραγματικές διαταραχές, φαίνονται να περιορίζονται στην STrZ και την SEBΖ.
  5. Oval – (Οβάλ – [W] ):
    Μια λευκή μετρίου μεγέθους έως μεγάλη στρογγυλή ή ελλειπτικού σχήματος περιοχή η οποία είναι αρκετά λαμπρή και καλά διακεκριμένη. Πολύ κοινή στην ΕΖ.
  6. Nodule ( Κόμβος – [W] ):
    Μία μικρή, πολύ λαμπρή κηλίδα, συνήθως στρογγυλή και όχι πολύ μεγαλύτερη από τον δίσκο του Γανυμήδη, του μεγαλύτερου δορυφόρου του Δία. Συχνά ορατή στις SEB και ΝΕΒ.
  7. Notch ( Εγκοπή – [W] ):
    Mία μικρή ημικυκλική λευκή οδόντωση στο χείλος μιας Ταινίας, συνήθως κάπως λαμπρότερη από την προσκείμενη Ζώνη. Οι Εγκοπές βρίσκονται συχνά κατά μήκος του Βόρειου χείλους (North Edge) της ΝΕΒ (ΝΕΒn).
  8. Bay ( Κόλπος – [W] ):
    Μια μεγάλη, συνήθως λευκή, ημιοβάλ οδόντωση στο χείλος μιας Ταινίας. Το πιο διάσημο παράδειγμα είναι ο Κόλπος,(εσοχή), της Μεγάλης Κόκκινης Κηλίδας (RSH) στο Νότιο στέλεχος της SEB [SEB(S)].
  9. Rift (Ρήγμα – [W] ):
    Μια μακριά συνήθως λευκή, λαμπρή λωρίδα εκτεινόμενη λιγότερο ή περισσότερο οριζόντια κατά μήκος του εσωτερικού μιας Ταινίας. Μπορεί να εμφανιστεί στην SEB ή την ΝΕΒ όταν η Ταινία είναι πολύ σκοτεινή και εμφανής.
  10. Streak (Λωρίδα -[W] ):
    Μια πολύ επιμήκης λευκή κηλίδα. Όταν τοποθετείται μέσα σε μιά Ταινία, μιά λωρίδα μπορεί να είναι μέρος ενός Ρήγματος.


Για το πλήρες κείμενο της ονοματολογίας των σχηματισμών, καταγραφή τους (οπτικά) από ερασιτέχνες αστρονόμους και η μελέτη της δυναμικής της ατμόσφαιρας με την μέθοδο της χρονομέτρησης διαβάσεων, δείτε την συνολική εργασία: Στέλλας Ι. – Οδηγός Δία (1999)




Αποτελέσματα από την μερική έκλειψη Ηλίου στις 3 Οκτωβρίου 2005

Στις 3 Οκτωβρίου του 2005, έλαβε χώρα, η δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου η οποία από την πατρίδα μας φαινόταν ως μερική με διακύμανση από 65,9% (Ηράκλειο) έως 60,1% (Θεσσαλονίκη).

Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak))

Εικ. 1:Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak)

Η παρούσα παρουσίαση αφορά τα φωτογραφικά αποτελέσματα των μελών του συλλόγου μας, τουλάχιστον αυτών που προσκόμισαν την εργασία τους βάσει του τυπικού που είχε οριστεί εξ’ αρχής.

Λεπτομέρεια του χάρτη με το μονοπάτι της έκλειψης για την Ελλάδα.

Εικ. 2: Λεπτομέρεια του χάρτη της Εικόνας 1, όπου φαίνεται η χώρα μας και η απόσταση από την ολικότητα, όπως επίσης το σημείο «εισόδου» της Σελήνης και ο προσανατολισμός του φαινομένου στα τρία κυριότερα στάδιά του.

Όλα τα αποτελέσματα αφορούν την ευρύτερη περιοχή Αθηνών οπότε, για την συγκεκριμένη περιοχή έχουμε:

Πόλη
Αρχή
Μέγιστο
Μέγεθος
Τέλος
Αθήνα
08h 09m 21sec
09h 34m 38sec
63,6%
11h 03m 32sec

1) Ευριπιώτης Παναγιώτης: Δάφνη – Αθήνα.
Στις 3 Οκτωβρίου 2005 έγινε μερική έκλειψη Ηλίου και φυσικά αποθανάτισα το φαινόμενο φωτογραφίζοντάς το.
Ο εξοπλισμός που χρησιμοποίησα για την φωτογράφηση ήταν μία φωτογραφική μηχανή FUJI S3 PRO 12MP με έναν τηλεφακό εστιακής απόστασης 1200mm και για την απλή παρατήρηση το LX 200 GPS 12″.
Οι φωτογραφίες έγιναν με διαφορά 10 λεπτών μεταξύ τους με την πρώτη φωτογραφία στις 11:14 ώρα Ελλάδας (08h 14m U.T.) και για το τελικό αποτέλεσμα έγινε η επεξεργασία τους με τα εξής προγράμματα: Hyper- Utility 2.3.023, Adobe Photoshop, Photo Studio.

Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης. (Πάνος Ευρυπιώτης)

Εικ. 3: Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης.

2) Frederick N. Ley και Ιάκωβος Ν. Στέλλας: Νέος Κόσμος – Αθήνα.
Μία έκλειψη Ηλίου, ακόμη και μερική είναι ένα συναρπαστικό φαινόμενο πάντοτε. Η ανατροπή της καθημερινής κανονικότητας ενός πλήρους Ηλιακού δίσκου η σκοτεινή σιλουέτα της Σελήνης η οποία έρπει μειώνοντας όλο και περισσότερο την επιφάνειά του, τελικά το παράλογο ενός Ηλιακού δίσκου σχεδόν μηνίσκου, προστίθενται για να δημιουργήσουν εκείνη την περίεργη έξαψη που καταλαμβάνει κάθε ανθρώπινο πλάσμα υπό την επήρεια ενός τέτοιου φαινομένου. Τα συναισθήματα που δημιουργούνται από τέτοιες περιστάσεις δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν καθώς απηχούν στις πιο αφηρημένες και αρχέγονες αισθήσεις για τον κόσμο και για τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η 3η Οκτωβρίου, ξημέρωσε ανέφελη και με θερμοκρασία υψηλότερη από την μέση για την εποχή. Στις 9 το πρωί, ο γράφων με τον Frederick Ley, έστησαν τον εξοπλισμό του δεύτερου, στον προσωπικό χώρο του πρώτου. Ο εξοπλισμός αποτελούνταν από τα εξής τηλεσκόπια: [βλ. Eικ. 4(4)]
α ) Το διοπτρικό τηλεσκόπιο 6″ F/15 Cave, Jeagers με ηλιακό φίλτρο (mylar).
β ) To 10″ F/6,3 LX200 SCT με ηλιακό φίλτρο (mylar) & 60mm Max scope Coronado για την θέαση του φαινομένου στην γραμμή του Υδρογόνου.
γ ) Για την φωτογράφηση του φαινομένου μέσα από το διοπτρικό και το Max scope χρησιμοποιήθηκε η Sony cybershot FD 717 single shot digital camera, προσαρμοσμένη σε κάθε οπτικό μέσο με την βοήθεια ενός προσοφθαλμίου 40mm της William Optics (Afocal).
Ο γράφων ακολούθησε το φαινόμενο κυρίως μέσα από το διοπτρικό τηλεσκόπιο κάνοντας κάποιες εικόνες με τον εξοπλισμό που προαναφέρθηκε [βλ. Εικ. 4(5)] Επίσης, το πρώτο σημάδι του Σεληνιακού δίσκου που ήδη είχε αγγίξει τον Ηλιακό φάνηκε μέσα από το διοπτρικό. Η κατάσταση της ατμόσφαιρας ήταν μέτρια, ωστόσο η κοκκίαση της Ηλιακής Φωτόσφαιρας ήταν άμεσα εμφανής σε μικρή μεγέθυνση (Χ55). Ο δίσκος (πλησιάζοντας στο ελάχιστο της Ηλιακής δραστηριότητας) σχεδόν κενός χαρακτηριστικών εκτός από μία μικρή ομάδα κηλίδων. Η εντύπωση που έκανε το χείλος του Σεληνιακού δίσκου “κόντρα” στον λαμπρό δίσκο ήταν πολύ μεγάλη καθώς μπορούσαν να γίνουν ορατά βουνά και κοιλάδες δίνοντας μία εικόνα ανώμαλης καμπύλης [βλ. Εικ. 4(1)].

Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια της έκλειψης του 2005 (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας).

Εικ. 4: Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια του φαινομένου.
1.Το «ανώμαλο» χείλος της Σελήνης όπως προβάλλονταν στον Ηλιακό δίσκο, μέσα από το 6″ διοπτρικό Cave του Frederick N. Ley.
2. O Frederick N. Ley με φίλους παρευρισκομένους για την θέαση του φαινομένου.
3. Ο Frederick N. Ley «επί το έργον» φωτογραφίζοντας μέσα από το Max scope.
4. Ο γράφων και ο Frederick N. Ley, αμφότεροι κατάκοποι και ηλιοκαμένοι μόλις μετά το πέρας του φαινομένου, με τον εξοπλισμό.
5. Ο γράφων φωτογραφίζοντας μέσα από το διοπτρικό.

Οι παρευρισκόμενοι φίλοι εντυπωσιάστηκαν από το φαινόμενο και μάλιστα από την σπάνια ευκαιρία της θέασης του υπό έκλειψη Ηλιακού δίσκου στην γραμμή του Υδρογόνου. Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν η μισή διάρκεια του φαινομένου και σταδιακά όλο και περισσότερο εμποδίστηκε από την παρουσία νεφών.
Μια σύνθεση εικόνων του φαινομένου όπως αυτό φωτογραφήθηκε από τον Frederick N. Ley φαίνεται στην Εικ. 5.

Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Εικ. 5: Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Είναι σίγουρο ότι κανείς από εμάς δεν θα ξεχάσει την συναρπαστική αυτή εμπειρία, όχι τουλάχιστον μέχρι την επόμενη έκλειψη!

3) Ιάκωβος Στρίκης: Χαϊδάρι – Αττική.

Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Εικ. 6: Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Ξημερώματα 3ης Οκτωβρίου 2005, Χαϊδάρι Αθηνών, ένας καυτός καφές ήταν ό,τι χρειαζόταν για να απαλύνει τον πονοκέφαλο που δημιούργησε το ξενύχτι της προηγουμένης βραδιάς για τις τελευταίες ετοιμασίες ώστε όλα να πάνε καλά. Η κατάσταση ήταν αρκετά σοβαρή καθώς για πρώτη φορά θα διοργανώναμε μία τόσο μεγάλη εκδήλωση για ένα αστρονομικό φαινόμενο.
Όλα έδειχναν πως θα ήταν μία τέλεια ημέρα με ένα εξ’ ίσου τέλειο αποτέλεσμα (φωτογραφικό αλλά και εκπαιδευτικό).
Λίγο μετά, ήρθε και ο καθηγητής της Φυσικής που με βοηθούσε στην διοργάνωση της όλης ιστορίας ο οποίος κατέφθασε στις 08.35′ (ώρα Ελλάδος) με δανεικό αυτοκίνητο από μία φιλόλογο φίλη μας για να φορτώσουμε τον εξοπλισμό παρατήρησης – φωτογράφησης και το αντίσκηνο που θα γινόταν το δωμάτιο χειρισμού της όλης κατάστασης καθώς θα στέγαζε τους Ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εμάς.
Τα πράγματα μεταφέρθηκαν με επιτυχία στον λόφο του Προφήτη Ηλία δίπλα από το καφέ «Lofos» και το μικρό εκκλησάκι του Πρ. Ηλία. Εκεί στήθηκαν τα εξής όργανα παρατήρησης και καταγραφής:
α. 102mm Eq. Achr. Refr. F/1000mm για οπτική παρατήρηση με μειωτικό φίλτρο & Canon EOS 350D (piggyback 400mm F/64 telephoto lens) για την φωτογράφηση του φαινομένου σε μεγάλο οπτικό πεδίο.
β. 127mm F/2000mm Εq. Mac. Cass. Εφοδιασμένο με φίλτρο για οπτική παρατήρηση.
γ. 152,4 mm F/1200mm Eq. Achr. Refr. χωρίς φίλτρο, για την προβολή του φαινομένου σε λευκό χαρτί.
δ. 254mm F/1200mm Eq. Newt. Refl. με Ηλιακό φίλτρο για την παρατήρηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
ε. 135mm telephoto lens & ToU cam Pro II για την φωτογράφηση και βιντεοσκόπηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
Παράλληλα στήθηκαν και δύο θερμόμετρα για την παρατήρηση της μεταβολής της θερμοκρασίας κατά την διάρκεια της έκλειψης (ένα στον Ήλιο και ένα υπό σκιάν).

Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Γράφημα 1: Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Από τις εγκαταστάσεις μας πέρασαν τα παιδιά του 4ου Εν. Λυκείου Χαϊδαρίου, περί τα 350 παιδιά, 30 καθηγητές και αρκετοί θαμώνες της καφετέριας όπως επίσης και περαστικοί. Κατά την διάρκεια της έκλειψης μοιράστηκαν επίσης και τεύχη του περιοδικού του συλλόγου μας «Παρατηρησιακή Αστρονομία» καθώς και αρκετές φόρμες εγγραφής μελών στον σύλλογο. Το συνολικό μέγεθος των φωτογραφιών καθώς και των βίντεο που τραβήχτηκαν κατά την διάρκεια της έκλειψης ήταν πάνω από 35GB.

 

4) Δημήτρης Κολοβός: Ίλιον – Αττική.

Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Εικ. 7: Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.

Εικ. 8: Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.




Παρουσίαση βιβλίων από το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Παρουσιάζουμε τα βιβλία που λαβαμε από το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. .

1) Από τον Πρόεδρο του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης κ. Παύλο Μωραΐτη:
α) Τα πρακτικά του 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.
Την ιδιαίτερα καλαίσθητη έκδοση των πρακτικών κοσμεί το καλλιγραφικό σχέδιο του κ. Μωραΐτη στο οπισθόφυλλο. Πράγματι, αν και άργησε κατά δύο χρόνια, συγχαρητήρια για την πληρότητα και την επάρκεια των πρακτικών. Αξίζει να υπάρχει στην βιβλιοθήκη κάθε ερασιτέχνη αστρονόμου.

β) Το ετήσιο έντυπο του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης « 40o 37′ ».
Το ετήσιο έντυπο το οποίο παρέτεινε την ζωή του κατά δύο ακόμη έτη όπως αναφέρεται στην πρώτη σελίδα του, το βρήκαμε εντυπωσιακά αναβαθμισμένο, με άρθρα που άπτονται της παρατηρησιακής αστρονομίας όπως την αναφορά του Αριστείδη Βούλγαρη για τον κομήτη Machholz και το εξαίρετο άρθρο του Γιώργου Πιστικούδη για την εικονοληψία πλανητών με μία κάμερα δικτύου.

2) Από την Αστρονομική Εταιρεία της Κέρκυρας:
α) « Το Αστεροσκοπείο της Κέρκυρας » του κ. Γεωργίου Ζούμπου.
Μια πολύ καλή ιστορική μελέτη η οποία αφορά την άνθηση της Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Κέρκυρα (τέλη 19ου, αρχές 20ου αιώνα) υπό την ακτινοβολία του Felix Lamech, την δημιουργία της Αστρονομικής Εταιρείας της Ελλάδος και την εμφάνιση του εξαίρετου Ιωάννη Φωκά.
Συγχαρητήρια και ευχαριστούμε.

β) Εκπληκτική έκδοση του κειμένου του Felix Lamech: « Το νεφέλωμα Μ42 του Ωρίωνα ».
Ένα κείμενο με ιστορική αξία το οποίο μεταφέρει τον ενθουσιασμό και το πάθος αυτού του ανθρώπου για την διερεύνηση του ουρανού. Πρόκειται για την σκιαγράφηση μίας σημαντικής προσωπικότητας η οποία σίγουρα θα δώσει νέο αίμα στον ενθουσιασμό κάθε σύγχρονου ερασιτέχνη.

3) Από την Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος του Βόλου:
– Περιοδικό « Ουρανός ».
Εκδίδεται για περισσότερο από 10 χρόνια ανελλιπώς. Σίγουρα και αυτό το έντυπο φιλοξενεί περισσότερα αμιγώς παρατηρησιακά θέματα καθρεφτίζοντας την παρούσα κατάσταση της Ελληνικής Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.

4) Από την Αστρονομική και Αστροφυσική Εταιρεία Δυτικής Ελλάδας:
– Περιοδική Έκδοση « Τα μυστήρια του σύμπαντος ».
Λάβαμε ένα έξοχο τεύχος το οποίο αντανακλά φυσικά την φιλοσοφία και τους στόχους των εκδοτών του. Δεν υπάρχει η παρουσίαση αστρονομικών θεμάτων όπως θα την φανταζόμασταν ή θα την θέλαμε ίσως. Δεν υπάρχουν μέσα στις 35 σελίδες αυτού του εντύπου παρατηρησιακά θέματα εκτός ίσως από το άρθρο: «Οδηγός παρατήρησης του ουρανού» απαντώντας στα στοιχειώδη ερωτήματα του τι είναι αστέρι ή τι είναι πλανήτης. Το περιοδικό όμως αυτό, ίσως συμπληρώνει ένα κενό στις εκδόσεις αστρονομικού περιεχομένου με άρθρα μεγάλων επιστημόνων, όπως το εξαίρετο πράγματι άρθρο του μεγάλου Θανάση Φωκά, μίας εμβληματικής προσωπικότητας παγκοσμίου κύρους. Ενδιαφέροντα άρθρα υπάρχουν επίσης και από τον καθηγητή Σταύρο Αυγολούπη και τους Ελένη Λιβανίου και Πέτρο Ροβίθη. Συγχαρητήρια για την προσπάθεια.




4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας: το γεγονός και η αποτίμηση

Το σύνολο των συνέδρων του 4ου συνεδρίου. (Φωτ. Ειρήνη Κομνηνού)

Εικόνα 1:  Το σύνολο των συνέδρων του 4ου συνεδρίου.
(Φωτ.  Ειρήνη Κομνηνού)

Από τις 9 έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2005 και στους χώρους του Ευγενιδείου πλανηταρίου διεξήχθη το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. Την πολύτιμη αυτή υπηρεσία προς την ερασιτεχνική κοινότητα της πατρίδας μας είχε αναλάβει να προσφέρει η Ελληνική Αστρονομική Ένωση (ΕΑΕ).
Ας δούμε όμως βήμα – βήμα τα τεκταινόμενα του 4ου συνεδρίου δηλ. τα γεγονότα αυτής της μεγάλης γιορτής αλλά και την σημασία τους για την πορεία του θεσμού.

Πριν από την έναρξή του, το 4ο συνέδριο κληρονόμησε, δεν γνωρίζουμε πώς, ένα βάρος. Το βάρος αυτό αποτελούσε απλά την σύμπτωση χρονικά της διεξαγωγής του συνεδρίου με αυτό της ΕΛΑΣΕΤ (Ελληνική Αστρονομική Εταιρεία) το οποίο διεξήχθη στην Κεφαλλονιά από τις 10 – 11 Σεπτεμβρίου.
Η ως εκ τούτου, απώλεια της παρουσίας των ακαδημαϊκών αστρονόμων ήταν (για πρώτη φορά) εμφανής! Προσωπικότητες όπως οι κ.κ Ιωάννης Σειραδάκης (καθηγητής Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης), Χρήστος Γούδης (καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, διευθυντής αστρονομικού σταθμού Πεντέλης) και άλλοι απαραίτητοι κριτές και υποστηρικτές των προσπαθειών μας ήταν απόντες.

Η συμμετοχή σε συνέδρους πραγματικά διπλασιάστηκε από τα προηγούμενα συνέδρια, 400 περίπου σύνεδροι! Αυτό βέβαια δικαιολογείται από τον τόπο διεξαγωγής την Αθήνα με τον μισό πληθυσμό της Ελλάδας.

Μέρος του πολυπληθούς ακροατηρίου. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Εικόνα 2:  Μέρος του πολυπληθούς ακροατηρίου.
(Φωτ.  Ιάκωβος Στρίκης)

Ο εκθεσιακός χώρος, ο πρώτος όροφος με το αποσυρθέν πλανητάριο να δεσπόζει στο μέσον, φαινόταν να είναι ο ιδανικός χώρος. Ο χώρος αυτός βάσει του προγράμματος άνοιγε για τους εκθέτες από τις 12.00 π.μ. της Πέμπτης 08/09. Οι υπεύθυνοι του Σ.Ε.Α για την ανάρτηση των εκθεμάτων του συλλόγου μας ήταν στον χώρο από τις 01.00 μ.μ.

Ο Ιάκωβος Στέλλας (δεξιά) με τον Γρηγόρη Μαραβέλια (αριστερά) την ημέρα της ανάρτησης των εκθεμάτων. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Εικόνα 3:  Ο γράφων (δεξιά) με τον Γρηγόρη Μαραβέλια (αριστερά) την ημέρα της ανάρτησης των εκθεμάτων.
(Φωτ.  Ιάκωβος Στρίκης)

Ημέρα 1η – Παρασκευή 09/ 09/ 2005:

Ο σύλλογός μας (από άποψη εκθεμάτων) εκπροσωπήθηκε σε μία έκταση περίπου 4 τετραγωνικών μέτρων..
Παρόντες στο 4ο συνέδριο ήταν όσα μέλη του συλλόγου μας μπόρεσαν να παραβρεθούν, σε αλφαβητική σειρά, οι εξής: Αλεξόπουλος Ηλίας, Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος, Ευριπιώτης Πάνος, Καρδάσης Μάνος, Λουκόπουλος Κώστας, Μαραβέλιας Γρηγόρης (εισήγηση), Πιστικούδης Γιώργος, Στέλλας Ιάκωβος, Στρίκης Ιάκωβος (εισήγηση), Στουραίτης Δημήτρης, Frederick N. Ley.

Από την έκθεση του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Εικόνα 4: 1) Σύνθεση εικόνων του Ιάκωβου Στρίκη (Elizabeth Observatory).
2) Οι Γρηγόρης Μαραβέλιας και Μάνος Καρδάσης με φίλο του συλλόγου ο οποίος διαβάζει το ετήσιο έντυπό μας.
(Φωτ.  Πάνος Ευριπιώτης)

Η σύνθεσή τους είχε ως εξής:

1) Εικόνες της ανάλυσης της αντίθεσης του πλανήτη Άρη το 2003, με χάρτη της επιφανείας από παρατηρήσεις του συλλόγου μας.
2) Διαγράμματα της ανάλυσης παρατηρήσεων των Περσείδων του Γρηγόρη Μαραβέλια (εισήγηση).
3) Σύνθεση εικόνων του Ιάκωβου Στρίκη όπως και αφίσα για την ανάλυσή του επί της Ηλιακής περιοχής ΝΟΑΑ 0756 (εισήγηση).
4) Εικόνες του κομήτη Machholz του Μάνου Καρδάση.
5) Βίντεο Σελήνης, Ηλίου και πλανητών του Πάνου Ευριπιώτη διανθισμένα με πολύ καλή μουσική τα οποία προβάλλονταν στον χώρο της έκθεσης, εισάγοντας το κοινό με τον πιο ελκυστικό τρόπο στο τι μπορεί να περιμένει κανείς από το προσοφθάλμιο ενός τηλεσκοπίου στα ανάλογα ουράνια αντικείμενα.

Βέβαια ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία ενός συνεδρίου αποτελούν οι συναντήσεις των συνέδρων μεταξύ τους στον εκθεσιακό χώρο και η ανταλλαγή απόψεων. Σε πολλές περιπτώσεις τόσο ο γράφων όσο και οι υπόλοιποι συμμετέχοντες του συλλόγου μας από τις πρώτες ώρες και καθ’ όλη την διάρκεια του συνεδρίου είχαμε την ευκαιρία να προσφέρουμε αφειδώς πληροφορίες για κάθε παρατηρησιακό θέμα σε κάθε ενδιαφερόμενο.

 

Συναντήσεις γύρω από τα εκθέματα του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Εικόνα 5:  Συναντήσεις γύρω από τα εκθέματα του Σ.Ε.Α.
1) Ο γράφων, γνωρίζοντας έναν ενδιαφερόμενο για νέο μέλος.
2) Ομοίως, δίνοντας πληροφορίες σε σχέση με την χρήση φίλτρων στην παρατήρηση του πλανήτη Άρη.
3) Σύνεδρος στα εκθέματα του ΣΕΑ, υπό την… επιρροή του κρατήρα Langrenus στην οθόνη του Πάνου Ευριπιώτη, φυλλομετρώντας το ετήσιο έντυπο του συλλόγου μας.
4) Ο Γρηγόρης Μαραβέλιας, συζητώντας με φίλους μας από τα Χανιά της Κρήτης.
5) Σύνεδροι, περαστικοί από τα εκθέματα του συλλόγου μας.

Η Παρασκευή 9/9 συνεχίστηκε με τις προσφωνήσεις (αναφορά πεπραγμένων, 2004- 2005) των προέδρων όλων των συλλόγων της Ελλάδας.

Εικόνες από τις προσφωνήσεις των προέδρων όλων των παρευρισκομένων συλλόγων.

Εικόνα 5: Οι προσφωνήσεις των προέδρων όλων των παρευρισκομένων συλλόγων.
(α)
1. Αγρίνιο, Αστρονομική και Αστροφυσική Εταιρεία Δυτικής Ελλάδας.
Πρόεδρος: Ε. Παπαναστασίου. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
2. Αθήνα, Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Ι. Στέλλας. (Φωτ. Ι. Στρίκης.)
3. Αλεξανδρούπολη, Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης.
Πρόεδρος: Δημήτρης Πρασόπουλος. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
4. Βόλος, Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος.
Πρόεδρος: Κ. Μαυρομμάτης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
5. Θεσσαλονίκη, Όμιλος Φίλων Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Π. Μωραΐτης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
6. Κέρκυρα, Αστρονομική Εταιρεία Κέρκυρας.
Πρόεδρος: Α. Κοτινάς. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
7. Ζαγοροχώρια, Αστεροσκοπείο Ζαγορίου.
Αντιπρόεδρος: Κ. Σακκάς. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
8. Πάτρα, Αστρονομική Εταιρεία «Ωρίων».
Πρόεδρος: Β. Ζαφειρόπουλος. Στην προσφώνηση ο κ. Παναγιώτης Αντωνόπουλος. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
9. Χαλκίδα, Εταιρεία Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Τ. Οικονόμου. Στην προσφώνηση ο κ. Ν. Μίχας. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
10. Αθήνα, Ελληνική Αστρονομική Ένωση.
Πρόεδρος: Χ. Καμπάνης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
(β)
Ενδιαφέροντα στιγμιότυπα κατά την διάρκεια της προσφώνησης του γράφοντος. (Φωτ. Frederick N. Ley)
(γ)
Ο κ. Μωραΐτης κατά την διάρκεια της προσφώνησής του προς τους συνέδρους. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Στην συνέχεια και μετά την ανασκόπηση του προγράμματος του συνεδρίου ακολούθησε η εισήγηση του Δρα. Εμμανουήλ Ράμμου (Ανώτερος Σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος) με τίτλο: «Παρουσίαση των Δράσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και η συμβολή του στην Αστρονομία».

 

Μετά το σύντομο διάλειμμα, ακολούθησε το καλωσόρισμα του κ. Διονύση Σιμόπουλου, Διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, ο οποίος μας καλωσόρισε με πολύ θερμά λόγια και τον ευχαριστούμε ιδιαίτερα όπως και για την φιλοξενία που μας πρόσφερε στο Πλανητάριο.

Ο Δρ. Εμμανουήλ Ράμμος κατά την διάρκεια της ομιλίας του. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Εικόνα 6: Ο Δρ. Εμμανουήλ Ράμμος κατά την διάρκεια της ομιλίας του.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Ο κ. Σιμόπουλος καλωσορίζοντας τους συνέδρους. (Φωτ. Frederick N. Ley)

Εικόνα 7: Ο κ. Σιμόπουλος καλωσορίζοντας τους συνέδρους.
(Φωτ. Frederick N. Ley)

Η πρώτη ημέρα του συνεδρίου ολοκληρώθηκε με τις δύο εξαίρετες προβολές του πλανηταρίου για τους συνέδρους σε δύο ομάδες (μία προβολή ανά ομάδα) για την διευθέτηση του μεγάλου αριθμού των συνέδρων (περίπου 400).

Ημέρα 2η – Σάββατο 10/ 09/ 2005:

Η καθ’ αυτό ημέρα των εισηγήσεων ερασιτεχνών αστρονόμων (διατιθέμενος χρόνος 20 λετπά) με το μεγαλύτερο μέρος των εισηγήσεων σε δύο μέρη:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 8: Α Μέρος Εισηγήσεων.
1. Μικρό χρονικό της διαστημικής εποχής μας οι διαστημικοί σταθμοί – Κωνσταντίνος Μαυρομμάτης,
2. SKY WATCH – Μελετώντας τον ουρανό με ρομποτικά τηλεσκόπια – Βαγενάς Η., Βραζόπουλος Χ, Σωτηρίου Σ,
Σωτηρίου Μ, Ιωάννου Π. (Εισηγητής: Ιωάννου Παντελής).
3. Discovery Space (Dspace): Ανακαλύπτοντας το διάστημα – Βαγενάς, Η, Βραζόπουλος Χ, Σωτηρίου Σ. Σωτηρίου Μ, Ιωάννου Π,
4. Φωτομετρία μεταβλητών άστρων – Στέλιος Κλειδής.
5. Ομάδα έρευνας Υπερκαινοφανών εκρήξεων – Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος.
6. Περσείδες: τα χαρακτηριστικά της βροχής διαττόντων και παρατηρήσεις τους κατά την διάρκεια 2001-2004 – Γρηγόρης Μαραβέλιας.
7. Αστρονομική Δημοσιογραφία – Αριστείδης Βούλγαρης,
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)


Ποίες εισηγήσεις ξεχωρίσαμε (κατά σειρά παρουσίασης) και γιατί:

1) Φωτομετρία μεταβλητών άστρων, Στέλιος Κλειδής.
Πολύ καλή παρουσίαση ενός αμιγώς παρατηρησιακού θέματος (Αστρική φωτομετρία με ψηφιακά μέσα, CCD) από έναν ερασιτέχνη αστρονόμο ο οποίος μετά από χρόνια προσπαθειών είναι επιτέλους στον δρόμο που είχε επιλέξει εξ’ αρχής. Του ευχόμαστε καλή συνέχεια!

2) Ομάδα έρευνας Υπερκαινοφανών εκρήξεων, Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος.
Χωρίς αμφιβολία, η αιχμή του παρατηρησιακού δόρατος των ερασιτεχνών αστρονόμων στην Ελλάδα αυτή την στιγμή. Ο Κ. Εμμανουηλίδης μέσα σε 4 χρόνια! Έχει καταφέρει αυτό που ένας αποφασισμένος ερασιτέχνης θα χρειαζόταν τουλάχιστον 10-15 χρόνια.

Ο Κ. Εμμανουηλίδης και μέλη της ομάδας έρευνας υπερκαινοφανών. (Φωτ. Frederick N. Ley)

Εικόνα 9: Ο Κ. Εμμανουηλίδης και μέλη της ομάδας έρευνας υπερκαινοφανών.
(Φωτ. Frederick N. Ley)

Στήνοντας όλο το σχέδιο μελέτης και τον εξοπλισμό από την αρχή μόνος του, χωρίς να εμποδίζεται από κάθε είδους κόστος, οικονομικό, προσωπικής εργασίας και στην συνέχεια οργανώνοντας μία Πανελλήνια ομάδα ελέγχου των εικόνων γαλαξιών για την εύρεση έκρηξης supernova έχει πολύ μεγάλη πιθανότητα να προσφέρει στην Ελλάδα την πρώτη ανακάλυψη υπερκαινοφανούς από ερασιτέχνες. Του ευχόμαστε καλή επιτυχία!

3) Περσείδες: τα χαρακτηριστικά της βροχής διαττόντων και παρατηρήσεις τους και παρατηρήσεις τους κατά την διάρκεια 2001-2004, Γρηγόρης Μαραβέλιας.
Μία πολύ καλή εισήγηση, με ανάλυση στοιχείων από οπτικές παρατηρήσεις διαττόντων. Η απόδειξη πως η ερασιτεχνική αστρονομία μπορεί να γίνει και με γυμνό οφθαλμό και να αποδίδει χρήσιμα αποτελέσματα. Η παρέμβαση του κ. Ματσόπουλου προσπάθησε να αναδείξει την βιντεοσκόπηση σαν μια πιο αποτελεσματική και αντικειμενική μέθοδο. Η βιντεοσκόπηση αποτελεί μία πολύ χρήσιμη μέθοδο παρατήρησης διαττόντων αλλά δεν πρέπει να συγχέεται και να συγκρίνεται τόσο άστοχα με την οπτική καταγραφή που αποτελεί αυτή τη στιγμή την πιο αξιόπιστη μέθοδο για τον χαρακτηρισμό των βροχών διαττόντων.

4) Αστρονομική Δημοσιογραφία, Αριστείδης Βούλγαρης.
Εκπληκτική παρουσίαση, μία σύνθεση παρατηρησιακών φαινομένων (κομήτης Machholz, Ηλιακές εκλάμψεις, κ.α) και δημοσιογραφικής αναφοράς με αισθητική αξία.

Στην συνέχεια, μετά το πρώτο μέρος των εισηγήσεων είχαμε την ευκαιρία ενός διαλείμματος και καθώς η όρεξη για επικοινωνία είχε ανέβει μετά από τις πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, οι επαφές ανάμεσα στους συνέδρους και τα «πηγαδάκια» πήραν και έδωσαν.

ΕΙκόνες από συναντήσεις των μελών του ΣΕΑ

Εικόνα 10:
1) Η συνάντηση του γράφοντα με τον Δημήτρη Πρασόπουλο τον πρόεδρο του συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης. Είναι η στιγμή που παραδίδουμε τιμητικά ένα τεύχος της «Παρατηρησιακής Αστρονομίας» στον φίλο μας τον Δημήτρη.
2) Αριστερά το μέλος του συλλόγου μας, Κώστας Λουκόπουλος, στην μέση ο Πάνος Ευριπιώτης και δεξιά ο κ. Νομικός, θαυμάζοντας τα επιτεύγματα του Πάνου από την βιντεοσκόπηση με το 12″ LX200.

Αμέσως μετά, σειρά είχε το β’ μέρος των εισηγήσεων:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 11:
1. Τροποποίηση και γενίκευση του νόμου Bode Titius – Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης.
2. Υπολογισμός περιστροφής πεδίου σε τηλεσκόπια με υψοαζιμουθιακή στήριξη – Χάρης Καμπάνης.
3. Αυτοφωτιζόμενο επιτραπέζιο επιπεδόσφαιρο – ’ρης Μυλωνάς.
4. CCD ψηφιακές απεικονίσεις και βιντεοσκόπηση με web camera – Βαγγέλης Τσάμης.
5. Οι πλανήτες με μία βιντεοκάμερα – Δημήτρης Μπαλάσης.
6. Η κοσμολογία σήμερα: Προβλήματα και προοπτικές – Δρ. Γιάννης Μυριτζής,
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Όλες οι εισηγήσεις και αυτού του μέρους ήταν σε γενικές γραμμές επαρκώς διαρθρωμένες εκτός από μερικά σημεία τα οποία οφείλουμε να σημειώσουμε.

1) Οι πλανήτες με μία βιντεοκάμερα, Δημήτρης Μπαλάσης.
Στην εισήγησή του ο κ. Μπαλάσης έκανε μία γλαφυρή παρουσίαση του θέματός του (πλανήτες με μία βιντεοκάμερα) με προσιτό και ελκυστικό τρόπο, ειλικρινής προς το θέμα του και την τεχνική του. Αποτελεί πραγματικότητα το ότι οι καταγραφές των χαρακτηριστικών πλανητών, (επιφάνεια – ατμόσφαιρα) μέσα από κοινές βιντεοκάμερες ή κάμερες δικτύου, δεν μπορούν να παράσχουν «αντικειμενικά» στοιχεία χρωματομετρίας. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μόνον (!) εάν οι εικόνες είχαν γίνει με CCD κάμερα, όπου γίνονται εικόνες ασπρόμαυρες μέσα από φίλτρα R= Red, G= Green, B= Blue (RGB) και όχι από κοινές κάμερες, εξ’ αρχής έγχρωμες. Ο εισηγητής ατυχώς άρχισε να πληροφορεί το κοινό, για το ότι κατέγραψε την μεγάλη κόκκινη κηλίδα του Δία (ΜΚΚ), κίτρινη. Ενώ αυτό θα μπορούσε να ισχύει για κάποιον τόσο μεγάλο σχηματισμό θεωρούμε ότι είναι καλό να αποφεύγονται αναφορές «χρωματομετρικού» τύπου για σχηματισμούς μικρότερης έκτασης ή αντίθεσης (κοντράστ). Η χρωματική φωτομετρία σχηματισμών του πλανήτη Δία είναι ένας πολύ αυστηρός κλάδος μελέτης.

2) Η κοσμολογία σήμερα: Προβλήματα και προοπτικές, Δρ. Γιάννης Μυριτζής.
Ξεχωρίσαμε την εισήγηση του Δρ. Μυριτζή (Επίκουρος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου) για την απλότητα με την οποία διαπραγματεύτηκε τόσο δυσνόητα κοσμολογικά θέματα μη αφαιρώντας κάτι από την επάρκεια των πληροφοριών. Η κατάληξη της ομιλίας του εισηγητή, και ενώ είχε κάνει μία ελκυστική και πολύ ενδιαφέρουσα ανασκόπηση των θεωριών που πασχίζουν να διερευνήσουν τον σύμπαντα χώρο και χρόνο, ήταν: «Δεν γνωρίζουμε τίποτε!» Τις θερμές μας ευχαριστίες στον Δρα Μυριτζή για την υπέροχη ομιλία του.

Η επόμενη εκδήλωση σύμφωνα με το πρόγραμμα του συνεδρίου ήταν η μετάβαση όσων συνέδρων το επιθυμούσαν στο αστεροσκοπείο Κρυονερίου.

Στιγμιότυπα από την επίσκεψη στο τηλεσκόπιο Κρυονερίου

Εικόνα 12:
1) Ο θόλος του τηλεσκοπίου Κρυονερίου. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
2-3)Εικόνες από παριστάμενους κατά την διάρκεια της… περιήγησης τους στον ουρανό, μέσα από διάφορα τηλεσκόπια. (Φωτ. Fred Ley)
4) Εντυπωσιακή άποψη του μεγάλου τηλεσκοπίου από μέσα. (Φωτ. Fred Ley)
5) Αντιπροσωπεία του Σ.Ε.Α (και φίλοι) στον χώρο του αστεροσκοπείου Κρυονερίου. Από αριστερά: Fred Ley, Ειρήνη Κομνηνού, Μάνος Αντωνάκης, Ιάκωβος Στρίκης, Δημήτρης Στουραίτης, Μάνος Καρδάσης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
6) Οι σύνεδροι στον χώρο του αστεροσκοπείου και γύρω από τα τηλεσκόπια.
7) Τα πλανητικά νεφελώματα, Ring Nebula και Dumpbell σύμφωνα με την… φωτογραφική δεινότητα του Ιάκωβου Στρίκη με ψηφιακή (single shot) κάμερα και έκθεση 30″ μέσα από το 12″ SCT LX200 (prime focus), του Δημήτρη Νικολιδάκη. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης).

Είναι η δεύτερη φορά που επιχειρείται κάτι ανάλογο (βραδιά εξόρμησης) στο περιθώριο του προγράμματος ενός συνεδρίου. Η πρώτη φορά ήταν η απόπειρα για ανάλογη εκδήλωση κατά την διάρκεια του 3ου Πανελληνίου συνεδρίου στην Χαλκιδική η οποία δεν ευδοκίμησε λόγω καιρικών συνθηκών.
Η αλήθεια είναι ότι βέβαια όλοι οι παρευρισκόμενοι στο Κρυονέρι, χάρηκαν την ωραία εκδρομή.

Ημέρα 3η – Κυριακή 11/ 09/ 2005:

Η τελευταία ημέρα του συνεδρίου και ως εκ τούτου και των εισηγήσεων, είχε ως εξής:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 13.
1) Κίνηση Διαστημοχημάτων σε Πλανητικές Σφαίρες Επιρροής και Ατμόσφαιρες και Προοπτικές Διαστρικών ταξιδιών – Ηλίας Ε. Παναγιωτόπουλος, Διονύσιος Π. Μάργαρης, Δημήτριος Γ. Παπανίκας, Κώστας Γιακουμής.
2) Φύλο και Αστρονομία – Σπύρος Πάγκαλος.
3) Μικρά πλανητάρια για όλους: Μία νέα προσέγγιση – Αλέξης Πετίδης.
4) Μελέτη της ενεργής περιοχής ΝΟΑΑ 0756 – Ιάκωβος Στρίκης.
5) Ανάλειμμα – Τα παιγνίδια του Ήλιου – Δημόκριτος Τσουκάπας.
6) Ο κίνδυνος του αστερία. Το σύμβολο του άστρου στην ποίηση του Τάκη Βαρβιτσιώτη – Κωνσταντίνος Ηροδότου.
7) Τ’ αστέρια εμπνέουν τους ποιητάς – Παναγιώτης Χατζόπουλος.
8) What science is – Νίκος Ματσόπουλος.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Η τελευταία αυτή σειρά εισηγήσεων αν και με ένα μόνον αμιγές παρατηρησιακό θέμα, παρουσίασε γενικότερο ενδιαφέρον και αυτό σε σχέση με την θεματολογία και την προσέγγιση κάποιων εισηγήσεων. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, το βρήκαμε σε τέσσερις εισηγήσεις και εξηγούμε κατά σειράν παρουσίασης:

1) Μελέτη της ενεργής περιοχής ΝΟΑΑ 0756, Ιάκωβος Στρίκης.
Μία εξαιρετική παρουσίαση του εισηγητή, ισορροπημένη, πολύ καλά τεκμηριωμένη με αναφορές στους ακαδημαϊκούς με τους οποίους συνεργάστηκε συμπληρώνοντας τα στοιχεία του με αρχεία παρατηρήσεων δύσκολα προσβάσιμα σε ερασιτέχνες αστρονόμους γενικώς.

2) Ανάλειμμα τα παιγνίδια του Ήλιου, Δημόκριτος Τσουκάπας.
Υπέροχη ανασκόπηση, ενθύμηση, της αστρονομικής διαδρομής του εισηγητή από την παιδική του ηλικία στο πατρικό σπίτι σε σχέση με την ανακάλυψη του αναλείμματος και την περαιτέρω εξερεύνηση των λόγων που οδηγούν σε αυτό το σχήμα. Ο κ. Τσουκάπας, κατάφερε για άλλη μία φορά να μας φορτίσει συναισθηματικά και να μας γυρίσει στις ρίζες της αγάπης μας προς την αστρονομία: Στο θαύμα της παιδικής ηλικίας που ατενίζει πλήρης θάμβους το στερέωμα ανακαλύπτοντας τον εαυτό της για πάντα. Τον ευχαριστούμε ιδιαίτερα.

3) Ο κίνδυνος του αστερία. Το σύμβολο του άστρου στην ποίηση του Τάκη Βαρβιτσιώτη, Κωνσταντίνος Ηροδότου.
Εξαιρετική ανάλυση των ουράνιων συμβόλων στην ποίηση του υπερρεαλιστή Βαρβιτσιώτη. Ο εισηγητής, γνώστης του υπερρεαλιστικού κώδικα, και ο ίδιος προφανώς ποιητής έδωσε μία αισθητική ποιότητα στον χώρο του συνεδρίου η οποία όμως δεν γνωρίζουμε κατά πόσο έγινε αντιληπτή από το σύνολο των συνέδρων. Τον συγχαίρουμε για την πρωτοβουλία του και για την αρτιότητα της προσέγγισης του.

4) What science is, Nicolas Th. Matsopoulos.
Η πρώτη και μεγαλύτερη απορία μας ήταν γιατί ένας τόσο ενδιαφέρων προβληματισμός καταγράφεται στα πρακτικά του συνεδρίου στα Αγγλικά και αναγκαστικά σε ένα επίπεδο γλώσσας που είναι αδύνατον να κατανοηθεί από τον μέσο σύνεδρο με στοιχειώδη ή καθόλου επάρκεια της γλώσσας.
Επίσης, δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη το γιατί, τέλος πάντων ακόμη και ένα κείμενο με τις προαναφερθείσες ιδιότητες και ομολογουμένως αρετές, δεν αναπτύχθηκε κατά την διάρκεια του χρόνου που είχε στην διάθεσή του ο εισηγητής αλλά αρκέστηκε σε περιληπτικές και ασυνεχείς αναφορές στο θέμα με γενικότητες. Πάντως, οφείλουμε να μείνουμε σε μία φράση του συγκεκριμένου κειμένου η οποία μας κέντρισε το ενδιαφέρον:
» Science, above all, is a methodology.»

Το αποχαιρετιστήριο γεύμα στην συνέχεια…είχε τον λόγο, και υπήρχε εν τω μεταξύ κάποιος χρόνος για συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους και την αναμνηστική φωτογραφία με τα μέλη του συλλόγου μας παρόντα στο 4ο συνέδριο.

Συνάντηση του Ιάκωβου Στέλλα με τον Γιάννη Σειραδάκη

Εικόνα 15: Η συνάντηση του γράφοντα με τον εξαίρετο και πάντοτε αγαπητό κ. Ιωάννη Σειραδάκη, καθηγητή Α.Π.Θ. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Μέλη κσι φίλοι του ΣΕΑ στο 4ο ΠΣΕΑ

Εικόνα 16: Τα παρόντα μέλη του Σ.Ε.Α και φίλοι, στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας
1) Πάνος Ευριπιώτης, 2) Μάνος Καρδάσης, 3) Κωνσταντίνος Εμανουηλίδης, 4) Νίκος Σαλούστρος, 5) Γιώργος Πατέλης, 6) Ιάκωβος Στέλλας, 7) Αντωνία Κονταξή, 8) Γρηγόρης Μαραβέλιας, 9) Κώστας Θεοδωρίδης, 10) Ιάκωβος Στρίκης, 11) Γιώργος Πιστικούδης, 12) Frederick N. Ley.
(Φωτ. Πάνος Ευριπιώτης)

Το 4ο Πανελλήνιο συνέδριο έκλεισε τον κύκλο του με το καθιερωμένο, ως είθισται, αποχαιρετιστήριο γεύμα.

Το τραπέζι του ΣΕΑ με τους φίλους από την ομάδα υπερκαινοφανών

Εικόνα 17: 1) Το τραπέζι του Σ.Ε.Α και φίλοι.
2) Με τους φίλους μας της ομάδας υπερκαινοφανών.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)


Η αποτίμηση:

Το πανελλήνιο συνέδριο ερασιτεχνικής αστρονομίας είναι αναντίρρητα πια ένας θεσμός.
Ας δούμε όμως για λίγο τα ίχνη, επί της ουσίας, που άφησε το 4ο συνέδριο.

Ήταν η πρώτη φορά που σε τέτοιο βαθμό (από το 1999, 1ο Παν. Συνέδριο στον Βόλο) η πλειοψηφία της επιστημονικής επιτροπής (3 μέλη), κ. Γούδης, κ. Σιμόπουλος, κ. Ματσόπουλος, (δύο μέλη από τον χώρο της ακαδημαϊκής αστρονομίας) απουσίασε από το σύνολο σχεδόν των συνεδριάσεων.
Ας δούμε πρώτα, την σύνθεση σε αριθμό και αντιπροσωπευτικότητα της επιστημονικής επιτροπής του 3ου Πανελληνίου συνεδρίου. Η επιτροπή στην Χαλκιδική αποτελείτο από 7 μέλη, εκ των οποίων τα τρία ήταν ακαδημαϊκοί, ένα υποψήφιος διδάκτωρ και τρία ερασιτέχνες αστρονόμοι, όλα μέλη του Ο.Φ.Α. απουσίαζαν δε τα 2. Αυτή την φορά, (4ο Συνέδριο) απουσίαζαν από τα 3 μέλη τα δύο, ο κ. Γούδης και ο κ. Σιμόπουλος. Αμφότεροι απόλυτα δικαιολογημένα. Ο μεν πρώτος λόγω διοικητικών καθηκόντων καθώς τυγχάνει ο Διευθυντής του Ευγενιδείου ιδρύματος (χώρος διεξαγωγής), αν και παρίστατο σε κάποιες, ο δε δεύτερος έπρεπε να βρίσκεται στην Κεφαλλονιά στο συνέδριο της ΕΛΑΣΕΤ τις ίδιες ακριβώς ημέρες. Έχουμε εκφράσει την απορία για το τι ευθύνεται για αυτήν την «ατυχή» σύμπτωση.

Άλλη μία πρωτοτυπία αποτέλεσαν οι παρεμβάσεις οι οποίες γίνονταν επιλεκτικά μετά το τέλος κάποιων εισηγήσεων και μάλιστα όχι από τα έδρανα των συνέδρων αλλά από το βήμα.
Στα προηγούμενα συνέδρια, οι προεδρεύοντες των συνεδριάσεων από τον Βόλο μέχρι την Κέρκυρα και την Χαλκιδική, κράτησαν το τυπικό της εναλλαγής του προεδρεύοντος στελεχώνοντας την διαδικασία από τους προέδρους των παρισταμένων συλλόγων. Ο ρόλος των προεδρευόντων ήταν επικουρικός προς τους ομιλητές όσον αφορά τον εξοπλισμό ή τον έλεγχο της τήρησης της διαδικασίας και μόνον.
Αυτό που μας προβλημάτισε ήταν ουσιαστικά η δυσλειτουργία της επικοινωνίας έδρας – εισηγητών – συνέδρων λόγω των προαναφερθέντων με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της πολυφωνίας, με συνεχείς παρεμβάσεις υπερβολικές σε έκταση και σε πολλές περιπτώσεις άστοχες.

Συνολικά, η όλη εκδήλωση πιστεύουμε ότι ωφέλησε σε γενικές γραμμές τους συνέδρους αν μη τι άλλο για τις πολύτιμες συναντήσεις και τις εμπειρίες που αποκόμισαν.
Θέλουμε να πιστεύουμε, ότι η καλόπιστη κριτική με μόνο στόχο την βελτίωση ενός ομολογουμένως ανεπανάληπτου θεσμού θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση του κοινού μας στόχου: Το ξεδίπλωμα της Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην πατρίδα μας!




Λεοντίδες: Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων στον 19ο αιώνα

Ξυλογραφία η οποία αναπαριστά την καταιγίδα των Λεοντιδών της 12ης Νοεμβρίου του 1799.

Η σύγχρονη ερμηνεία του όρου διάττων αναφέρεται στο φωτεινό ίχνος, ή πεφταστέρι, το οποίο εμφανίζεται στον νυχτερινό ουρανό όταν ένα διαπλανητικό σωματίδιο, κομμάτι βράχου ή σκόνης καίγεται καθώς πέφτει διαμέσου της γήινης ατμόσφαιρας. Οι εξαιρετικά λαμπροί διάττοντες αποκαλούνται βολίδες και εμφανίζονται όταν μεγαλύτερα σωματίδια εισβάλλουν στην ατμόσφαιρα. Μία βροχή διαττόντων συμβαίνει όταν η Γη συγκρούεται με μία συγκέντρωση διαπλανητικών σωματιδίων τα οποία ταξιδεύουν μαζί ως μία συστοιχία μετεώρων. Ένα διαπλανητικό κομμάτι βράχου, με ικανό βάρος και συνεκτικότητα ώστε να επιβιώσει κατά την διάρκεια του φλογισμένου ταξιδιού του μέσα από την ατμόσφαιρα της Γης αποκαλείται μετεωρίτης. Τα σωματίδια τα οποία απαντώνται στα νέφη μετεώρων θεωρούνται ως τα υπολείμματα της διάλυσης των κομητών, ενώ οι βολίδες και οι μετεωρίτες θεωρείται ότι αποτελούν κομμάτια αστεροειδών.

Από το 1794 ακόμη ο Edmond Halley έγραψε ότι οι διάττοντες θα μπορούσε να ήταν εξωγήινης προέλευσης. Επισημαίνοντας τις εξαιρετικές ταχύτητες τους στην ατμόσφαιρα της Γης , ο Halley πρότεινε ότι θα μπορούσε να προκαλούνται όταν ύλη η οποία σχηματίστηκε στον αιθέρα «από κάποια τυχαία συρροή ατόμων» συγκρούεται με την Γη στην πορεία της γύρω από τον Ήλιο.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρχε από κάποιους επιστήμονες η υποψία όσον αφορά την σύνδεση ανάμεσα στην σκόνη την προερχομένη από τους κομήτες και τους διάττοντες αστέρες , αλλά η γενική αποδοχή θα ερχόταν μόνον όταν τα σωματίδια τα οποία προκάλεσαν την βροχή διαττόντων της 27ης Νοεμβρίου του 1872 αναγνωρίστηκαν ως σκόνη από τον διαλυμένο κομήτη του Biela.

Ο διπλός κομήτης του Biela όπως κατεγράφη από τον Otto Struve στο αστεροσκοπείο του Pulkovo την 19η Φεβρουαρίου του 1846 με το διαμέτρου 15 ιντσών διοπτρικό τηλεσκόπιο. Ο πρωτεύον κομήτης φαίνεται να βρίσκεται στα Νότιο Ανατολικά και κατά προσέγγιση 6,5 πρώτα της μοίρας από τον δευτερεύοντα. Σε αυτήν την καταγραφή ο Βοράς είναι κάτω και η Ανατολή είναι δεξιά.

Εν τούτοις η πρωτοποριακή εργασία στην αστρονομία των διαττόντων η οποία έλαβε χώρα κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα έγινε, όχι επάνω στην βροχή των «Βιελιδών» διαττόντων του τέλους Νοεμβρίου αλλά μάλλον επάνω στις βροχές των Περσίδων του Αυγούστου και Λεοντιδών των αρχών Νοεμβρίου.

Η ιστορική ακολουθία των γεγονότων ήταν, πρώτον, η καθιέρωση της κοσμικής προέλευσης τους. δεύτερον, οι περιοδικότητες τους. και τέλος , η ταύτιση τους με συγκεκριμένους κομήτες.

Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων εγκαινιάστηκε κατά την διάρκεια της θεαματικής βροχής των Λεοντιδών η οποία παρατηρήθηκε από την Ανατολική Βόρεια Αμερική τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Νοεμβρίου του 1833. Οι παρατηρητές εξεπλάγησαν από την εντυπωσιακή καταιγίδα των διαττόντων. Αναφορές της εποχής συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν το 1834 από τον Denison Olmsted (1791-1859), έναν καθηγητή της φυσικής φιλοσοφίας στο κολέγιο του Yale.

Denison Olmsted

Από την αναφορά του Olmsted στο συμβάν του Νοεμβρίου του 1833, ήταν ξεκάθαρο ότι αρκετοί παρατηρητές επεσήμαναν ότι το σημείο από το οποίο φαίνονταν να προέρχονται οι διάττοντες ήταν σταθερό και βρισκόταν στον λαιμό του αστερισμού του Λέοντα. Ο Olmsted έφτασε σε μία σειρά συμπερασμάτων από τα στοιχεία τα οποία συγκέντρωσε. Έδειξε ότι οι διάττοντες προέρχονταν από τον διαπλανητικό χώρο έξω από την ατμόσφαιρα, και κατά προσέγγιση από απόσταση 2238 μιλίων (3581χιλιόμετρα) επάνω από την επιφάνεια της Γης. Έλκονταν προς την Γη από την βαρύτητα, έμπαιναν σε σχεδόν παράλληλες γραμμές με μία ταχύτητα κατά προσέγγιση, 4 μιλίων (6,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, και η σύστασή τους περιελάμβανε ένα ελαφρύ, διάφανο και εύφλεκτο υλικό το οποίο αναφλεγόταν μέσα στην ατμόσφαιρα. Το νεφελοειδές ή κομητόμορφο σώμα το οποίο παρήγαγε τους διάττοντες εθεωρείτο ότι περιστρεφόταν γύρω από τον Ήλιο με μία τροχιά περιόδου 182 ημερών μέσα από την τροχιά της Γης η οποία είχε μικρή κλίση προς το επίπεδο της εκλειπτικής και είχε μία αφηλιακή απόσταση κοντά στην τροχιά της Γης. Στο τέλος της αναφοράς του ο Olmsted επεσήμανε ότι ο Alexander C. Twining (1801-1884), ένας μηχανικός από το West Point, κατέληξε ανεξάρτητα σε κάποια σημεία στα ίδια συμπεράσματα.

Ο Twining εξέδωσε τα δικά του συμπεράσματα λίγο μετά από την εμφάνιση της εργασίας του Olmsted. Όπως και ο Olmsted, o Twining συμπέρανε ότι το σταθερό ακτινοβόλο σημείο στον Λέοντα απεδείκνυε την κοσμική προέλευση των διαττόντων και ότι οι μετρημένες ταχύτητες τους της τάξεως των τουλάχιστον 14 μιλίων (22,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, υπεδείκνυαν μία τροχιά εσωτερική αυτής της Γης. Οι συστηματικά χαμηλές ταχύτητες οι οποίες παρατηρήθηκαν από τους Olmsted, Twining και άλλους οδήγησαν στην γνώμη ότι ένας πολύ βραχείας περιόδου κομήτης ήταν η πηγή της ροής των Λεοντιδών. Αυτή η λανθασμένη αρχή παρέμεινε μέχρι το 1866. Εν τούτοις αμφότεροι οι Olmsted και Twining επεσήμαναν την κοσμική προέλευση και περιοδικότητα των βροχών των Λεοντιδών του Νοεμβρίου.

Βασισμένος στις βροχές των Λεοντιδών των ετών 1799 και 1833, ο Olbers, το 1837, πρότεινε μία περίοδο 3, 6, ή 34 ετών για τις ροές σωματιδίων και επεσήμανε την πιθανότητα μίας μεγάλης καταιγίδας για το 1867.

Η εργασία του Hubert Anson Newton (1830-1896) είναι θεμελιώδους σημασίας για την κατανόηση των βροχών διαττόντων. Σε ηλικία 25 ετών, ο Newton ήταν ήδη καθηγητής στο κολέγιο του Yale και κατείχε την έδρα του τμήματος μαθηματικών. Σε μία σειρά επιστημονικών εργασιών από το 1863 έως το 1865, ο Newton προσέφερε επιπρόσθετες αποδείξεις της κοσμικής προέλευσης των διαττόντων, επεσήμανε τις κομητόμορφες τροχιές των ροών των σωματιδίων τους, κατέθεσε αποδείξεις οι οποίες αργότερα θα επέτρεπαν τον προσδιορισμό των τροχιακών περιόδων των σωματιδίων των Λεοντιδών, και έκανε την πρώτη επιτυχή πρόβλεψη μίας βροχής διαττόντων η οποία δεν ήταν περιοδικό (άπαξ του έτους) συμβάν.

Hubert Anson Newton

Ο Newton σωστά επεσήμανε ότι οι δακτύλιοι σωματιδίων, οι οποίοι περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο σε τροχιές οι οποίες διαπερνούν αυτήν της Γης θα συγκρούονταν με αυτήν σε κύκλους του ενός αστρικού έτους (sidereal year). Χρησιμοποιώντας τις συλλογικές ιστορικές αναφορές των βροχών των Λεοντιδών από το 902 έως το 1833, ο Newton υπολόγισε ένα χρονικό διάστημα 33,25 ετών ανάμεσα σε συμβάντα πολύ έντονης βροχής διαττόντων.

Κατά την γνώμη του τα σωματίδια των Λεοντιδών δεν ήταν ομοιόμορφα διεσπαρμένα γύρω από την τροχιά τους αλλά μάλλον στοιβάζονταν σε ομάδες έτσι η πιθανότερη ημερομηνία του επόμενου πολύ έντονου συμβάντος θα ήταν εκείνο του Νοεμβρίου του 1866.

Αναλύοντας σποραδικούς διάττοντες οι οποίοι δεν επέστρεφαν σε τακτά χρονικά διαστήματα, ο Νewton συμπέρανε ότι ο μέσος αριθμός διαττόντων ο οποίος διαπερνάει την ατμόσφαιρα της Γης είναι της τάξεως των 7,5 εκατομμυρίων ημερησίως και ότι ένας μεγάλος αριθμός διαττόντων έχει απόλυτες ταχύτητες συναντώντας την Γη οι οποίες είναι μεγαλύτερες από την τροχιακή της ταχύτητα των 18,5 μιλίων (29,6 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο. Ως εκ τούτου, οι σποραδικοί διάττοντες δεν μπορεί όλοι να ανήκουν σε έναν στενό ηλιοκεντρικό δακτύλιο με μία διάμετρο σχεδόν ίση με την τροχιά της Γης. Οι τροχιές τους πρέπει να μοιάζουν με τις εκκεντρικές ελλείψεις των κομητών μάλλον παρά με την σχεδόν κυκλική διαδρομή της Γης.

Το 1861, ο Daniel Kirkwood (1814-1895) πρότεινε ότι οι περιοδικοί διάττοντες ήταν η σκόνη αρχαίων , διαλυμένων κομητών των οποίων η ύλη είχε διανεμηθεί γύρω από την τροχιά, αλλά οι ιδέες του δεν ήταν ευρέως γνωστές μέχρι την έκδοση του δημοφιλούς έργου του, με τίτλο » Meteoric Astronomy» έξη χρόνια μετά.

Daniel Kirkwood

Η ιδέα του Kirkwood είναι η παρούσα αποδεκτή εξήγηση για την προέλευση των βροχών διαττόντων.

Όπως είχαν υποθέσει άλλοι, και ο Newton είχε προβλέψει, μία εντυπωσιακή βροχή διαττόντων συνέβη στις 13 Νοεμβρίου του 1866. Αν και η ανάπτυξη δεν συγκρινόταν με τις μεγάλες καταιγίδες των 1799 και 1833, ήταν ένα εντυπωσιακό θέαμα – ακόμη περισσότερο διότι είχε προβλεφθεί με επιτυχία και ως εκ τούτου ήταν προσδοκώμενο.

Κατά την διάρκεια του 1866, ο Giovanni Virginio Schiaparelli (1835-1910), διευθυντής του αστεροσκοπείου της Brera στο Μιλάνο, έγραψε μία πολύ σημαντική σειρά επιστολών στον Angelo Secchi σχετικά με τις βροχές διαττόντων. 

Giovann Virginio Schiaparelli

Angelo Secchi

Πολύ σοφά ο Secchi δημοσίευσε αυτές τις επιστολές. Από τις μελέτες του, ο Schiaparelli καθιέρωσε μία αδιαμφισβήτητη σχέση ανάμεσα στους κομήτες και τους διάττοντες.

Συνέκρινε την παρατηρούμενη ωριαία συχνότητα διαττόντων από το απόγευμα έως την αυγή κατά την διάρκεια του έτους με ένα μαθηματικό μοντέλο της αναμενόμενης μεταβολής της συχνότητας.

Βρήκε ότι οι διάττοντες εμφανίζονται πιο συχνά το πρωί απ’ ότι το απόγευμα. Τις πρωινές ώρες η προπορευόμενη πλευρά της Γης κατευθύνεται μέσα στην κοσμική σκόνη καθώς η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, ενώ τα ίδια σωματίδια σκόνης θα έπρεπε να έχουν επαρκή ταχύτητα ώστε να προλάβουν την Γη για να γίνουν ορατά στην επόμενη, ή απογευματινή της πλευρά. Μέσα σε αυτό το μαθηματικό μοντέλο, ο Schiaparelli, ρύθμισε τις ταχύτητες των διαττόντων μέχρι να ομοιοποιηθούν οι παρατηρούμενες τιμές. Οι θεωρητικές τιμές οι οποίες απαιτούνταν για να ταιριάξουν με τις παρατηρήσεις δεν υπερέβαιναν σημαντικά αυτές των κομητών οι οποίοι κινούνται σε παραβολικές τροχιές.

Εν τω μεταξύ, στις 21 Ιανουαρίου του 1867, ο διευθυντής του αστεροσκοπείου των Παρισίων, Urbain Le Verrier (1811-1877), έδωσε μία διάλεξη επί της προέλευσης των διαττόντων στην Ακαδημία των Επιστημών στο Παρίσι.

Urbain Jean Joseph Le Verrier

Ο Le Verrier ασχολήθηκε με την απόδειξη του γιατί οι Λεοντίδες δεν παρήγαγαν μία εντυπωσιακή βροχή κάθε χρόνο. Επεσήμανε ότι, με το πέρασμα του χρόνου οι πλανητικές παρέλξεις θα έπρεπε να διασπείρουν τα νέφη των σωματιδίων των διαττόντων ομοιόμορφα γύρω από την τροχιά και μία βροχή θα έπρεπε να αναμένεται κάθε χρόνο όταν η Γη πέρναγε μέσα από το νέφος. Το γεγονός ότι δεν παρατηρείται μία ισχυρή βροχή διαττόντων κάθε χρόνο υποδείκνυε ότι το νέφος των σωματιδίων ήταν πολύ νέο σε ηλικία για να έχει αναπτυχθεί γύρω από την τροχιά. Η σχετική νεότητα των Λεοντιδών, στην τρέχουσα τροχιά τους, θα μπορούσε να εξηγηθεί εάν το νέφος είχε διαταραχθεί σοβαρότατα από έναν πλανήτη, σε κάποιον σχετικά πρόσφατο παρελθόντα χρόνο.

Ο Le Verrier συμπέρανε ότι η τροχιακή περίοδος του νέφους των Λεοντιδών ήταν 33,25 χρόνια και υπολόγισε τα υπόλοιπα τροχιακά στοιχεία από τις παρατηρήσεις διαττόντων του 1866. Υπολόγισε την κίνηση των νεφών των σωματιδίων μέχρι το 126 Μ.Χ όπου μία αυθαίρετη ρύθμιση του τροχιακού συνδέσμου του νέφους της τάξεως των 1,8 μοιρών και του μήκους κατά 4 μοίρες θα έφερνε το νέφος πολύ κοντά στον πλανήτη Ουρανό. Αυτές οι αυθαίρετες ρυθμίσεις των γωνιακών στοιχείων φάνηκαν να δικαιώνονται καθώς ήταν μέσα στα όρια σφαλμάτων της ανάλυσης. Ο Le Verrier περαιτέρω υπέθεσε ότι το αυθεντικό νέφος θα μπορούσε να κινείται σε ορθή πορεία και θεώρησε τον κομήτη Lexell σαν ένα παράδειγμα του πόσο μεγάλες μπορεί να είναι οι διαταραχές κατά την διάρκεια ενός μοναδικού περάσματος από την περιοχή επιρροής ενός μεγάλου πλανήτη. Οι υπολογισμοί του Le Verrier έγιναν πριν να συσχετιστεί η βροχή των Λεοντιδών με κάποιον συγκεκριμένο κομήτη και, δεδομένης της αβέβαιης φύσης της αρχικής τροχιάς του νέφους, τα συμπεράσματα του και η ανάλυση η οποία αφορούσε την τροχιακή του ιστορία πρέπει να απορριφθούν.

Εν τούτοις, η τροχιά του αποτελούσε βελτίωση αυτής του Schiaparelli και γρήγορα έγινε μία συσχέτιση της βροχής των Λεοντιδών με τον κομήτη Tempel-Tutle, ή 1866 Ι.

Theodor Ritter Von Oppolzer

Μόλις ο Theodor Von Oppolzer (1841-1886) δημοσίευσε την τροχιά του για τον κομήτη 1866 Ι στις 7 Ιανουαρίου του 1867, ήταν προφανές σε τουλάχιστον τρεις αστρονόμους ότι η τροχιά του ήταν παρόμοια με την τροχιά του Le Verrier για την τροχιά του νέφους των Λεοντιδέων. Επειδή ο πατέρας του ήταν ο εκδότης του Astronomische Nachrichten και καθώς έστειλε την νέα του τροχιά εκεί για δημοσίευση, ο Carl F.W. Peters (1844-1894) ήταν ο πρώτος που συσχέτισε την τροχιά του κομήτη του Oppolzer με την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier. Σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 2 Φεβρουαρίου του 1867, ο Schiaparelli δημοσίευσε μία δεύτερη βελτιωμένη ομάδα τροχιακών στοιχείων για το νέφος των Λεοντιδών και το συσχέτισε άμεσα με την τροχιά του Oppolzer για τον κομήτη του 1886 Ι. Τελικά, σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 6 Φεβρουαρίου του 1867, ο ίδιος ο Oppolzer έκανε την ταυτοποίηση ανάμεσα στην τροχιά του που αφορούσε τον κομήτη 1866 Ι και την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier.

Οι αναφορές των μεγάλων καταιγίδων των Λεοντιδών του 1799 και 1833, όπως επίσης και η επιτυχής πρόβλεψη της βροχής των Λεοντιδών του 1866, καλλιέργησαν έναν αυξημένο γενικό ενθουσιασμό και προσμονή για την αναμενόμενη βροχή του 1899.

Με την σκοπιμότητα του να παρέχουν μια πρόβλεψη για το 1899, οι G. Johnstone Stoney και A.M.W Downing ξεκίνησαν με την τροχιά του John Couch Adams και συνέχισαν την ολοκλήρωση της κίνησης του νέφους των διαττόντων από το 1866 έως τον Ιανουάριο του 1900. Τα παρελκτικά φαινόμενα των πλανητών Άρη, Δία, Κρόνου, και Ουρανού υπολογίστηκαν, ενώ αυτά της Αφροδίτης και της Γης κρίθηκαν αμελητέα. Συγκρινόμενες με τις τροχιές αυτών των νεφών σωματιδίων τα οποία έγιναν ορατά στην βροχή του 1866, οι Stoney και Downing βρήκαν ότι η περίοδος είχε αυξηθεί κατά 4 μήνες και η απόσταση του περιηλίου μειώθηκε κατά 0,01 Α.Μ. Ως εκ τούτου σωματίδια από την ίδια ομάδα η οποία ήταν υπεύθυνη για την βροχή του 1866 δεν θα μπορούσε να προκαλέσει μία παρόμοια το 1899. Εν τούτοις, εάν σωματίδια τα οποία διέφεραν σε τροχιακή θέση από εκείνα του 1866 κινούνταν σε παρόμοιες τροχιές και είχαν υποστεί παρόμοιες πλανητικές παρέλξεις ανάμεσα στο 1866 και 1899, τότε μία βροχή θα μπορούσε να αναμένεται στις 6 το πρωί της 15ης Νοεμβρίου του 1899.

Το κοινό περίμενε με ανυπομονησία αυτο το γεγονός. Ως τόσο, καθώς η ημερομηνία της βροχής πλησίαζε, ο Stoney γινόταν όλο και πιο αβέβαιος σε σχέση με την πρόβλεψη του και στις 10 Νοεμβρίου του 1899, έγραψε στην Royal Astronomical Society του Λονδίνου και ανακοίνωσε ότι μία βροχή διαττόντων θα έπρεπε να αναμένεται μόνον εάν η ακτίνα του νέφους των σωματιδίων εκτεινόταν τουλάχιστον σε απόσταση 0,014 Α.Μ από την διαδρομή της κεντρικής τροχιάς. Όπως προέκυψε, η ανησυχία του Stoney είχε στέρεες βάσεις. δεν υπήρξε καμία αξιόλογη βροχή διαττόντων το 1899. Το 1925, ο Charles Olivier θυμόταν ότι απέναντι στην μεγάλη προσμονή του κοινού και την εκτενή κάλυψη του θέματος από τον τύπο, «η αποτυχία της επιστροφής των Λεοντιδών το 1899 ήταν το χειρότερο χτύπημα το οποίο δέχτηκε ποτέ η αστρονομία στα μάτια του κοινού.»

Αναφορές:

  • Comets, a chronological history of observation, science, myth, and folklore.
    Donald K. Yeomans. (Wiley Science Editions)
    p. 190 – 201.
  • In search of planet Vulcan. The Ghost in Newton’s Clockwork Universe.
    Richard Baum. (Plenum Trade – 1997)
    William Sheehan.
    p. 69.
  • The Planet Mars. A history of observation & discovery.
    William Sheehan. (The University of Arizona Press – 1996).
    p. 66.



Clyde Tombaugh: Τα πρώτα χρόνια, η βάση του μύθου

4 Φεβρουαρίου 1906 είναι η ημερομηνία γέννησης του Clyde Tombaugh. Είναι ταυτόχρονα ίσως από τα λίγα προσωπικά στοιχεία του γνωστά με ακρίβεια, τουλάχιστον από τα πρώτα χρόνια και τα πιο καθοριστικά, εμφανώς μίας εξαιρετικής προσωπικότητας. Η προσωπικότητα αυτή, βήμα το βήμα παρουσίαζε τα δομικά υλικά της ιδιοφυΐας η οποία αποτέλεσε τον μύθο του ανθρώπου που απέσπασε τον πλανήτη Πλούτωνα από τα δίχτυα του σκότους στις παρυφές του Ηλιακού μας συστήματος.

Ας δούμε την διαδρομή του μύθου Clyde Tombaugh, τα πρώτα χρόνια,
καθώς λίγα από τα γεγονότα της νεανικής του ηλικίας είναι γνωστά, αντίθετα τα
γεγονότα που οδήγησαν στην ανακάλυψη του πλανήτη Πλούτωνα είναι πολύ καλά γνωστά.

Η Αστρονομία τον κατέκτησε στα 12 όταν ο θείος του Lee (ερασιτέχνης
αστρονόμος) τον κάλεσε να παρατηρήσουν τον ουρανό. Ο θείος του είχε κατασκευάσει
ένα τηλεσκόπιο διαμέτρου 3″ χρησιμοποιώντας έναν μακρύ τσίγκινο σωλήνα,
έναν φθηνό φακό και ένα ανεπαρκές προσοφθάλμιο το οποίο είχε κατασκευάσει από
έναν μεγεθυντικό φακό. Μια φεγγαρόλουστη νύχτα τον Ιούλιο του 1918, ο πατέρας
του και ο θείος του τον κάλεσαν να συμμετάσχει στην εξερεύνηση του στερεώματος
με το μικρό τηλεσκόπιο. Όταν ήρθε η σειρά του Clyde και αφού σκόπευσε το τηλεσκόπιο
στην Σελήνη και εστίασε, έμεινε άναυδος. Από εκείνη την στιγμή ο Clyde ήξερε
τι θα γινόταν όταν μεγάλωνε: Αστρονόμος.

Στην συνέχεια άρχισε να διαβάζει τα βιβλία του θείου του Lee ξανά και ξανά. Πήγαινε επίσης μέχρι την βιβλιοθήκη της πόλης Streator και δανειζόταν οτιδήποτε μπορούσε να βρει στον τομέα που αναφερόταν στην αστρονομία. Αποταμίευε από το χαρτζιλίκι του για να προμηθευτεί περισσότερα βιβλία. Κάθε βιβλίο τον ενέπνεε ώστε να διαβάσει και άλλα και τίτλοι όπως: «The pith of Astronomy», «The Solar System», «The story of eclipses», «Mars», ήταν μέσα στους στόχους του.
Είναι σαφές εδώ ότι έχουμε την ανατολή ενός νεοφώτιστου ερασιτέχνη αστρονόμου στην αρχή ενός δρόμου όπου ο ενθουσιασμός μπορεί ως συνήθως να αποτελέσει ένα κυριολεκτικά απλό φλερτ με την αστρονομική τέχνη ή και ακόμη να εξελιχτεί σε έναν έρωτα ζωής. Είναι νωρίς όμως να αποφανθούμε ακόμη, παρά τα πρώτα ψήγματα αστρονομικού πάθους τα οποία είχε ήδη εκδηλώσει.

Ο θείος του Lee, ικανοποιημένος από το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον
του Clyde προς την αστρονομία, του δάνεισε το τηλεσκόπιο του το οποίο ο δεύτερος
χρησιμοποιούσε για τουλάχιστον 4 ώρες κάθε νύχτα στο τέλος μιας εξαιρετικά κοπιαστικής
ημέρας στο σχολείο και στο κτήμα.

Ο Clyde εδώ εμφανίζει τα πρώτα συμπτώματα και την ρίζα ίσως κάθε
επιστήμονα: Ασίγαστη περιέργεια. Η φύση και η γέννηση του σύμπαντος τον συναρπάζουν.
Είχε μία ακατανίκητη τάση να κατανοήσει και να καταλάβει. Για κάποια χρόνια
αυτή η τάση αναπτυσσόταν και πριν στραφεί στην Αστρονομία είχε ξεκινήσει να
παρατηρεί αντικείμενα με ένα μικροσκόπιο. Επίσης το αγαπημένο του μάθημα στο
σχολείο ήταν η Γεωγραφία. Συνδυάζοντας αυτό το ενδιαφέρον με την αστρονομία
άρχισε να γοητεύεται από την Γεωγραφία των πλανητών. Τα βουνά φαίνονταν υπέροχα
και μεγαλειώδη στον Clyde αλλά τα άστρα και οι πλανήτες εξασκούσαν επάνω του
μια πιο έντονη γοητεία. Του φαίνονταν πολύ περισσότερο αιώνια.

Με το τηλεσκόπιο του θείου του, άρχισε να φτιάχνει τον δικό του χάρτη των πλανητών. Πρώτα κρατούσε ημερολόγιο με τις παρατηρήσεις κάθε νύχτας.
Προς το τέλος του 1918, λίγο πριν κλείσει τα 13, έκανε τα πρώτα του σχέδια, τις θέσεις των δορυφόρων του Δία. Οι δορυφόροι του Δία γοήτευαν τον Clyde καθώς είχαν ανακαλυφθεί από ένα από τα είδωλά του τον μεγάλο Ιταλό επιστήμονα Galileo. Ο Clyde, μπορούσε να αναφέρει τις πρωτιές του Γαλιλαίου τόσο εύκολα…σαν το αλφάβητο, το πώς ο Γαλιλαίος κατασκεύασε το πρώτο τηλεσκόπιο για να παρατηρήσει το σύμπαν, το πώς υπήρξε ο πρώτος άνθρωπος ο οποίος είδε την ανάγλυφη επιφάνεια της Σελήνης, το πώς είχε ανακαλύψει 4 από τους πολυάριθμους δορυφόρους του, το πώς είχε αποδείξει με το τηλεσκόπιο ότι η Αφροδίτη όπως και η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο.

1. Ο Γαλιλαίος, το πρώτο μεγάλο είδωλο του έφηβου Clyde.
2. O William Herschel,το πρότυπο του όσον αφορά την αφοσίωση αλλά και την κατασκευαστική δεινότητα.
3. Το μεγάλο κατοπτρικό τηλεσκόπιο που κατασκεύασε ο William Herschel.

Το δεύτερο είδωλο του Clyde ήταν ο sir William Herschel, του οποίου
την βιογραφία ήξερε απ’ έξω. Ικανοποιούνταν να περιγράφει πως ο Herschel είχε
κατασκευάσει τα δικά του τηλεσκόπια και είχε ανακαλύψει τον πλανήτη Ουρανό ανάμεσα
στα άστρα του αστερισμού των Διδύμων στις 13 Μαρτίου του 1781. «Αυτός ήταν
ο πρώτος και μοναδικός πλανήτης ο οποίος ανακαλύφθηκε με ένα τηλεσκόπιο»,
ανέφερε ο Clyde στους ακροατές του και συνέχιζε απαριθμώντας τις τηλεσκοπικές
μελέτες του Herschel στον ‘Αρη με τις λευκές του πολικές επικαλύψεις. Εκείνη
την χρονική στιγμή ο Clyde δεν είχε κανέναν τρόπο να γνωρίζει πόσο σημαντικά
για την υπόλοιπη ζωή του θα ήταν ο ‘Αρης, ο αστερισμός των Διδύμων και η ημερομηνία
13 Μαρτίου στην δική του ζωή.

Όλα τα προηγούμενα συνιστούν το υπόβαθρο του πάθους, την έφεση
προς την έρευνα, το ταλέντο, και την ασίγαστη φλέβα του μύθου που μόλις γεννιόταν.
Ας δούμε όμως το πρακτικό υπέδαφος για να κατανοήσουμε το εγγύς περιβάλλον του
και να σκιαγραφήσουμε το τοπίο μέσα στο οποίο καλλιεργήθηκε η προσωπικότητα
η οποία έμελλε να αλλάξει την εικόνα του Ηλιακού μας συστήματος επεκτείνοντας
το.

Η οικογένεια Tombaugh ήταν φτωχοί αγρότες εργαζόμενοι σε έναν
αγρό με καλαμπόκια στο Illinois τον οποίο ενοικίασε ο πατέρας του Clyde κοντά
στο Streator. Υπήρχαν 5 παιδιά στην οικογένεια. Ο Clyde ήταν ο μεγαλύτερος.
Καταπιανόταν ανελλιπώς με τις εργασίες του στο σχολείο και τις υποχρεώσεις του
στο κτήμα.
Εν τούτοις, τα κατάφερε να συνεχίσει με την μελέτη της αστρονομίας. Στις αρχές
του 1919 (13 χρόνων) προσπάθησε να κατασκευάσει ένα απλό τηλεσκόπιο με εξαρτήματα
που μπόρεσε να βρει στο κτήμα. Τα κύρια στοιχεία αποτελούνταν από έναν φακό
για διάβασμα (μεγεθυντικό) και έναν σωλήνα ο οποίος είχε κατασκευαστεί από ένα
λεπτό φύλλο σιδήρου. Αυτό το όργανο βέβαια δεν ήταν επαρκές για παρατήρηση αλλά
τότε ήταν που πληροφορήθηκε από τον θείο του Lee ότι θα αγόραζε ένα αχρωματικό
διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 2″ 3/16 (55,56 mm) Χ40. Ο Clyde βέβαια περίμενε
με ανυπομονησία να χρησιμοποιήσει το νέο τηλεσκόπιο και όταν το χρησιμοποίησε
το πρώτο αντικείμενο που παρατήρησε ήταν ο πλανήτης ‘Αρης. Η παρατήρηση ήταν
σύντομη καθώς δεν ήταν μία καθαρή νύχτα. Ο Clyde προσπάθησε όλη την νύχτα να
δει τον πλανήτη ανάμεσα σε ανοίγματα στα σύννεφα.

Το 1922 (16 χρόνων) ο πατέρας του ο Muron αποφάσισε να μετακομίσει προς το Δυτικό Kansas για να δει εάν θα είχε καλύτερη τύχη με την γεωργία εκεί. Ενοικίασε έναν αγρό κοντά στην πόλη Burdett. Οι προοπτικές ήταν καλύτερες αλλά ο Clyde είχε όλο και περισσότερες υποχρεώσεις από ποτέ στο κτήμα καθώς ήταν αναγκασμένος να δουλεύει στον αγρό, να συγκεντρώνει ζωοτροφές, να αρμέγει τις αγελάδες, να μεταφέρει ξυλεία και κάρβουνο. Η οικογένεια είχε ανάγκη από κάθε δυνατή βοήθεια καθώς άλλος ένας υιός ο Robert γεννήθηκε το 1923.

Ο Clyde στο κτήμα.

Εκείνη την εποχή ο Clyde παρακολούθησε το γυμνάσιο του Burdett
και τα αγαπημένα του μαθήματα ήταν, η Γεωμετρία, οι γενικές επιστήμες, και
η Φυσική.
Οι υποχρεώσεις του στο σχολείο, το κτήμα και οι αστρονομικές του μελέτες στο
σπίτι τον απομάκρυναν από πολλές επαφές και γνωριμίες. Λίγοι συμμαθητές του
μπορούσαν να καταλάβουν το γιατί περνούσε όλο τον ελεύθερο χρόνο του στην
αστρονομία. Συνήθως μελετούσε μόνος του. Καθόταν στο τηλεσκόπιο τις κρύες
νύχτες μέχρι που τα χέρια του και τα πόδια του μούδιαζαν από το κρύο. Οι συμμαθητές
του, του έδωσαν το παρατσούκλι: «Ο κομήτης Clyde». Όταν η τάξη αποφοίτησε
το 1925, έγραψαν αυτήν την προφητεία σχετικά με τον Clyde στο βιβλίο της χρονιάς:
» Θα ανακαλύψει έναν κόσμο».

Μετά όμως από την αποφοίτηση, ο Clyde υπέμεινε μια ανάσχεση.
Οι Tombaugh ήταν πολύ φτωχοί ώστε να τον στείλουν στο κολέγιο. Στην αρχή απογοητεύτηκε
καθώς έχανε την ευκαιρία να σπουδάσει αστρονομία και άλλες επιστήμες εκεί.
Εν τούτοις δεν ήταν το άτομο που θα παρέμενε σε αυτήν την κατάσταση για μεγάλο
χρονικό διάστημα. Θα διάβαζε, θα μελετούσε, και θα παρατηρούσε μόνος του.
Ναι, θα εργαζόταν στα χωράφια από το ξημέρωμα έως το σούρουπο για να βοηθήσει
την οικογένεια, αλλά οι νύχτες θα ήταν δικές του για εξερεύνηση με το τηλεσκόπιο
του.

Έναν χρόνο αργότερα (1926 – 20 χρόνων) πέτυχε ένα συναρπαστικό
άρθρο σε μια σχολική έκδοση. Το άρθρο αναφερόταν στο πώς μπορούσε κάποιος
να κατασκευάσει ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο. Ο Clyde αποφάσισε να προσπαθήσει
αλλά αμέσως αντιμετώπισε το κλασικό πρόβλημα: Δεν είχε χρήματα να αγοράσει
τα εξαρτήματα. Για να εξοικονομήσει λίγα ακόμη, πρόσφερε την βοήθειά του σε
έναν γείτονα. Αυτή η δραστηριότητα, του εξοικονόμησε κάποια επιπλέον χρήματα
ώστε να μπορεί να αγοράσει δύο κομμάτια γυαλιού για τα κάτοπτρα. Κατασκεύασε
το τηλεσκόπιο από τέσσερα κομμάτια ξύλου μήκους 7 πόδων (2m 13cm). Προσεκτικά,
επάλειψε το ξύλο με καυτό λινέλαιο και στην συνέχεια το έβαψε σαν προστασία
απέναντι στα στοιχεία. Κάρφωσε τα ξύλα μεταξύ τους ώστε να δημιουργήσει ένα
κουτί μήκους 7 πόδων. Σε αυτόν τον σωλήνα προσάρμοσε το γυαλί που είχε επαλουμινώσει
για να φτιάξει το κύριο κάτοπτρο. Αλλά όλα πήγαν λάθος. Ο ξύλινος σωλήνας
σκέβρωσε έξω. Το κάτοπτρο δημιουργούσε φτωχά είδωλα, ενώ η στήριξη ήταν τόσο
αδύναμη που ο σωλήνας τρανταζόταν με την μικρότερη αύρα.

Μετά την πρώτη απόπειρα οι δουλειές του κτήματος τον κράτησαν
πολύ απασχολημένο ώστε να αποπειραθεί ένα νέο ξεκίνημα. Τότε, τον Απρίλιο
του 1926 διάβασε ότι το περιοδικό Scientific American είχε εκδώσει ένα βιβλίο
με τον τίτλο Amateur Telescope Making. Ο Clyde παρήγγειλε ένα αντίτυπο. Ήλπιζε
να βρει χρόνο για το σχέδιο αργότερα την ίδια χρονιά, αφού η σοδειά θα είχε
μαζευτεί.

Εν τω μεταξύ χρησιμοποίησε το κατοπτρικό του τηλεσκόπιο όταν
η ατμόσφαιρα ήταν σταθερή. Εργαζόταν στους αγρούς του Κάνσας κατά την διάρκεια
της ημέρας αλλά όργωνε τα αστρικά πεδία του σύμπαντος την νύχτα. Ανάμεσα σε
κοπιαστικές δουλειές εκείνο το καυτό καλοκαίρι ο Clyde προσπάθησε να αναβαθμίσει
το τηλεσκόπιο του. Το πρώτο που θα έπρεπε να κάνει ήταν του δώσει ένα πιο
ισχυρό κάτοπτρο. Διάβασε βιβλία επάνω στο πώς θα έτριβε γυαλί ώστε να διαμορφώσει
τα δικά του κάτοπτρα. Πριν όμως, έπρεπε να καταφέρει να λύσει ένα άλλο πρόβλημα.
Γνώριζε ότι ακόμη και η ελάχιστη μεταβολή θερμοκρασίας θα κατέστρεφε το φρέσκο
γυαλί το οποίο προοριζόταν να γίνει κάτοπτρο για αστρονομική χρήση. Τότε σκέφτηκε
ότι μία σπηλιά θα έδινε το απαραίτητο περιβάλλον για το εγχείρημα.

Έτσι λοιπόν σε ένα περιβάλλον με αποπνικτική ζέστη για εβδομάδες
ολόκληρες έσκαψε μια τεράστια σπηλιά με φτυάρι και αξίνα.. Στην συνέχεια έριξε
τσιμέντο στο πάτωμα, το ταβάνι και τους τοίχους. Η σπηλιά, πίσω από το σπίτι,
είχε 24 πόδια (7,31m) μάκρος, 12 πόδια πλάτος, (3,66m) και 7 πόδια βάθος (2,13m).
O Clyde παρήγγειλε περισσότερο γυαλί και άρχισε να τρίβει τον καινούργιο του
καθρέφτη. Εργαζόταν γρήγορα έτσι ώστε να τελείωνε έγκαιρα για να παρατηρήσει
τον ‘Αρη και πάλι. Ο πλανήτης ερχόταν σε καλή θέση για παρατήρηση. Αλλά μέσα
στην βιασύνη του έτριψε το γυαλί πολύ λεπτό. Έδειχνε σημάδια κάμψης. Αυτό
ακριβώς έκανε το κάτοπτρο άχρηστο για τηλεσκόπιο. Ο Clyde είχε αποτύχει και
πάλι και δεν είχε χρήματα να αγοράσει ένα καινούργιο κομμάτι γυαλί. Εν τούτοις,
δεν αποθαρρύνθηκε. Σκέφτηκε ένα νέο σχέδιο. Ίσως ο θείος του Lee να χρηματοδοτούσε
την κατασκευή ενός τηλεσκοπίου. Έτσι έγραψε στον θείο του στο Illinois ρωτώντας
τον εάν θα ήθελε να του κατασκευάσει ένα τηλεσκόπιο. Με τα χρήματα που θα
αποκόμιζε από την κατασκευή του τηλεσκοπίου ο Clyde θα μπορούσε να κατασκευάσει
ένα για τον εαυτό του. Ο Clyde ρίχτηκε στην δουλειά ώστε να του κατασκευάσει
ένα διαμέτρου 7 ιντσών (17,78cm) κατοπτρικό τηλεσκόπιο. Παρήγγειλε τα εξαρτήματα
και γυαλί και άρχισε να τρίβει το κάτοπτρο. Κατά την διάρκεια του χειμώνα
εργαζόταν επάνω στο τηλεσκόπιο ακόμη και εάν μπορούσε να εξοικονομήσει έστω
και ένα λεπτό. Αυτήν την φορά δεν είχε κανένα πρόβλημα με τον σωλήνα, το κάτοπτρο,
το προσοφθάλμιο ή την στήριξη. Τελείωσε το τηλεσκόπιο τον Μάιο του 1927 (21
χρόνων). Τότε ήρθε η μεγάλη στιγμή να το δοκιμάσει.

Ήταν μια φεγγαρόλουστη νύχτα. Ο Clyde έστησε το όργανο και
εστίασε στην Σελήνη και στην συνέχεια σε αρκετούς πλανήτες. Τα είδωλα ήταν
καλά, ομολογουμένως υπέροχα! Ήταν οι καλύτερες εικόνες της Σελήνης και των
πλανητών που είχε δει ποτέ.

Ο Clyde, σύντομα ταχυδρόμησε το ολοκληρωμένο τηλεσκόπιο στον θείο του στο Illinois. Αποτέλεσε μια εκπληκτική επιτυχία. Ο θείος του Lee κάλεσε όλους τους φίλους και γείτονες να δουν και να χρησιμοποιήσουν το αριστούργημα του ανιψιού του. Και φυσικά έστειλε στον Clyde την επιταγή για την κατασκευή του.
Ο Clyde αμέσως αγόρασε καινούργιους δίσκους (δύο δισκοειδή κομμάτια γυαλί εκ των οποίων το ένα αποτελεί το εργαλείο και το άλλο το επίδοξο κάτοπτρο) για να κατασκευάσει για τον ίδιο ένα κατοπτρικό κάτοπτρο διαμέτρου 9 ιντσών (22,86cm). Στην συνέχεια, αποσύρθηκε στην σπηλιά του και έτριβε τα κάτοπτρα. Ο μικρότερος από τα αδέρφια του ο Robert κυριολεκτικά εκλιπαρούσε για μια θέση στο όλο έργο. «Εντάξει», είπε ο Clyde, «μπορείς να βοηθήσεις, περίμενε δίπλα και βάζε μία γεμάτη κουταλιά διαβρωτικού κάθε φορά που αυτό εξαντλείται». Ο πατέρας του Clyde επίσης συμμετείχε στο όλο σχέδιο. Κατασκεύασε μία στιβαρή στήριξη για το τηλεσκόπιο, από παλιά γεωργικά μηχανήματα και σκόρπια ανταλλακτικά. Τα ανταλλακτικά αυτά συμπεριλάμβαναν την ράβδο οδήγησης ενός χαλασμένου αυτοκινήτου και παλιά μέρη και υπολείμματα διάφορων μηχανών.

Ο Clyde, στέκεται δίπλα στο ολοκληρωμένο και ομολογουμένως εντυπωσιακό τηλεσκόπιο εστιακού μήκους 79″ (περίπου 2m).

Το κόστος κατασκευής του τηλεσκοπίου μη υπολογίζοντας το προσοφθάλμιο
ήταν 36$. Κατασκευασμένο από ένα εργοστάσιο θα κόστιζε 1000$.
Ο Clyde συναρμολόγησε το τηλεσκόπιο στο κτήμα.
«Να ο κήπος μου», είπε στην οικογένεια, «Ο κήπος του τηλεσκοπίου».

Στην συνέχεια, ο πατέρας του αναρωτήθηκε: «Θα είναι ασφαλές έξω;»
«Νομίζω», είπε ο Clyde. Θα φτιάξω έναν φράχτη με σύρμα για να το
προστατεύσω από τα ζώα, όσον αφορά τα στοιχεία της φύσης, όταν δεν το χρησιμοποιώ
πια, θα μετακινήσω το προσοφθάλμιο και θα το αντικαταστήσω με κάτι που θα
καλύψει το άνοιγμα. Το άλλο άκρο θα καλυφθεί από μία εφαρμοστή μεταλλική καλύπτρα.»

Το 9″ (22,86εκ.) τηλεσκόπιο κατέληξε να είναι άλλο ένα αριστούργημα.
Έδινε καθαρές εικόνες με μεγεθύνσεις μέχρι 500 διαμέτρων. Και ήταν εύκολο
στην χρήση. Ο Clyde μπορούσε να το στήσει σε δύο λεπτά και να το σφραγίσει
σε 5 λεπτά. Ανακάλυψε ότι ο κλειστός σωλήνας προστάτευε τα κάτοπτρα πολύ καλά.
Περνούσε αρκετές ώρες στο προσοφθάλμιο. Συχνά έκανε σχέδια από ότι έβλεπε:
Οι κρατήρες της Σελήνης, οι περιοχές στους δακτυλίους του Κρόνου, οι δορυφόροι
του Δία. Κάποιες φορές ήταν τόσο απορροφημένος στο να σχεδιάζει όπου εργαζόταν
όλη την νύχτα. Όπως ο Γαλιλαίος και ο Herschel ο Clyde στρεφόταν στο σύμπαν
σαν να ήταν δικό του.

Νωρίς κάποιο πρωινό του Νοεμβρίου του 1928 (διανύοντας το 23ο έτος της ηλικίας του) ο Clyde παρατήρησε τον ‘Αρη. Το καθαρό πρωινό φως και η ασυνήθιστα σταθερή ατμόσφαιρα βοήθησε στο να έχει πολύ σταθερό είδωλο. Ξαφνικά, ευθείες γραμμές έγιναν αντιληπτές επάνω στον δίσκο. Ο Clyde δεν μπορούσε να πιστέψει στα μάτια του. Έβλεπε τα «κανάλια» που είχε δει ο Percival Lowell. Ο Clyde είδε αρκετά από αυτά για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Τότε, προς απογοήτευσή του χάθηκαν. Για εβδομάδες ο Clyde συνέχισε να παρατηρεί τον ‘Αρη, και είδε κάποιες από τις γραμμές και πάλι. Έκανε μια σειρά σχεδίων τα οποία παρουσίαζαν τα κανάλια όπως αυτά φαίνονταν σ’ αυτόν. Ήταν όμως τα σχέδια καλά; Ήταν πράγματι ακριβή; Ο Clyde άρχισε να αναρωτιέται. Αποφάσισε ότι υπήρχε ένας μόνον τρόπος για να το μάθει, να τα δουν ειδικοί. Ήξερε ότι οι αστρονόμοι του αστεροσκοπείου του Lowell ήταν ειδικοί στους πλανήτες και ειδικά στον ‘Αρη. Γιατί να μην έρθει σε επαφή με το προσωπικό του αστεροσκοπείου;

Μια σελίδα από το βιβλίο παρατηρήσεων του Clyde Tombaugh.

Ο Clyde έγραψε ένα γράμμα στο οποίο περιέγραφε το τηλεσκόπιο
του και την εμπειρία του στην κατασκευή και την χρήση του. Ζήτησε από τους
αστρονόμους του Lowell να του αναφέρουν τα σχόλια τους για τα σχέδια του.

Τον Δεκέμβριο του 1928 ο Clyde έλαβε ένα γράμμα από τον Δόκτορα V. M. Slipher, τον διευθυντή του αστεροσκοπείου του Lowell. Το γράμμα ήταν σύντομο και επί της ουσίας. Ο Δρ. Slipher έλεγε ότι ήταν εντυπωσιασμένος από τα σχέδια του Clyde. Ήταν τέλεια όσον αφορά τις λεπτομέρειες και φοβερά ακριβή, επίσης είχε κάποιες ερωτήσεις να κάνει. Ήταν ο Clyde υγιής και δυνατός; Ήταν διατεθειμένος να εργάζεται πολλές ώρες σε ένα κρύο περιβάλλον χωρίς θέρμανση; Ήταν διατεθειμένος να γίνει βοηθός στο αστεροσκοπείο του Lowell; Εάν ναι, υπήρχε εργασία στην φωτογραφική παρατήρηση η οποία τον περίμενε.

Ο Clyde, μπροστά στο φωτογραφικό τηλεσκόπιο με το οποίο ανακάλυψε τον πλανήτη Πλούτωνα.

Αναφορές:
Tony Simon, «The Search for Planet X», p 69-83, Scholastic Book
Services, (1965).

Αφιερωμένο στον φίλο μου Frederick N. Ley χωρίς την συνδρομή του οποίου
δεν θα ήταν εφικτή η ολοκλήρωση αυτού του άρθρου.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Δ. Η διερεύνηση της ακριβούς φύσης του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας (black drop)

Επίσημο μέλος.

O Brian Cudnick, συντονιστής (coordinator) του τομέα για την παρατήρηση της Σελήνης της ALPO – Association of Lunar and Planetary Observers, χρησιμοποίησε παρατηρήσεις της διάβασης του Ερμή της 15ης Νοεμβρίου του 1999, αφ’ ενός στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-alpha) οι οποίες έγιναν από το Ηλιακό αστεροσκοπείο του Prairie View (Prairie View Solar Observatory – PVSO) αφ’ ετέρου εικόνες από την διαστημοσυσκευή Trace (Transient Region and Coronal Explorer) στο ολικό φως, το υπεριώδες και το μακρινό υπεριώδες. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η σύγκριση του δίσκου του Ερμή σε επιλεγμένες περιοχές του φάσματος (βλέπε τον Πίνακα που ακολουθεί) και να μελετηθεί το ‘ιστορικό’ φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας.

Μήκος κύματος
(σε Å,Angstrem)
Επαφή Ι Επαφή II Επαφή III Επαφή IV
6563 * 21: 11: 21 21: 22: 45 21: 58: 28 ————-
5000 21: 19: 10 21: 41: 40 21: 52: 30 ————-
1600 21: 17: 05 21: 36: 50 ————- ————-
171 ** 21: 09: 35 21: 24: 55 ————- ————-

Χρονικές στιγμές (προσεγγιστικά) των επαφών Ι και ΙΙ, βάσει των εικόνων οι οποίες έγιναν από το TRACE (Transient Region and Coronal Explorer.)

*Προβλεπόμενες χρονικές στιγμές των επαφών για την περιοχή Ηouston, του Texas. Οι προβλεπόμενες χρονικές στιγμές για τις επαφές Ι και ΙΙ για το PVSO συμπεριλαμβάνονται για λόγους σύγκρισης μαζί με τις προβλεπόμενες τιμές του ΤRACE.
** Η Πρώτη Επαφή (Ι) , παρατηρήθηκε με την παρεμβολή αξιοσημείωτου θορύβου από τις ζώνες ακτινοβολίας Van Allen.
Πιο συγκεκριμένα, τα αναφερόμενα μήκη κύματος τα οποία αναφέρονται ενωρίτερα, αντιστοιχούν στις εξής φασματικές περιοχές: 171 Å – μακρινό υπεριώδες (Far Ultraviolet), 1600 Å – Υπεριώδες (UV), 5000 Å – Ολικό φως, 6563 Å – γραμμή του Υδρογόνου (ΗΑ).

Αν και οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν με επαγγελματικό εξοπλισμό σε επαγγελματικές διατάξεις, σήμερα οι ερασιτέχνες είναι πλήρως σε θέση στο να αναπαράγουν το πείραμα και ενθαρρύνονται έντονα στο να κάνουν λεπτομερείς παρατηρήσεις σε μία μεγάλη κλίμακα του φάσματος στην επερχόμενη διάβαση της Αφροδίτης.

Το πλεονέκτημα της διάβασης του Ερμή της 15/11/99, ήταν ότι τουλάχιστον όπως αυτό έγινε ορατό από το πλεονεκτικό σημείο παρατήρησης της διαστημοσυσκευής TRACE, χωρίς την παρεμβολή της Γήινης ατμόσφαιρας και των συνεπακόλουθων αναταράξεων, στο ολικό φως σε εικόνες οι οποίες επικεντρώνονται στα 5000 Å εμφανίζουν μία οριακή διάβαση (grazing) όπου ο δίσκος του πλανήτη δεν εισχώρησε βαθύτερα στην Ηλιακή φωτόσφαιρα από περίπου 1″ της μοίρας (1 arc sec.) από χείλος σε χείλος. Σαφώς και οι εκτιμούμενες χρονικές στιγμές των Επαφών (βάσει των παρατηρηθέντων) για κάθε μήκος κύματος ήταν διαφορετικές. Όπως έγινε ορατός στην γραμμή του Υδρογόνου Α, ο Ήλιος παρουσίασε ένα διπλό χείλος με το ‘εξωτερικό’ αρκετά αμυδρότερο από το ‘εσωτερικό’. Αυτό σίγουρα αποτελεί εντελώς διαφορετική εικόνα από το μοναδικό ευκρινές (οξύ) χείλος το οποίο εμφανίζεται όταν γίνεται ορατός στο ολικό φως. Λόγω αυτής της διαφοράς, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας, δεν εμφανίστηκε ως προφανές κοντά στις Επαφές ΙΙ και ΙΙΙ όπως ήταν αναμενόμενο. Αυτό που έγινε ορατό εντούτοις ήταν μία αμυδρή γκρι ‘ταινία’ η οποία εκτεινόταν από τον δίσκο του Ερμή μέχρι το χείλος των ‘ακίδων’ spicules κατά την διάρκεια μεγάλου μέρους του φαινομένου όπως αυτό παρατηρήθηκε από το PVSO. Λόγω της εικόνας του ‘διπλού χείλους’ και της έλλειψης του σαφώς διακεκριμένου του αντιστοίχου του Ηλίου, όπως αυτό παρατηρήθηκε σε τρία από τα τέσσερα μήκη κύματος στα οποία αναφερθήκαμε, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας φάνηκε να είναι πολύ λιγότερο εμφανές ακόμη και απόν, σε σύγκριση με την ευρέως φάσματος διερεύνηση του στο ολικό φως.

 

Το φαινόμενο της μαύρης και γκρι σταγόνας κατά την διάβαση του Ερμή (1999)

Εικόνες οι οποίες εμφανίζουν το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας όπως αυτό κατεγράφη στο Η-alpha και στο ολικό φως. Τα βέλη σε κάθε εικόνα επικεντρώνονται στην σκίαση που χαρακτηρίζει το φαινόμενο. Η κλίμακα κάθε εικόνας επιλέχθηκε για να υπάρξει η μέγιστη αντίθεση (contrast) του φαινομένου της ‘γκρι σταγόνας’.

Η προηγούμενη εικόνα εμφανίζει το φαινόμενο σε δύο μήκη κύματος, το ολικό φως και το Υδρογόνο Α. Μόλις πριν από αυτήν την χρονική στιγμή, η ελάχιστη ένταση του «ομφαλού» – umbilicus – δηλ. η περιοχή της κηλίδας, ήταν αρκούντως σκοτεινή ώστε να χαρακτηριστεί υποκειμενικά ως «Μαύρη Σταγόνα» , με την διάφορη του μηδενός τιμή της έντασης της να προκαλείται από διασπορά του φωτός (stray light). Μετά από την δεύτερη επαφή (S.C), η διασπορά (γνωστή ως αποφασιστικός παράγοντας στην ορατότητα του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας) συνέχιζε να παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των φαινομένων της «Γκρι Σταγόνας». Τα χείλη του πλανήτη και του Ηλίου παρέμειναν αρκετά κοντά μεταξύ τους κατά την διάρκεια της διάβασης έτσι ώστε να επιτραπεί στα φαινόμενα τα οποία εμφανίζονται από την διάχυση του φωτός (scattered light) [όπως η περίθλαση (diffraction) και η διάχυση η προκαλούμενη από το όργανο] να συμπιέσουν την ένταση της φωτεινότητας του Ηλιακού δίσκου ανάμεσα στα χείλη των δύο σωμάτων αρκούντως ώστε να παραταθεί η εμφάνιση της «Γκρι Κηλίδας». Ανάμεσα στις Επαφές ΙΙΙ και IV, τα φαινόμενα επαναλαμβάνονται αλλά σε αντίστροφη σειρά. Όταν τα χείλη των δύο δίσκων είναι αρκετά κοντά ώστε να παράσχουν (stray light) την αναγκαία παρεμβολή φωτός από διασπορά λόγω ανακλάσεων, η ένταση πέφτει κοντά σε αυτήν του δίσκου του Ερμή προκαλώντας την φαινόμενη «Μαύρη Σταγόνα».

Σε αντίθεση με τις εικόνες οι οποίες έγιναν από το TRACE στο ολικό φως, κανένα ίχνος των φαινομένων της «Μαύρης» ή «Γκρι Σταγόνας» δεν έγινε ορατό στις εικόνες σε μήκη κύματος των 171 Å (Far UV, μακρινό υπεριώδες) και 1600 Å (UV, υπεριώδες). Tα προαναφερθέντα μήκη κύματος καταγράφουν τις υψηλότερες περιοχές της Ηλιακής ατμόσφαιρας με αποτέλεσμα να εμφανίζουν και το χείλος του Ηλίου υψηλότερα. Φαίνεται ότι χωρίς ένα σαφώς διακεκριμένο μαύρο ή σχεδόν μαύρο όριο, η ορατότητα των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας μειώνεται δραστικά ή και γίνεται αδύνατη.

Η Μαύρη και η Γκρι σταγόνα έχουν την ίδια φυσική «ρίζα» κάτι ανάλογο με τους όρους Σκιά και Παρασκιά περιγράφοντας αμφότερες τις συνιστώσες της σκιάς ενός εκτεταμένου αντικειμένου και ως εκ τούτου καταγράφουν τα δύο μέρη του ίδιου φυσικού φαινομένου. Η Γκρι σταγόνα είναι ορατή αμέσως μετά την εξαφάνιση της Μαύρης σταγόνας. Οι Bradhe (1972) και Maltby (1971) εκφράζουν την άποψη ότι το φως από διασπορά λόγω ανακλάσεων (stray light) αποτελεί την μοναδική αιτία των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας.

Με αυτά τα αποτελέσματα κατά νου, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας στα μελλοντικά συμβάντα πλανητικών διαβάσεων.
Ένα θέμα τεράστιου ενδιαφέροντος αποτελεί η διάβαση της Αφροδίτης της 8ης Ιουνίου. Αντίθετα με τον Ερμή, ο οποίος ουσιαστικά στερείται παντελώς υπολογίσιμης ατμόσφαιρας, η Αφροδίτη έχει μία πυκνή ατμόσφαιρα η οποία εκτείνεται αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα στο διάστημα. Η παρουσία της ατμόσφαιρας αυξάνει την ορατότητα των φαινομένων της Μαύρης και Γκρι σταγόνας; Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν το θεωρούν πιθανό, αλλά δεν είναι απίθανο με συγκεκριμένα φίλτρα απορρόφησης, η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης να αυξήσει την εμφάνιση του φαινομένου της Μαύρης κηλίδας όπως αυτό φαίνεται από το διάστημα. Συγκεκριμένα φίλτρα ευρείας καθώς και στενής φασματικής απόκρισης επικεντρωμένα σε φασματικές γραμμές οι οποίες αντιστοιχούν στα κυρίαρχα συστατικά της ανώτερης ατμόσφαιρας του πλανήτη μπορεί να απορροφήσουν αρκετό φως ώστε να αυξήσουν την ορατότητα των προαναφερθέντων φαινομένων. Από επίγειους σταθμούς, εν τούτοις, η διάχυση του φωτός (scattering) λόγω της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (atmospheric seeing) είναι ο κυρίαρχος μηχανισμός ο οποίος προκαλεί το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας, ο οποίος ενδεχομένως και να απαλείφει φαινόμενα τα οποία σχετίζονται με την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και τα οποία πιθανά καταγράφονται με τα προαναφερθέντα φίλτρα.
Εν τούτοις, θα ήταν ενδιαφέρον να προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τα φαινόμενα της Μαύρης και Γκρι σταγόνας μέσα από διάφορα φίλτρα, βλέποντας εάν υπάρχουν αλλαγές στην ορατότητά τους μέσα από αυτά.

Άλλα ενδιαφέροντα φαινόμενα σχετιζόμενα με την διάβαση της Αφροδίτης και τα οποία μπορούν να παρατηρηθούν από αμφότερους τους διαστημικούς και επίγειους σταθμούς περιλαμβάνουν την διάθλαση του Ηλιακού φωτός από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης γύρω από τον δίσκο του εισερχόμενου ή εξερχόμενου πλανήτη σχηματίζοντας έναν δακτύλιο φωτός (και πάλι παρατηρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα μηκών κύματος προτείνεται εδώ). Μία επισταμένη παρατήρηση αυτής της περίπτωσης θα μπορούσε να παράσχει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα σχετικά με τα οπτικά φαινόμενα των πλανητικών διαβάσεων κάτω από διαφορετικές συνθήκες, και για έναν πλανήτη χωρίς ατμόσφαιρα (Διαβάσεις του στο παρελθόν και μελλοντικές) έναντι αυτών ενός πλανήτη με πυκνή ατμόσφαιρα.

Κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει έναν πλανήτη υπό διάβαση ως εμπόδιο για την απότομη αποκοπή του φωτός (Knife edge) για την μέτρηση πολύ μικρής κλίμακας χαρακτηριστικών της Ηλιακής ατμόσφαιρας της τάξεως των 10 km. Άλλα χαρακτηριστικά της Ηλιακής ατμόσφαιρας όπως Προεξοχές (prominences), Νήματα (filaments) και Ακίδες (spicules) ευνοϊκά τοποθετημένες φωτοσφαιρικές και χρωμοσφαιρικές δομές πολύ μικρής κλίμακας, οι οποίες μπορούν να παρατηρηθούν κοντά στις χρονικές στιγμές των επαφών πρώτης (Ft.C) και τέταρτης (Fh.C), είναι δυνατόν να γίνουν. Οι μετρήσεις αμφοτέρων εισόδου και εξόδου είναι χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία αφορούν πιθανές βραχυπρόθεσμες (μικρής χρονικής κλίμακας) αλλαγές στα μεγέθη των μετρούμενων χαρακτηριστικών. Το μειονέκτημα της χρήσης του Ερμή για τέτοιου είδους μετρήσεις είναι ότι η πιθανότητα της επιθυμητής διέλευσής του από κάποιον σχηματισμό είναι μικρή. Οι προτάσεις αυτές του έχουν γίνει από τον αστρονόμο Hyder και μπορούν πια να εκπονηθούν από εκπροσώπους της ερασιτεχνικής αστρονομικής κοινότητας και παράλληλα παρέχουν μία παρότρυνση προς την συνεργασία επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων.

Απαιτούνται επίσης, μελέτες ταυτόχρονα χωρικής και χρονικής υψηλής ανάλυσης των επαφών ΙΙ και ΙΙΙ. Ενθαρρύνεται η βιντεοσκόπηση με ένα επαρκώς εξοπλισμένο με φίλτρα τηλεσκόπιο στην μέγιστη δυνατή ανάλυση που θα επιτρέψει ένας δεδομένος σταθμός παρατήρησης. Υπάρχει εξαιρετικό ενδιαφέρον όσον αφορά την εξέλιξη του φαινομένου της Μαύρης – Γκρι σταγόνας και το πως αυτό διαφοροποιείται από την γραμμή του Ασβεστίου (Ca – K) στην γραμμή του Υδρογόνου Α (Hydrogen-Alpha) στο ολικό φως, στο εγγύς υπέρυθρο – Near Infrared, (όπως ένα φίλτρο Wratten 87C) θα μπορούσε να αποκαλύψει.

Κυρίως όμως, περισσότερο λεπτομερείς μελέτες αυτών των φαινομένων μπορεί να μας πριμοδοτήσουν με μεγαλύτερη επίγνωση ως προς την ορατότητά τους στο παρελθόν και να μας χαρίσουν μεγαλύτερη κατανόηση όσον αφορά τους παράγοντες οι οποίοι διέπουν την εμφάνισή τους.

Αναφορές

1) The Strolling Astronomer, Volume 46, No1, Winter 2004, p. 9-12.
By Brian M. Cudnick, Coordinator, ALPO Lunar Section, Lunar Meteoric Search Program.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Γ. Φωτογράφηση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η φωτογράφηση με film ή ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές με τηλεφακό ο οποίος φέρει Ηλιακό φίλτρο αρκεί για να καταγράψει την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης. Η μηχανή μπορεί να στηριχτεί σε ένα σύνηθες τρίποδο καθώς ο χρόνος έκθεσης θα είναι πολύ μικρός.

Το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα η οποία παρουσιάζει την φάση της εισόδου (ingress) και το φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας» κατά την διάρκεια της διάβασης του πλανήτη Ερμή στις 7 Μαίου του 2003.
Δημήτριος Κολοβός, Digital still camera, με ένα C11 και Ηλιακό φίλτρο mylar σε όλο το άνοιγμα.

Εν τούτοις για να καταγραφούν κάποια από τα φαινόμενα της διάβασης στα οποία έγινε ήδη αναφορά, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα τηλεσκόπιο εξοπλισμένο με ένα Ηλιακό φίλτρο σε όλη την διάμετρο του αντικειμενικού. Με μία ψηφιακή μηχανή η διάρκεια της έκθεσης μπορεί να βρεθεί επί τόπου αλλά με μία μηχανή η οποία χρησιμοποιεί φιλμ οι χρόνοι έκθεσης θα έπρεπε να έχουν βρεθεί ενωρίτερα με πειραματισμό στον Ήλιο και με την ίδια οπτική διάταξη. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψη ότι το πολύ αμυδρό Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί μεγαλύτερη έκθεση από αυτήν που αφορά την καταγραφή της Ηλιακής Φωτόσφαιρας.

Εικόνα του Ήλιου την 1η Νοεμβρίου 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Δημήτριος Κολοβός, 1/11/03, Τ: 09h 24m UT.
Sony – 717 – single shot digital camera on C11 SCT.

Ακόμη και με ένα ασφαλές φίλτρο, η εικόνα του Ηλίου θα είναι τόσο λαμπρή όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα υψηλής ποιότητας μέσης ταχύτητας φιλμ ή μία ρύθμιση ψηφιακής μηχανής (ISO 50-100). Η έκθεση θα μπορούσε και πάλι να είναι μικρή έτσι που ο αστροστάτης (οδήγηση) δεν θα είναι απαραίτητος. Εν τούτοις, μία ισημερινή στήριξη με αστροστάτη θα αποβεί μεγάλη βοήθεια στην παρακολούθηση της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των 6 ωρών της διάβασης, αν και η κίνηση του πλανήτη θα απαιτήσει συχνές διορθώσεις.

Καταγραφές με CCD

Η καταγραφή της διάβασης, ειδικά της Εισόδου και Εξόδου με μία CCD κάμερα θα επιτρέψει την φωτομετρία του φωτοστέφανου (Aureole) και του φαινομένου της μαύρης κηλίδας. Αυτό καθίσταται εφικτό με αυτήν την διάταξη διότι παίρνοντας flat frames και dark frames επιτρέπεται σε κάποιον η διόρθωση της εικόνας όσον αφορά τον θόρυβο του υπόβαθρου όπως και των διαφοροποιήσεων στην ευαισθησία ανάμεσα στις φωτοευαίσθητες ψηφίδες (pixels) της κάμερας. Τότε η απόκριση της κάμερας είναι κοντά στο να είναι γραμμική και κάποιος θα μπορούσε πχ. να χρησιμοποιήσει την μέση λαμπρότητα του κέντρου του Ηλιακού δίσκου ως βάση. Βέβαια το μειονέκτημα αυτής της κάμερας είναι ότι παίρνει ασπρόμαυρες εικόνες και για την σύνθεση εικόνων στο πλήρες φως (με χρώμα) και κάποιος πρέπει να κάνει τρεις σε διαδοχή με την χρήση φίλτρων διαφορετικών χρωμάτων.


Βιντεοσκόπηση

Το μειονέκτημα των εικόνων είναι ότι στην περίπτωση ειδικά της CCD κάμερας υπάρχει πάντοτε ένα ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ανάμεσα σε διαδοχικές εικόνες, το οποίο μπορεί να είναι 1′ ή και περισσότερο όταν κάνει κάποιος έγχρωμες εικόνες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως ο παρατηρητής μπορεί να χάσει αστραπιαία εξελισσόμενα φαινόμενα κατά την διάρκεια των σταδίων της Εισόδου ή της Εξόδου. Η βιντεοσκόπηση επιτρέπει την συνεχή κάλυψη σε μία τυπική ροή της τάξεως των 30 καρέ ανά δευτερόλεπτο. Η αλήθεια είναι ότι τα καρέ του αναλογικού βίντεο είναι «θορυβώδη» και αρκετά πρέπει να συνδυαστούν (stacking) ώστε να έχουμε σαν αποτέλεσμα μία αποδεκτή εικόνα. Τα αποτελέσματα είναι σαφώς καλύτερα εάν κάποιος χρησιμοποιήσει ένα ψηφιακό βίντεο (dv) ή καταγράφει σε καταγραφέα ψηφιακού τύπου (digital-format recorder) από μία αναλογική κάμερα..

Ψηφιακές κάμερες για δικτυακή χρήση – Webcams

Οι Webcams παράγουν μία συνεχή ροή ψηφιακών εικόνων, και κατ’ αυτόν τον τρόπο την ίδια στιγμή παρέχουν μία συνεχή κάλυψη. Έγιναν τέλειες εικόνες της διάβασης του Ερμή τον Μάιο του 2003 με τέτοιες κάμερες έτσι αυτό το μέσον έχει πολύ καλές προοπτικές για την διάβαση της Αφροδίτης. Όπως και οι CCD κάμερες οι Webcams χρειάζονται σύνδεση με υπολογιστή. Δείτε σχετικά το άρθρο του Πέτρου Γεωργόπουλου για αυτή την τεχνική.

Συνδυασμός εικόνων – Stacking

Σύγκριση του Ηλιακού δίσκου με αυτόν της Αφροδίτης (εικόνα 2003, Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα τμήματος του Ηλιακού δίσκου σε υψηλή ανάλυση (high resolution).
Δημήτρης Κολοβός, 1/11/2003, Τ: 09h 11m UT. Η εικόνα έχει γίνει με την χρήση μίας ToU cam. Pro 740+IR blocker filter, με ένα τηλεσκόπιο C11 @ F/6,3 + Full Aperture Mylar Filter και την μέθοδο του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking).
Δεξιά, φαίνεται ο ‘δίσκος’ της Αφροδίτης στην κλίμακα ειδώλου την οποία θα εμφανίζει (σε σχέση με τον Ήλιο) την ημέρα της διάβασης.

Αυτή διαδικασία απαιτεί έναν υπολογιστή για να ευθυγραμμίσει και να συνδυάσει έναν αριθμό από μερικές φορές χιλιάδες ψηφιακές εικόνες (frames) με χειροκίνητη ή αυτόματη επιλογή από τις καλύτερες. Ο συνδυασμός (stacking) των εικόνων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, αργότερα, αφού έχουν γίνει τα βίντεο. Είναι δυνατόν να συνδυαστούν μεμονωμένες εικόνες από ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές (digital still-camera) ή εικόνες από CCD κάμερα, αλλά ο συνδυασμός (stacking) είναι πιο αποδοτικός όταν χρησιμοποιείται ο μεγάλος αριθμός εικόνων ο οποίος έχει γίνει από βίντεο ή κάμερες δικτύου (web cameras). Το τελικό αποτέλεσμα είναι τυπικά πολύ καλύτερο σε ανάλυση και κοντράστ ακόμη και από τις καλύτερες εικόνες. Εν τούτοις, το κέρδος σε χωρική ανάλυση (spatial resolution) επιτυγχάνεται «εις βάρος» της χρονικής ανάλυσης (time resolution) καθώς κάποιος καλείται να χρησιμοποιήσει εικόνες οι οποίες καλύπτουν μία σχετικά μεγάλη χρονική διάρκεια.

Προσοχή! Η Αφροδίτη θα κινείται σε σχέση με τον Ήλιο με μία ταχύτητα της τάξεως των 1 arcsec. ανά 20″, έτσι το καλύτερο θα ήταν να μην συνδυάζονται εικόνες οι οποίες είναι επιλεγμένες από βίντεο το οποίο καλύπτει περισσότερο από κάποια δευτερόλεπτα.

Ένα πλήρες άρθρο για την τεχνική του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking) υπάρχει στο περιοδικό Sky and Telescope, April 2004, p. 130.

Γενικά σχόλια για την φωτογράφηση και την βιντεοσκόπηση

Εικόνες μικρής κλίμακας, οι οποίες δείχνουν την θέση της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου ή κηλίδες ή άλλα χαρακτηριστικά της Φωτόσφαιρας ή χρωμόσφαιρας, θα αποτελέσουν ένα συναρπαστικό χρονικό της διάβασης. Πολλαπλές εκθέσεις , πιθανά συνδυασμένες με το ανάλογο λογισμικό και τεχνικές επεξεργασίας, θα μας δώσουν μία συνοπτική καταγραφή της πορείας του πλανήτη στο πέρασμά του μπροστά από τον Ήλιο.

Μεγαλύτερης κλίμακας εικόνες της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου, οι οποίες γίνονται ταυτόχρονα από παρατηρητήρια τα οποία απέχουν πολύ μεταξύ τους, μπορούν να συνδυαστούν για να δώσουν μία τρισδιάστατη εικόνα της διάβασης.

Για να έχουν κάποια επιστημονική αξία εικόνες οι οποίες καταγράφουν φαινόμενα όπως το Φωτοστέφανο (Aureole) ή το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («Black drop» effect) είναι απαραίτητη μία μεγάλη κλίμακα εικόνας ακόμη και στον βαθμό που η Αφροδίτη καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της εικόνας. Με μετρίου μεγέθους τηλεσκόπια (15-25εκ) θα χρειαστεί είτε afocal imaging σε υψηλή μεγέθυνση ή κατευθείαν προβολή στο φιλμ ή το chip με την μέθοδο της προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection) ή με την χρήση Barlow για να επιτευχθεί η μεγιστοποίηση του τελικού εστιακού μήκους του οπτικού συστήματος (effective focal length).

Η επεξεργασία βάσει λογισμικού στον υπολογιστή είναι εφικτή με κάθε μορφή παραγωγής της εικόνας. Οι φωτογραφίες μπορούν να σαρωθούν (scanning) και έτσι να μετατραπούν σε ψηφιακές εικόνες και αναλογικά βίντεο μετατρέπονται σε ψηφιακά με την συνδρομή ενός grabber ξεχωριστών καρέ αναλογικού βίντεο (analog-to-video frame grabber). Το ψηφιακό βίντεο, η ψηφιακή φωτογραφική κάμερα (digital still-camera), η CCD κάμερα και οι ψηφιακές κάμερες οι οποίες χρησιμοποιούνται για σύνδεση στο διαδίκτυο (Web cameras) κατ’ αρχάς παράγουν ψηφιακές εικόνες. Οι συνήθεις τεχνικές επεξεργασίας συμπεριλαμβάνουν την ενδυνάμωση της αντίθεσης (contrast stretching) και της οξύνοιας του ειδώλου (sharpening) με την βοήθεια του unsharp masking. Εν τούτοις η ενδυνάμωση των παραπάνω χαρακτηριστικών μίας ψηφιακής εικόνας θα έπρεπε να γίνεται με την δέουσα προσοχή διότι μπορεί να «δημιουργήσει» ψευδή χαρακτηριστικά τα λεγόμενα artefacts. Αυτά θα μπορούσαν να έχουν την μορφή ενός φωτεινού δακτυλίου γύρω από έναν πλανήτη ή μία λαμπρή κηλίδα στο μη φωτισμένο ημισφαίριό του. Σίγουρα κάθε παρατηρητής θα έπρεπε πάντοτε να διατηρεί αντίγραφα όλων των ψηφιακών εικόνων του στην μη επεξεργασμένη τους αρχική μορφή (raw form) και θα έπρεπε να παράσχει σχόλια για τον τύπο της επεξεργασίας την οποία χρησιμοποίησε. Εκτός από όλους τους τύπους βασικής και ειδικής τεκμηρίωσης η οποία απαιτείται και έχει ήδη περιγραφεί, όλες οι φωτογραφίες και εικόνες όπως επίσης οι εικόνες από βίντεο ή από κάμερες δικτύου (web cameras) θα έπρεπε να τεκμηριώνονται με την χρονική στιγμή της λήψης σε Universal time (UT) τον χρόνο έκθεσης, ρύθμιση κλείστρου (shutter setting) και το τελικό εστιακό μήκος (Effective focal length) του οπτικού συστήματος. Φυσικά και είναι σημαντικό το να καταγράφεται σωστά ο προσανατολισμός ειδώλου της εικόνας. Ως σταθερά, χρησιμοποιούμε τον προσανατολισμό του τηλεσκοπικού ειδώλου ο οποίος ορίζεται από τον Νότο στο επάνω μέρος της εικόνας, τον Βορά αντίστοιχα στο κάτω μέρος, και την περιστροφή των πλανητών από το Επόμενο χείλος (δεξιά) προς το Προπορευόμενο (αριστερά).

Αναφορές

ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.