Πλανήτης Αφροδίτη: Παρατήρηση της Μορφολογίας και Δυναμικής της Ατμόσφαιρας από Ερασιτέχνες Αστρονόμους

OBSERVER=E.Kardasis,TELESCOPE=C14,EXP_TIME=0.005,INT_TIME=300,OBS_LAT=38,OBS_

Οι ερασιτεχνικές παρατηρήσεις της Αφροδίτης παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για την κατανόηση της ατμόσφαιρας της, συμπληρώνοντας δεδομένα που λαμβάνονται από διαστημοσυσκευές ή μεγάλα τηλεσκόπια. Η σύγχρονη τεχνολογία έδωσε την δυνατότητα της παρατήρησης και επεξεργασίας με ψηφιακά μέσα (κάμερες, υπολογιστές, λογισμικά) σε πολύ μεγάλη λεπτομέρεια σε σχέση με το παρελθόν, και γίνεται σε ένα μεγαλύτερο φάσμα που περιλαμβάνει το υπεριώδες, το οπτικό και φτάνει μέχρι το κοντινό υπέρυθρο μεταξύ ~300-1000nm. Η ατμόσφαιρα της είναι πλήρως καλυμμένη από πυκνά σύννεφα που στον παρατηρητή παρουσιάζουν αμυδρούς ή έντονους σχηματισμούς. Στο υπεριώδες φάσμα του φωτιζόμενου ημισφαιρίου καταγράφουμε την κίνηση εύκολα ανιχνεύσιμων σχηματισμών στις κορυφές των νεφών που έχουν μελετηθεί για δεκαετίες. Τα μεσαίου ύψους νέφη μπορούν να παρατηρηθούν στο κοντινό υπέρυθρο, αλλά οι μετρήσεις ανέμων είναι πολύ πιο σπάνιες εξαιτίας της πολύ χαμηλότερης αντίθεσης της φωτεινότητας των σχηματισμών. Πολλά ακόμα φαινόμενα είναι ανιχνεύσιμα με ένα ερασιτεχνικό τηλεσκόπιο και με ψηφιακά μέσα, όπως, φωτεινές κηλίδες αλλά και οι επιφανειακοί σχηματισμοί στην πλευρά της νύχτας. Στην παρούσα εργασία θα κάνουμε μια σύντομη ανασκόπηση της παρατήρησης του πλανήτη από την αρχαιότητα μέχρι και την γνώση που έχουμε για αυτόν σήμερα και είναι χρήσιμη στην μεθοδική παρατήρηση. Θα εστιάσουμε στα σημεία που ένας αφοσιωμένος παρατηρητής μπορεί να συμμετέχει στην εξερεύνηση του δίδυμου πλανήτη με το δικό του σύγχρονο εξοπλισμό.

Η εργασία παρουσιάστηκε στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας (3/11/2019) και μπορείτε να κατεβάσετε το συνημμένο αρχείο ή να την παρακολουθήσετε εδώ:




Πρόγραμμα συναντήσεων ΣΕΑ – Χειμώνας 2019/20

ΑΝΑΒΟΛΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΧΡΙ ΝΕΩΤΕΡΑΣ
ανακοίνωση

Σε αυτή την σελίδα παρουσιάζουμε τις συναντήσεις μελών και φίλων του Σ.Ε.Α. για το Χειμώνα 2019/20.

Οι συναντήσεις μας πραγματοποιούνται τουλάχιστον μια φορά το μήνα (συνήθως την Κυριακή κοντά στην πανσέληνο στο Έναστρον βιβλιοκαφέ). Η σελίδα θα ανανεώνεται με πληροφορίες για τις ομιλίες ή όποιες άλλες αλλαγές ή προσθήκες:

  • 1-3 Νοεμβρίου 2019 – Συμμετοχή στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας 2019 στο Βόλο: http://astrosynedrio2019.astronomos.gr/
  • 10 Νοεμβρίου 2019 και ώρα 18.00 – Γενική συνέλευση ΣΕΑ (μόνο για μέλη)
  • 11 Νοεμβρίου 2019 , Παρατήρηση της Διάβασης του Ερμή
  • 24 Νοεμβρίου 2019 και ώρα 18.00 – Επαναληπτική Γενική συνέλευση ΣΕΑ (μόνο για μέλη)
  • 15 Δεκεμβρίου 2019, 11:30 π.μ. Βιβλιοκαφέ ‘Εναστρον, Σόλωνος 101- Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ, Ομιλία του Γ.Κουντούρη : “Εξωηλιακοί πλανήτες-νεώτερες εξελίξεις”
  • 12 Ιανουαρίου 2020,11:30 π.μ., Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ, Ομιλία Μ.Καρδάσης: “Πλανήτης Αφροδίτη: Παρατήρηση της Μορφολογίας και Δυναμικής της Ατμόσφαιρας από Ερασιτέχνες Αστρονόμους”, Βιβλιοκαφέ ‘Εναστρον, Σόλωνος 101.
  • 26 Ιανουάριου 2020, 14.00 – Κοπή βασιλόπιτας – Εορταστική Συνάντηση μελών ΣΕΑ. περισσότερες πληροφορίες στο mailing list (μόνο για μέλη)
  • 23 Φεβρουαρίου 2020 – Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ, 11:30 π.μ. Βιβλιοκαφέ ‘Εναστρον, Σόλωνος 101- “Μεταβλητό άστρο EE Κηφέα, Παρατήρηση έκλειψης 2020”,Παρουσίαση από Γ.Μαραβέλια / Ι.Στρίκη / Ε.Καρδάση
  • 8 Μαρτίου 2020 – Συνάντηση μελών και φίλων ΣΕΑ, 11:30 π.μ. Βιβλιοκαφέ ‘Εναστρον, Σόλωνος 101, Ομιλία του Θ.Ευαγγελόπουλου : “Οι εκπληξεις του Μπετελγκέζ”
  • 22 Μάρτιου 2020 – Ετήσια Γενική συνέλευση και εκλογές ΣΕΑ (μόνο για μέλη)

ΑΝΑΒΟΛΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΧΡΙ ΝΕΩΤΕΡΑΣ
ανακοίνωση

Θα ανανεώνουμε την παρούσα σελίδα με τις ακριβείς ώρες και τόπους συνάντησης. Οποιαδήποτε επικοινωνία για τα μέλη του συλλόγου θα γίνεται αποκλειστικά από την λίστα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.




Εκδήλωση “Ταξιδεύοντας με τα άστρα”

Mε επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση του ΣΕΑ στον ΝΑΣΠΟΡ (Όμιλος ιστιοπλοΐας Πόρτο Ραφτη) το Σάββατο 25/5/2019. Στο πρώτο μέρος ο Κωνσταντίνος Αγγελης έκανε μια περιεκτικη παρουσίαση του τρόπου πλοηγησης και ναυσιπλοΐας χρησιμοποιωντας τον ουρανό. Στο δεύτερο μέρος, ο Θανάσης Ευαγγελοπουλος (καταπληκτικός όπως πάντα) έκανε μια παρουσίαση ουρανογραφιας πρώτα στον πίνακα με κιμωλία και μετά στον ουρανό με λέιζερ, που σίγουρα θα τους μείνει αξέχαστη.




Ασυνήθιστη δραστηριότητα στην Μεγάλη Κόκκινη Κηλίδα (ΜΚΚ) του Δία

Mεγάλο ενδιαφέρον παρατηρείται το τελευταίο διάστημα μιας και αλληλεπιδρώντα ρεύματα και στρόβιλοι γύρω από την ΜΚΚ προκαλούν διάχυση του κοκκινωπού υλικού προκαλώντας παραμόρφωση στο συνήθως οβάλ σχήμα της ΜΚΚ.
Σπάνιο φαινόμενο έως το 2017 οπότε και σταδιακά άρχισε να αναπτύσσεται (Εικόνα 1) με κορύφωση στις τελευταίες μέρες. Παρόμοια φαινόμενα διάχυσης υλικού από την ΜΚΚ έχουν παρατηρηθεί στο παρελθόν αλλά ποτέ τόσο έντονα [1]. Όλα αυτά πιθανώς να σχετίζονται με την διαρκώς συρρικνούμενη ΜΚΚ, που ίσως οδηγήσουν και στην διάλυση της;

Εικόνα  1. Το εξώφυλλο του περιοδικού “Gemini Focus” όπου παρουσιάστηκαν οι παρατηρήσεις απο το τηλεσκόπιο Gemini στο υπέρυθρο φάσμα τον Ιούνιο του 2017 με αντίστοιχες αλλα ηπιότερες καταγραφές του φαινομένου (Image credit: Gemini Observatory/AURA/NSF/JPL-Caltech/NASA)

Την εξέλιξη του φαινομένου τον Απρίλιο και Μάιο του 2019 μπορείτε να δείτε στο εξαιρετικό animation από τον ερασιτέχνη Αστρονόμο Marco Vedovato στο [2]

Εικόνα 1. Ο Δίας στις 22 Μαΐου με εμφανή την παραμόρφωση της ΜΚΚ και την διαταραχή στην γύρω περιοχή . Παρατηρήσεις από τον ερασιτέχνη Αστρονόμο Anthony Wesley (Αυστραλία)
Εικόνα 2. Ο Δίας στις 22 Μαΐου με εμφανή την παραμόρφωση της ΜΚΚ και την διαταραχή στην γύρω περιοχή . Παρατηρήσεις από τον ερασιτέχνη Αστρονόμο Anthony Wesley (Αυστραλία)

H Δραστηριότητα στην περιοχή της ΜΚΚ με την σχετική σήμανση και ορολογία των φαινομένων και ρευμάτων από τον ερασιτέχνη Αστρονόμο Clyde Foster (Ν.Αφρική)
Εικόνα 3. H Δραστηριότητα στην περιοχή της ΜΚΚ με την σχετική σήμανση και ορολογία των φαινομένων και ρευμάτων από τον ερασιτέχνη Αστρονόμο Clyde Foster (Ν.Αφρική)

Υπάρχουν δύο υποθέσεις α) κατα τον Agustin Sanchez Lavega το υλικό καταλήγει στην ΜΚΚ (Εικόνα 4) και β) κατα τον John Rogers προέρχεται απο την ΜΚΚ (Εικόνα 5)

Εικόνα 4. Ρεύματα και ροή υλικού στην MKK κατα τον A.Lavega [3]

Εικόνα 5. Ρεύματα και ροή υλικού στην MKK κατα τον J.Rogers [3]

Οι ερασιτέχνες Αστρονόμοι ανά τον κόσμο καλούνται να συνεισφέρουν σε παρατηρήσεις με έμφαση στις παρατηρήσεις με κόκκινο και μπλε φίλτρο και φίλτρο μεθανίου (889nm) [4]

Εικόνα 6. Καταγραφή της MKK με διαφορετικά φίλτρα από τον Andy Casely (Αυστραλία)

Οι παρατηρήσεις από την Ελλάδα και Κύπρο είναι εξαιρετικά δύσκολες λόγω του χαμηλού ύψους του πλανήτη αλλά και των συνεχιζόμενων κακών καιρικών συνθηκών ασυνήθιστων για την εποχή. Κάθε προσπάθεια όμως ακόμα και χαμηλής ανάλυσης μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα χρήσιμη.

Καταγραφή της εξέλιξης του φαινομένου από τον Αγάπιο Ηλία (Κύπρος)
Εικόνα 7. Καταγραφή της εξέλιξης του φαινομένου από τον Αγάπιο Ηλία (Κύπρος)

Για οποιαδήποτε πληροφορία ή παρατηρησιακή βοήθεια μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον γράφοντα στο astromanos2002@yahoo.gr

[1] https://britastro.org/node/18161

[2] http://pianeti.uai.it/images/J_Map_L2_2019_GIF.gif

[3] http://alpo-j.asahikawa-med.ac.jp/Latest/Jupiter.htm

[4] http://pvol2.ehu.eus/pvol2/




Δημοσίευση για τη δυναμική και μορφολογία των μέσων νεφών της Αφροδίτης

Δημοσιεύθηκε στο έγκριτο  επιστημονικό περιοδικό AGU εργασία για την δυναμική και μορφολογία των μεσαίων νεφών της Αφροδίτης με παρατηρήσεις από την διαστημοσυσκευή AKATSUKI (Peralta et al. 2019). Παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά επίγειες παρατηρήσεις  και πιο συγκεκριμένα από ερασιτέχνες!

 Ο γράφων συμμετέχει σε συνέχεια της συνεργασίας που προέκυψε με την διεθνή ομάδα κυρίως μετά την σχετική του δημοσίευση στο EPSC2017 (Kardasis 2017, EPSC-405-2). Σε αυτήν παρουσιάστηκαν η μεθοδολογία παρατήρησης και οι παρατηρήσεις των μεσαίων νεφών της Αφροδίτης καθώς και εκτίμηση των ταχυτήτων κίνησης τους  από αυτές τις παρατηρήσεις. Πρόκειται για την 1η φορά που παρουσιάζονταν μετρήσεις ταχυτήτων από επίγειες λήψεις (επαγγελματικές ή ερασιτεχνικές) στα μεσαία νέφη της Αφροδίτης. [Δείτε επίσης: http://kardasis.weebly.com/eastelong-2016.html ]

Την περίληψη της εργασίας που δημοσιεύθηκε στο AGU μπορείτε να διαβάσετε στα ελληνικά στη συνέχεια. Το εξώφυλλο του τεύχους κοσμείται επίσης απο παρατηρήσεις της συγκεκριμένης εργασίας.

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΣΑΙΩΝ ΝΕΦΩΝ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΜΕ ΤΟ AKATSUKI/IR1: ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ
 
Javier Peralta 1 ,Naomoto Iwagami2 ,Agustın Sanchez-Lavega  3 ,Yeon Joo Lee 4 , Minori Narit4 ,Ricardo Huesο 3,Τakeshi Imamura 4, Phil Miles5, Anthony Wesley6 , Emmanuel Kardasis7, and Seiko Takagi8
 
1  Institute of Space and Astronautical Science (ISAS), Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) 3-1-1, Yoshinodai, Chuo-ku, Sagamihara, Kanagawa, 252-5210, Japan
2 Tokyo 156-0044, Japan
 3  Escuela de Ingenier´ıa de Bilbao (UPV/EHU), Bilbao, Spain
 4 Graduate School of Frontier Sciences, The University of Tokyo, Japan
 5 Amateur astronomer, Australia
 6 Astronomical Society of Australia, Australia
 7Hellenic Amateur Astronomy Association, Greece
 8 Research and Information Center, Tokai University, Japan

Περίληψη
Η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης είναι πλήρως καλυμμένη από σύννεφα με ταχύτατα περιστρεφόμενους ανέμους. Ο μηχανισμός που τα επιταχύνει υπήρξε μυστήριο για περισσότερο από μισό αιώνα (Sanchez-Lavega et al., 2017). Οι ταχύτεροι ζωνικοί άνεμοι, που συμβαίνουν στις κορυφές των νεφών (σε υψός ~ 70 χλμ.), έχουν μελετηθεί για δεκαετίες χάρη στους εύκολα ανιχνεύσιμους σχηματισμούς των νεφών σε υπεριώδεις εικόνες του φωτιζόμενου ημισφαιρίου (Belton et al. 1976, Rossow et al. Hueso et al. 2015, Sanchez-Lavega et al. 2017). Τα μεσαία σύννεφα (~ 50-55 χλμ) μπορούν να παρατηρηθούν στα κοντινό υπέρυθρο (μήκη κύματος 850-1000 nm), αλλά οι μετρήσεις ανέμων είναι πολύ πιο σπάνιες εξαιτίας της πολύ χαμηλότερης αντίθεσης φωτεινότητας των σχηματισμών (Belton et al. 1991, Peralta et al. 2007, Hueso et al. 2015). Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουμε παρατηρήσεις ανακλαστικότητας νεφών της Αφροδίτης στα 900-nm(στο φωτιζόμενο από τον Ήλιο ημισφαίριο)  που καταγράφηκαν με τη κάμερα 1-μm (Iwagami et al. 2018) της διαστημοσυσκευής Akatsuki (Nakamura et al. 2016). Η ανακλαστικότητα, οι κινήσεις και οι μορφολογίες των μεσαίων νεφών, καθώς και οι χρονικές και χωρικές διαφορές τους, διερευνώνται και συγκρίνονται με εκείνες των παρατηρήσεων των κορυφών νεφών από τις υπεριώδεις εικόνες της  κάμερας UVI του Akatsuki (Yamazaki et al. 2018). Οι εικόνες των 900 nm δείχνουν νέες μορφολογίες νεφών, όπως ημισφαιρικές ασυμμετρίες, έντονες ασυνέχειες ή επιμήκεις “αγκιστροειδείς” λωρίδες και αυτοι οι σχηματισμοί υπόκεινται σε γρήγορες αλλαγές από μέρα σε μέρα. Η αντίθεση των νεφών στα 900 nm κυμαίνεται κατά 3% έως 21%, μεγαλύτερη από ό,τι αναφέρθηκε στα 986 και 965 nm σε προηγούμενες αποστολές (Belton et al. 1991, Khatuntsev et al. 2017), και αυτές οι διαφοροποιήσεις φαίνεται να υποδηλώνουν σημαντικές αλλαγές στο οπτικό πάχος των σύννεφων. Παρουσιάζουμε επίσης μετρήσεις ανέμου που λήφθησαν από ένα συνδυασμό εικόνων IR1 και παρατηρήσεων απο επίγεια τηλεσκόπια. Οι μέσοι ζωνικοί άνεμοι κορυφώνονται στον ισημερινό και η σύγκριση των δεδομένων από επίγεια τηλεσκόπια, από δεδομένα του Venus Express και του Akatsuki σε βάθος 10 ετών αποκαλύπτουν μακροπρόθεσμες διακυμάνσεις 20 m/ s.

Αναφορές
Sanchez-Lavega, A., Lebonnois, S., Imamura, T.,Read, P., & Luz, D. 2017, Space Science Reviews, 212, 1541
Belton, M. J. S., Smith, G. R., Schubert, G., & del Genio, A. D. 1976, Journal of Atmospheric Sciences, 33, 1394
Rossow, W. B., del Genio, A. D., & Eichler, T. 1990, Journal of Atmospheric Sciences, 47, 2053
Hueso, R., Peralta, J., Garate-Lopez, I., Bandos, T. V., & S´anchez-Lavega, A. 2015, Planetary  and Space Science, 113, 78
Belton, M. J. S., Gierasch, P. J., Smith, M. D., et al. 1991, Science, 253, 1531
Peralta, J., Hueso, R., & S´anchez-Lavega, A. 2007, Icarus, 190, 469
Iwagami, N., Sakanoi, T., Hashimoto, G. L., et al. 2018, Earth, Planets, and Space, 70, 6




Κάλεσμα παρατηρήσεων για την απόκρυψη του άστρου SY Oph από τον Δία (18/1/2019)

Γενικά

Η φωτομετρική καταγραφή αποκρύψεων αστέρων από πλανήτες αποτελεί εδραιωμένη μέθοδο εξαγωγής αποτελεσμάτων τόσο για τη δομή όσο και τη μεταβλητότητα των πλανητικών ατμοσφαιρών του Ηλιακού μας συστήματος (π.χ. στο Δία εκτίμηση θερμοκρασιακού προφίλ, διακυμάνσεις θερμοκρασίας, διάδοση βαρυτικών κυμάτων στην ατμόσφαιρα κ.α. – περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στο [1] και στις σχετικές αναφορές του).

Μια ενδιαφέρουσα απόκρυψη του αστέρα SY Oph (UCAC4 341-085052) φασματικού τύπου Μ7 (πιο φωτεινό στο κόκκινο και υπέρυθρο κομμάτι του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος) από τον Δία θα συμβεί στις 18 Ιανουαρίου 2019 περίπου στις 6:20 – 7 ώρα Ελλάδος, δηλαδή στο ξημέρωμα.

Ο Δίας θα βρίσκεται στον νοτιοανατολικό ουρανό (ΑΖ 135μοίρες) σε ύψος ~15 μοιρών.

Λήψη

Θα είναι πολύ χρήσιμη η παρατήρηση στο κοντινό υπέρυθρο (ζώνη Ι έως Κ 0.7-2.4 μm). Σε επίπεδο ερασιτεχνών παρατηρήσεων μπορούν να γίνουν παρατηρήσεις μέχρι ~1μm. Kαλύτερο φίλτρο θεωρείται το φίλτρο απορρόφησης μεθανίου (γύρω από τα 890nm) όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλα φίλτρα στο υπέρυθρο όπως:

1000+nm, 850+nm,807+ nm,
742+nm,685+nm,610+nm ή το I φωτομετρικό.

Όσο πιο χαμηλά σε μήκος κύματος πάμε όμως τόσο πιο πολύ το φως του Δία και θα πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ του φωτομετρούμενου άστρου και του Δία ώστε ταυτόχρονα να φαίνονται και να μην είναι υπερεκτεθειμένα. Στο πεδίο παρατήρησης (καταγραφής) θα πρέπει να υπάρχει και ένας δορυφόρος του Δία ο οποίος θα χρησιμοποιηθεί στην συνέχεια ως αντικείμενο αναφοράς (φωτομετρία του αποκρυπτούμενου άστρου με βάση το δορυφόρο)

Προτείνεται η λήψη δεδομένων με όσο πιο μικρή έκθεση και υψηλό fps γίνεται με χρήση των άνω φίλτρων. Τα δεδομένα πρέπει να είναι σε μορφή 16/14/12/ bit αρχείων .fits ή καλύτερα σε μορφή αρχείου βίντεο .ser. Θα πρέπει να έχουμε ενεργοποιήσει το timestamping και ο υπολογιστής μας να είναι συγχρονισμένος με κάποιο όσο το δυνατόν αξιόπιστο time server.

Δεδομένα είναι απαραίτητα λίγο πριν, κατά την διάρκεια και λίγο μετά (π.χ. ±2min) από τις χρονικές στιγμές ingress και egress. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι οι προβλεπόμενες ώρες του φαινομένου αλλάζουν από τόπο σε τόπο και είναι εκτιμήσεις άρα υπάρχει πιθανότητα να υπάρχουν αποκλίσεις. Γι’ αυτό προσέχουμε να καταγράφουμε αρκετά νωρίτερα από την προβλεπόμενη στιγμή (μερικά λεπτά).

Το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί από ελάχιστα σημεία της Γης όπως φαίνεται και στο χάρτη. Είναι σχεδόν ή Εμείς ή Κανείς!

Περισσότερες πληροφορίες για το φαινόμενο μπορεί να βρει κανείς στην ιστοσελίδα της ΙΟΤΑ [2] ή επικοινωνώντας με τον συγγραφέα (στο astromanos2002 at yahoo.gr)

Προσομοίωση του φαινομένου λίγο πριν την έναρξή του με το προτεινόμενο ελάχιστο πεδίο παρατήρησης.

Αναφορές

[1] Καρδάσης, Ε. , Μαραβέλιας Γ., Χρήστου Α., Yanamandra-Fisher P., Orton G., Rogers J.H., Jacquesson M.,Delcroix M., 2013, “Η ανάγκη συνεργασίας Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων”, 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας, Θάσος, 11-13 Οκτωβρίου 2013
[ διαθέσιμα η εργασία όσο και η παρουσίαση ]

[2] Η ανακοίνωση από την ιστοσελίδα της ΙΟΤΑ




Μελέτη της ατμόσφαιρας του Ποσειδώνα, σε συνεργασία με Ερασιτέχνες Αστρονόμους

Στον  πλανήτη Ποσειδώνα  λόγω  της μεγάλης απόστασης από τη Γη και του μικρού γωνιακού μέγεθος του  (μέγιστη διάμετρος 2,3”)  δεν  ήταν δυνατόν να  παρατηρηθούν απ’ευθείας κάποια ατμοσφαιρικά χαρακτηριστικά, με εξαίρεση ελάχιστες παρατηρήσεις πολύ χαμηλής ανάλυσης [1]. Ήταν ένας ανεξερεύνητος πλανήτης μέχρι την άφιξη του Voyager 2 το 1989 (Εικόνα 1) [2]. Η εκτόξευση του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble (HST) και η ανάπτυξη της τεχνολογίας Adaptive Optics σε μεγάλα επίγεια τηλεσκόπια  επέτρεψε την παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής δραστηριότητα του πλανήτη σε υψηλή ανάλυση.

Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Εικόνα 1. Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Ο Ποσειδώνας παρουσιάζει μια ταχέως μεταβαλλόμενη δραστηριότητα που περιλαμβάνει φωτεινά νέφη,  ταινίες και  ζώνες που αλλάζουν με την πάροδο των ετών, μακρόβια σκοτεινά οβάλ και σποραδικά νέφη γύρω από αυτά. Πριν μερικά χρόνια, έγιναν δυνατές και  παρατηρήσεις του πλανήτη σε άλλα μήκη κύματος κάνοντας δυνατή την  μελέτη της θερμικής δομή της στρατόσφαιρας και της τροπόσφαιρας κάτω από τα ορατά σύννεφα [3].

Η διαθεσιμότητα των επαγγελματικών τηλεσκοπίων όμως δεν είναι αρκετή για να παρακολουθήσει την δυναμική ατμόσφαιρα του γίγαντα. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας έμπειροι ερασιτέχνες με μικρά τηλεσκόπια (με διαμέτρους από 25 εκ) και επαρκή σύγχρονο εξοπλισμό και λογισμικό (συνήθως εντός του εύρους  610-1000 nm) κατάφεραν την περίοδο 2013-15 να παρατηρήσουν την εξέλιξη φωτεινών κηλίδων σε συνεργασία με τους επαγγελματίες [3].

Στις 10 Ιουνίου του 2017 οι Αυστραλοί ερασιτέχνες αστρονόμοι D. Milika & P. Nicholas ανακαλύπτουν μια φωτεινή κηλίδα (Εικόνα 2) και λίγοι, έμπειροι ερασιτέχνες, από όλο τον κόσμο συμμετέχουν ενεργά στην επιστημονική μελέτη αυτού του σπουδαίου γεγονότος καθ’ όλη τη διάρκειά του. Λίγο αργότερα επιβεβαιώνεται από επαγγελματικές παρατηρήσεις (Εικόνα 3) [4].

Εικόνα 2. Η παρατήρηση-ανακάλυψη της καταιγίδας (ορατή ως φωτεινή κηλίδα) στον Ποσειδώνα από τους ερασιτέχνες D. Milika & P. Nicholas στις 10 Ιουνίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″.

Εικόνα 3. Η επιβεβαίωση της καταιγίδας (ορατή ως κυκλική φωτεινή κηλίδα επάνω αριστερά) στον Ποσειδώνα από το τηλεσκόπιο Keck στις 26 Ιουνίου 2017  στα 1.63 μm [4].

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό  Icarus [5] (δείτε και στο  Nature[6])  τα αποτελέσματα από την παρατήρηση του πλανήτη το 2ο εξάμηνο του 2017. Αφορούν την ανακάλυψη και εξέλιξη της συγκεκριμένης κηλίδας, ενός μεγάλου (μήκους~ 8500 χλμ.)  φωτεινού νέφους-καταιγίδας (storm) στο υπέρυθρο φάσμα στον ισημερινό του Ποσειδώνα. Το νέφος παρατηρήθηκε για διάστημα 7 μηνών με παρατηρήσεις, που πραγματοποιήθηκαν σε 14 νύχτες με το 10μετρο τηλεσκόπιο  Keck II και σε  17 νύχτες με το 120 ιντσών ανακλαστικό τηλεσκόπιο Shane στο παρατηρητήριο Lick. Το χαρακτηριστικό νέφος ήταν μεγαλύτερο και πιο επίμονο από οποιαδήποτε ισημερινό νέφος έχει παρατηρηθεί μέχρι στιγμής στον Ποσειδώνα, παραμένοντας διαλείπων ενεργό τουλάχιστον από τις 10 Ιουνίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017.

Εικόνα 4. Animation της πρώτης παρατήρησης (του) φαινομένου στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 18 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″ (Μάνος Καρδάσης).

Οι παρατηρήσεις από τα παρατηρητήρια Keck and Lick ενισχύθηκαν από 62 τακτικές παρατηρήσεις (οι 5 από την Ελλάδα)  έμπειρων ερασιτεχνών αστρονόμων, οι οποίες επέτρεψαν τον προσδιορισμό των ακριβών ρυθμών ολίσθησης του χαρακτηριστικού νέφους (Εικόνα 5).

Εικόνα 5. Οι ερασιτέχνες αστρονόμοι που κατάφεραν να παρατηρήσουν την καταιγίδα με τον αριθμό των επιτυχών καταγραφών.

Η ζωνική ταχύτητα μετατόπισης του ήταν μεταβλητή από τις 10 Ιουνίου έως τις 25 Ιουλίου, αλλά παρέμεινε σταθερή σε 237,4 ± 0,2 m/s από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου τουλάχιστον. Κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεών, καταγράφηκαν  πολλά γεγονότα διάσπασης νεφών. Δεν βρέθηκαν σκουρόχρωμες κηλίδες κοντά στον ισημερινό στις παρατηρήσεις του HST στις 6 και 7 Οκτωβρίου [5]. Στην εργασία αναλύονται όλα τα μετεωρολογικά χαρακτηριστικά του πλανήτη που παρατηρήθηκαν την συγκεκριμένη περίοδο.

Εικόνα 6. Παρατήρηση της καταιγίδας  από την Ελλάδα  στις 19 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 11″ (Δημήτρης Κολοβός)

Στην έρευνα συνεισέφεραν και δύο ‘Έλληνες Ερασιτέχνες Αστρονόμοι. Είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται οποιαδήποτε ατμοσφαιρική δραστηριότητα στον Ποσειδώνα από την χώρα μας (Εικόνες 4, 6-8).


Εικόνες 7a&β. Παρατηρήσεις της καταιγίδας από την Ελλάδα  στις 21 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπια 14″ & 11″ ( (Μάνος Καρδάσης & Δ.Κολοβός)

Εικόνα 8. Η τελευταία παρατήρηση της καταιγίδας στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 7 Νοεμβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″  και ψευδοχρωματισμό (Μάνος Καρδάσης)

Οι ερασιτεχνικές παρατηρήσεις κινητοποίησαν την επαγγελματική κοινότητα, ήταν τακτικές, οπότε έγιναν εφικτοί υπολογισμοί όπως του ρυθμού ολίσθησης και του πλάτους (Εικόνα 9)  και έτσι ήταν γνωστό πότε ακριβώς να προγραμματιστεί η παρατήρηση από μεγάλα τηλεσκόπια.

 

Εικόνα 9. Η μεταβολή κατά Ποσειδώνιο πλάτος της καταιγίδας όπου αποτυπώνεται ο αριθμός και ο χρόνος όλων των παρατηρήσεων (οι ερασιτεχνικές είναι οι μπλε κουκίδες) {Γράφημα 5 από [5]}

Αναφορές

[1] Hammel H.B.,1989, Discrete Clouds on Neptune, Icarus, vol. 80, p. 14-22.

[2] Smith et al. 1989, Voyager 2 at Neptune: Imaging Science Results, Science, vol. 246, p. 1422-1449.

[3] R. Hueso et al. 2017, Neptune long-lived atmospheric features in 2013-2015 from small (28-cm) to large (10-m) telescopes, Icarus, vol. 295, p. 89-109

[4] New Storm Makes Surprise Appearance on Neptune (Aug 2, 2017): New Storm Makes Surprise Appearance On Neptune

[5] E. Molter et al. 2019, Analysis of Neptune’s 2017 Bright Equatorial Storm, Icarus, vol. 321, p. 324-345.

[6] Nature Research Highlights (Dec 5, 2018): Epic storm roils a tranquil region of Neptune-Amateur astronomers help to track a disturbance in the icy planet’s atmosphere




Από την ομιλία του J. H. Rogers στον σύλλογο (2016)

Ο Σύλλογος μας είχε  την χαρά να φιλοξενήσει τον John H. Rogers σε μια μοναδική ομιλία με τίτλο “Η έρευνα του Δία από ερασιτεχνικές παρατηρήσεις τον 21ο αιώνα”. O J. H. Rogers είναι ο Συντονιστής Τομέα Δία της British Astronomical Association και συγγραφέας του βιβλίου “The Giant Planet Jupiter”. Η εργασία του και η προσφορά του στην μελέτη του πλανήτη Δία είναι τεράστια.

Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στο καφέ “Έναστρον” την Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2016 (20:30 με 22:00) και θα μπορείτε σύντομα να την παρακολουθήσετε σε σχετικό video που θα ανέβει.

Εισαγωγή από τον Μάνο Καρδάση.Εισαγωγή από τον Μάνο Καρδάση.

Ο John H. Rogers κατά την παρουσίασή του.Ο John H. Rogers κατά την παρουσίασή του.

Εξηγώντας τους σχηματισμούς στον Δία. Εξηγώντας τους σχηματισμούς στον Δία.

Το κοινό κατά την ομιλία.Το κοινό κατά την ομιλία.

Αναμνηστική φωτογραφία του συλλόγου με τον J. H. Rogers. Αναμνηστική φωτογραφία του συλλόγου με τον J. H. Rogers.

Αναμνηστική φωτογραφία με πλανητικούς παρατηρητές στην Ελλάδα. Από αριστερά: Στρίκης Ιακωβος, Στέλλας Ιάκωβος, John H. Rogers, Καρδάσης Μάνος, Γιάννης Ροζάκης. Αναμνηστική φωτογραφία με πλανητικούς παρατηρητές στην Ελλάδα. Από αριστερά: Στρίκης Ιακωβος, Στέλλας Ιάκωβος, John H. Rogers, Καρδάσης Μάνος, Γιάννης Ροζάκης.




Πρόγραμμα συναντήσεων Σ.Ε.Α. Φθινόπωρο-Χειμώνας 2018

Σε αυτή την σελίδα παρουσιάζουμε τις συναντήσεις μελών και φίλων του Σ.Ε.Α. για το Φθινόπωρο-Χειμώνα 2018.

Οι συναντήσεις μας πραγματοποιούνται τουλάχιστον μια φορά το μήνα (συνήθως την Κυριακή κοντά στην πανσέληνο στο Έναστρον βιβλιοκαφέ). Στα πλαίσια της συνεργασίας μας με τα μέλη της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης που δραστηριοποιούνται στην Αθήνα, οι συναντήσεις με ομιλίες θα πραγματοποιούνται εναλλάξ από τους δύο συλλόγους.

Την Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2018, ο Σ.Ε.Α. οργανώνει την επόμενη καθιερωμένη συνάντηση μελών και αστρόφιλων. Η συνάντηση θα γίνει στις 11:30 η ώρα στο Έναστρον βιβλιοκαφέ, το οποίο βρίσκεται στην οδό Σόλωνος 101.

Στη συγκεκριμένη συνάντηση, ο Γρηγόρης Μαραβέλιας θα παρουσιάσει ομιλία με θέμα: “Eισαγωγή στα διπλά συστήματα ακτίνων Χ υψηλής μάζας

Θα χαρούμε να σας δούμε από κοντά!

(Η συνάντηση και στο Facebook: https://www.facebook.com/events/1971991159766523/)

Μάνος Καρδάσης
Υπεύθυνος Δημ. Σχέσεων Σ.Ε.Α.




Παρουσίαση στο 8ο ΠΣΕΑ για συνεργασίες Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων

Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε στο 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στη Θάσο (11 – 13 Οκτωβρίου 2013).

Η ανάγκη συνεργασίας Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων

Eμμανουήλ Kαρδάσης, Γρηγόρης Μαραβέλιας, Απόστολος Χρήστου, Padma Yanamandra-Fisher, Glenn Orton, John H. Rogers, Michel Jacquesson, Marc Delcroix

Περίληψη
Η παρατήρηση των αέριων πλανητών είναι υψηλού επιστημονικού ενδιαφέροντος. Παρά το γεγονός ότι υπήρξαν στόχοι των διαφόρων διαστημικών αποστολών, η ανάγκη για συνεχείς επίγειες παρατηρήσεις παραμένει. Οι ατμόσφαιρες τους παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα δυναμική και ταχέως εξελισσόμενη συμπεριφορά όπου η διαθεσιμότητα των επαγγελματικών τηλεσκοπίων δεν είναι αρκετή για να τις παρακολουθήσει. Από την άλλη πλευρά, πολλοί ερασιτέχνες με μικρά τηλεσκόπια (με τυπικές διαμέτρους από 15-60 εκ) και επαρκή σύγχρονο εξοπλισμό και λογισμικό μπορούν να παρακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές καθημερινά (εντός του εύρους 360-900 nm). Οι παρατηρήσεις τους και οι καταγραφές τους είναι συνεχείς και δεν είναι ασυνήθιστο να κινητοποιήσουν επαγγελματικές παρατηρήσεις σε περιπτώσεις εξαιρετικά σπάνιων και σημαντικών γεγονότων.

Οι ερασιτέχνες είναι σε θέση να καταγράφουν τη δομή και την εξέλιξη των ατμοσφαιρικών χαρακτηριστικών, όπως διαταραχές μεγάλης κλίμακας, δίνες, καταιγίδες και πολλά άλλα φαινόμενα. Η φωτομετρική παρακολούθηση αστρικών αποκρύψεων από τους πλανήτες μπορεί να αποκαλύψει χωρικές/χρονικές ατμοσφαιρικές διαφοροποιήσεις. Επιπλέον, η συνεχής ερασιτεχνική παρακολούθηση οδήγησε στην ανακάλυψη προσκρούσεων μετεωροειδών (fireballs) στην ατμόσφαιρα του Δία, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες όχι μόνο για την βαρυτική επίδραση του πλανήτη αλλά και για τις ιδιότητες των προσκρουόντων σωμάτων.

Έτσι, ο συντονισμός και η επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών και των ερασιτεχνών κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Παρουσιάζουμε παραδείγματα τέτοιων συνεργασιών όπου: α) οργανώνουν συστηματικές παρατηρήσεις και βάσεις δεδομένων σε διαφορετικά μήκη κύματος, β) εξετάζουν τη μεταβλητότητα των ατμοσφαιρικών χαρακτηριστικών του Δία (ομάδα JUPOS) και του Κρόνου, γ) παρέχουν με βάση επαγγελματικές και κυρίως ερασιτεχνικές παρατηρήσεις από τη Γη, την αναγκαία χωρική και χρονική ανάλυση των χαρακτηριστικών που θα παρατηρηθούν από την αποστολή Juno, δ) διερευνούν τις βίντεο-παρατηρήσεις του Δία για να ανιχνεύσουν προσκρούσεις μικρών αντικειμένων, ε) οργανώνουν εκστρατείες παρατήρησης αποκρύψεων.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο της εργασίας (αρχείο .pdf).

Μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε την παρουσίαση εδώ: