Ένα καταπληκτικό σχέδιο του Κρόνου

Η παρακάτω εικόνα αποτελεί ένα σχέδιο του κρόνου που έγινε από τον Paul G. Abel, χρησιμοποιώντας το 24 ιντσών διοπτρικό τηλεσκόπιο Clark, στο αστεροσκοπείο Lowell.

Σχέδιο του Κρόνου από το 24" διοπτρικό τηλεσκόπιο στο αστεροσκοπείο Lowell, ΗΠΑ. (Paul G. Abel)

Σχέδιο του Κρόνου από το 24″ διοπτρικό τηλεσκόπιο στο αστεροσκοπείο Lowell, ΗΠΑ. (Paul G. Abel)

Πηγή: ALPO-Japan




Οδηγός Οπτικής Παρατήρησης του πλανήτη Αφροδίτη

Ο πλανήτης Αφροδίτη ίσως έχει τα περισσότερα διαφορετικά ονόματα που θα
μπορούσε να έχει ένα ουράνιο σώμα. Όταν συνειδητοποιήθηκε ότι το «άστρο» το
οποίο με την επίμονη παρουσία του κοσμούσε τους αρχαϊκούς ουρανούς πριν από την
Ανατολή και μετά την Δύση του Ήλιου ήταν ένα και το αυτό ουράνιο σώμα , του
έδωσαν μία πληθώρα ονομάτων. Στους Αρχαίους Βαβυλώνιους ήταν γνωστή ως
Ιστάρ, η προσωποποίηση του θηλυκού. Oι Αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Έσπερο
ως απογευματινό αντικείμενο και Εωσφόρο ως πρωινό . Ονομαζόταν Vesper (σαφής
δανεισμός του Αρχαίου ελληνικού Έσπερος) και Phosphorus από τους Ρωμαίους
αντίστοιχα. Ένας από τους ορατούς πλανήτες δια γυμνού οφθαλμού από την
αρχαιότητα , δίκαια πιστεύω της δόθηκε το όνομα της ομορφότερης αλλά και συνάμα
της πιο μυστηριώδους θεάς.

Για το πλήρες κείμενο δείτε το σύνδεσμο: Οδηγός Παρατήρησης Αφροδίτης

 

 




Πλανήτης Δίας, μια σύνοψη της ονοματολογίας των σχηματισμών, και η μελέτη της δυναμικής της ατμόσφαιρας.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Μεγαλύτερος από όλους τους άλλους πλανήτες και δορυφόρους μαζί, ο Δίας είναι
ένας κολοσσός πλούσιος σε τηλεσκοπικές λεπτομέρειες και εναλλασσόμενους
σχηματισμούς.
Η ατμόσφαιρα του Δία χαρακτηρίζεται από εναλλασσόμενες Ταινίες (Belts) και
συστροφές πολύχρωμων νεφών και ένα εκπληκτικό σύστημα καταιγίδων.
Η ατμόσφαιρα του πλανήτη, με περίοδο περιστροφής περίπου 9,85 ωρών, είναι σε
συνεχή κίνηση οδηγούμενη από την θερμότητα η οποία «δραπετεύει» από το θερμό
εσωτερικό του και από το Ηλιακό φως το οποίο απορροφάται από επάνω.

 

Για το πλήρες κείμενο πατήστε εδώ:  Stellas-1999_Jupiter_guide.pdf




Δημοσίευση με ελληνικές οπτικές παρατηρήσεις Δία

Σε μια πρόσφατη εργασία, όπου αναλύονται ραδιοφωνικές παρατηρήσεις για την μελέτη της ατμόσφαιρας του Δία κάτω από τα ορατά της στρώματα, γίνεται και χρήση παρατηρήσεων στο οπτικό μέρος του φάσματος με συμμετοχή δύο Ελλήνων παρατηρητών, του Μάνου Καρδάση (μέλος του ΣΕΑ) και του Γιάννη Ροζάκη.

Οι ερευνητές μελέτησαν την αμμωνία στα στρώματα της ατμόσφαιρας με πιέσεις από ~0.5 ως ~10 bar (δηλαδή μέχρι βάθος 100 km), και πως αυτή κατανέμεται σε ένα «τρισδιάστατο» χάρτη. Η αμμωνία οδηγείται από τα βάθη (που μπόρεσαν να παρατηρήσουν) μέχρι τα ανώτερα στρώματα, όπου τελικά το αέριο ψύχεται και δημιουργεί νέφη παγωμένης αμμωνίας. Το υπόλοιπο αέριο στη συνέχεια βυθίζεται πάλι προς τα κάτω, σε περιοχές που παρουσιάζουν έλλειψη αμμωνίας. Οι διάφορες λαμπρές/σκοτεινές περιοχές στα ραδιοφωνικά κύματα συσχετίζονται άμεσα με χαρακτηριστικά στο υπέρυθρο (πχ πηγές στα 5μm – «hot spots») και στο οπτικό (πχ Μεγάλη Κόκκινη Κηλίδα, «άσπρα οβάλ»), συνδέοντας αυτά τα χαρακτηριστικά με τους μηχανισμούς γέννεσης τους βαθύτερα μέσα στην ατμόσφαιρα.

Η δημοσίευση είναι:
Imke de Pater, R. J. Sault, Bryan Butler, David DeBoer, Michael H. Wong
«Peering through Jupiter’s clouds with radio spectral imaging»
Science, 2016, 352, 1198

Σύνδεσμοι:
Science
Berkeley News
The Gurdian




Το φιλί της Αφροδίτης – AU

Περίληψη: Μια πλήρης περιγραφή του φαινομένου της διάβασης της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο. Αναλύονται όλα τα φυσικά στοιχεία που την καθορίζουν καθώς και τα φαινόμενα που παρατηρούνται κατά την διάρκειά της. Ταυτόχρονα γίνεται μια αναφορά στις τεχνικές παρατήρησης και σε ιστορικά στοιχεία από προηγούμενες διαβάσεις.

Σχόλια: 39 σελίδες, 108 εικόνες/σχήματα

Ολόκληρο το κείμενο (.pdf): Γιώργος Βουτυράς – Το φιλί της Αφροδίτης-AU




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Αποτελέσματα

Επίσημο μέλος.

12 Νοεμβρίου

Νέες εικόνες προστέθηκαν. Βλέπουμε ένα animation από το Mάνο Καρδάση και Παναγιώτη Mάστορα κατά την «είσοδο» της Αφροδίτης στον Ηλιακό δίσκο (1η και 2η επαφή). Επίσης καινούργιες εικόνες από τον Δημήτρη Κολοβό που απεικονίζουν συνολικά και λεπτομέρειες της διάβασης.

Animation της "εισόδου" της Αφροδίτης κατά την 1η και 2η επαφή. (Μάνος Καρδάσης - Παναγιώτης Μάστορας)

Animation της «εισόδου» της Αφροδίτης κατά την 1η και 2η επαφή. (Μάνος Καρδάσης – Παναγιώτης Μάστορας)

Συνολική απεικόνιση της Διάβασης. (Δημήτρης Κολοβός)

Συνολική απεικόνιση της Διάβασης. (Δημήτρης Κολοβός)

Σειρά εικόνων κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Δημήτρης Κολοβός)

Σειρά εικόνων κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Δημήτρης Κολοβός)

 Εικόνα του Φωτοστέφανου (Aureole). (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα του Φωτοστέφανου (Aureole). (Δημήτρης Κολοβός)

 

30 Ιουνίου

Μέσα από αυτή την σελίδα προσπαθούμε να αναδείξουμε και να παρουσιάσουμε με λίγες εικόνες και όχι … χιλιάδες λέξεις, την ομορφιά αυτού του σπάνιου φαινομένου, που πολλοί από μας μπορεί να μην ξαναδούμε. Η αίσθηση ήταν μαγευτική καθ’ όλη την διάρκεια του φαινομένου, παρόλο που ο καιρός σε πολλά σημεία μας απογοήτευε. Στην Δάφνη που βρέθηκε ο γράφων δεν ήταν ορατή η 3η και η 4η επαφή, ενώ ευτυχώς στις υπόλοιπες περιοχές (ακόμα και στην Αθήνα!) ήταν ανοιχτά.

Απολαύστε !

 

Γλυφάδα / Αθήνα – Μάνος Καρδάσης

Οι παρατηρητές, Μάνος Καρδάσης και Μάνος Κρίκης. (Μάνος Καρδάσης)

Οι παρατηρητές, Μάνος Καρδάσης και Μάνος Κρίκης. (Μάνος Καρδάσης)

Τα φαινόμενα της "μαύρης" και "γκρι" σταγόνας. (Μάνος Καρδάσης)

Τα φαινόμενα της «μαύρης» και «γκρι» σταγόνας. (Μάνος Καρδάσης)

Μια συνολική σύνθεση από την διάβασης. (Μάνος Καρδάσης)

Μια συνολική σύνθεση από την διάβασης. (Μάνος Καρδάσης)

Δάφνη / Αθήνα – Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης, Στέλλας Ιάκωβος, Fred N. Ley

Η Αφροδίτη μπροστά από τον δίσκο του Ήλιου στο Ηα. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Η Αφροδίτη μπροστά από τον δίσκο του Ήλιου στο Ηα. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Σειρά εικόνων για το φαινόμενο της "μαύρης" σταγόνας. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Σειρά εικόνων για το φαινόμενο της «μαύρης» σταγόνας. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Οι παρατηρητές (από αριστερά προς τα δεξιά): Ley Fred, Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης και Στέλλας Ιάκωβος. Μαζί φαίνονται τα τρία τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν: 10" LX-200 Meade (Ηλιακό φίλτρο) με 60mm Coronado Maxscope και διοπτρικό 130mm F/10.8 (Ηλιακό φίλτρο).

Οι παρατηρητές (από αριστερά προς τα δεξιά): Ley Fred, Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης και Στέλλας Ιάκωβος. Μαζί φαίνονται τα τρία τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν: 10″ LX-200 Meade (Ηλιακό φίλτρο) με 60mm Coronado Maxscope και διοπτρικό 130mm F/10.8 (Ηλιακό φίλτρο).

Fred Ley - Ιάκωβος Στέλλας φωτογραφίζοντας.

Στιγμές από την παρατήρηση:
Fred Ley – Ιάκωβος Στέλλας φωτογραφίζοντας.

Επισκέπτες κατά την διάρκεια της παρατήρησης.

Επισκέπτες κατά την διάρκεια της παρατήρησης.

Μια διαφορετική εκδοχή της 3ης επαφής λόγω της συννεφιάς. (Γρηγόρης Μαραβέλιας)

Μια διαφορετική εκδοχή της 3ης επαφής λόγω της συννεφιάς. (Γρηγόρης Μαραβέλιας)

Ίλιον / Αθήνα – Κολοβός Δημήτρης

Σύνθεση φωτογραφιών που δείχνουν την διάβαση κατά την 1η και 2η επαφή και το φαινόμενο της "μαύρης σταγόνας". (Δημήτρης Κολοβός)

Σύνθεση φωτογραφιών που δείχνουν την διάβαση κατά την 1η και 2η επαφή και το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας». (Δημήτρης Κολοβός)

Κεφαλλονιά – Γεωργόπουλος Πέτρος

Σειρά φωτογραφιών κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Πέτρος Γεωργόπουλος)

Σειρά φωτογραφιών κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Πέτρος Γεωργόπουλος)

Εικόνα από τις 10:53 UT.

Εικόνα από τις 10:53 UT.

Εικόνα από τις 11:05 UT. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το φαινόμενο του Φωτοστέφανου (Aureole)

Εικόνα από τις 11:05 UT. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το φαινόμενο του Φωτοστέφανου (Aureole)

Εικόνα στις 11:07 UT.

Εικόνα στις 11:07 UT.

 




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Δ. Η διερεύνηση της ακριβούς φύσης του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας (black drop)

Επίσημο μέλος.

O Brian Cudnick, συντονιστής (coordinator) του τομέα για την παρατήρηση της Σελήνης της ALPO – Association of Lunar and Planetary Observers, χρησιμοποίησε παρατηρήσεις της διάβασης του Ερμή της 15ης Νοεμβρίου του 1999, αφ’ ενός στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-alpha) οι οποίες έγιναν από το Ηλιακό αστεροσκοπείο του Prairie View (Prairie View Solar Observatory – PVSO) αφ’ ετέρου εικόνες από την διαστημοσυσκευή Trace (Transient Region and Coronal Explorer) στο ολικό φως, το υπεριώδες και το μακρινό υπεριώδες. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η σύγκριση του δίσκου του Ερμή σε επιλεγμένες περιοχές του φάσματος (βλέπε τον Πίνακα που ακολουθεί) και να μελετηθεί το ‘ιστορικό’ φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας.

Μήκος κύματος
(σε Å,Angstrem)
Επαφή Ι Επαφή II Επαφή III Επαφή IV
6563 * 21: 11: 21 21: 22: 45 21: 58: 28 ————-
5000 21: 19: 10 21: 41: 40 21: 52: 30 ————-
1600 21: 17: 05 21: 36: 50 ————- ————-
171 ** 21: 09: 35 21: 24: 55 ————- ————-

Χρονικές στιγμές (προσεγγιστικά) των επαφών Ι και ΙΙ, βάσει των εικόνων οι οποίες έγιναν από το TRACE (Transient Region and Coronal Explorer.)

*Προβλεπόμενες χρονικές στιγμές των επαφών για την περιοχή Ηouston, του Texas. Οι προβλεπόμενες χρονικές στιγμές για τις επαφές Ι και ΙΙ για το PVSO συμπεριλαμβάνονται για λόγους σύγκρισης μαζί με τις προβλεπόμενες τιμές του ΤRACE.
** Η Πρώτη Επαφή (Ι) , παρατηρήθηκε με την παρεμβολή αξιοσημείωτου θορύβου από τις ζώνες ακτινοβολίας Van Allen.
Πιο συγκεκριμένα, τα αναφερόμενα μήκη κύματος τα οποία αναφέρονται ενωρίτερα, αντιστοιχούν στις εξής φασματικές περιοχές: 171 Å – μακρινό υπεριώδες (Far Ultraviolet), 1600 Å – Υπεριώδες (UV), 5000 Å – Ολικό φως, 6563 Å – γραμμή του Υδρογόνου (ΗΑ).

Αν και οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν με επαγγελματικό εξοπλισμό σε επαγγελματικές διατάξεις, σήμερα οι ερασιτέχνες είναι πλήρως σε θέση στο να αναπαράγουν το πείραμα και ενθαρρύνονται έντονα στο να κάνουν λεπτομερείς παρατηρήσεις σε μία μεγάλη κλίμακα του φάσματος στην επερχόμενη διάβαση της Αφροδίτης.

Το πλεονέκτημα της διάβασης του Ερμή της 15/11/99, ήταν ότι τουλάχιστον όπως αυτό έγινε ορατό από το πλεονεκτικό σημείο παρατήρησης της διαστημοσυσκευής TRACE, χωρίς την παρεμβολή της Γήινης ατμόσφαιρας και των συνεπακόλουθων αναταράξεων, στο ολικό φως σε εικόνες οι οποίες επικεντρώνονται στα 5000 Å εμφανίζουν μία οριακή διάβαση (grazing) όπου ο δίσκος του πλανήτη δεν εισχώρησε βαθύτερα στην Ηλιακή φωτόσφαιρα από περίπου 1″ της μοίρας (1 arc sec.) από χείλος σε χείλος. Σαφώς και οι εκτιμούμενες χρονικές στιγμές των Επαφών (βάσει των παρατηρηθέντων) για κάθε μήκος κύματος ήταν διαφορετικές. Όπως έγινε ορατός στην γραμμή του Υδρογόνου Α, ο Ήλιος παρουσίασε ένα διπλό χείλος με το ‘εξωτερικό’ αρκετά αμυδρότερο από το ‘εσωτερικό’. Αυτό σίγουρα αποτελεί εντελώς διαφορετική εικόνα από το μοναδικό ευκρινές (οξύ) χείλος το οποίο εμφανίζεται όταν γίνεται ορατός στο ολικό φως. Λόγω αυτής της διαφοράς, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας, δεν εμφανίστηκε ως προφανές κοντά στις Επαφές ΙΙ και ΙΙΙ όπως ήταν αναμενόμενο. Αυτό που έγινε ορατό εντούτοις ήταν μία αμυδρή γκρι ‘ταινία’ η οποία εκτεινόταν από τον δίσκο του Ερμή μέχρι το χείλος των ‘ακίδων’ spicules κατά την διάρκεια μεγάλου μέρους του φαινομένου όπως αυτό παρατηρήθηκε από το PVSO. Λόγω της εικόνας του ‘διπλού χείλους’ και της έλλειψης του σαφώς διακεκριμένου του αντιστοίχου του Ηλίου, όπως αυτό παρατηρήθηκε σε τρία από τα τέσσερα μήκη κύματος στα οποία αναφερθήκαμε, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας φάνηκε να είναι πολύ λιγότερο εμφανές ακόμη και απόν, σε σύγκριση με την ευρέως φάσματος διερεύνηση του στο ολικό φως.

 

Το φαινόμενο της μαύρης και γκρι σταγόνας κατά την διάβαση του Ερμή (1999)

Εικόνες οι οποίες εμφανίζουν το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας όπως αυτό κατεγράφη στο Η-alpha και στο ολικό φως. Τα βέλη σε κάθε εικόνα επικεντρώνονται στην σκίαση που χαρακτηρίζει το φαινόμενο. Η κλίμακα κάθε εικόνας επιλέχθηκε για να υπάρξει η μέγιστη αντίθεση (contrast) του φαινομένου της ‘γκρι σταγόνας’.

Η προηγούμενη εικόνα εμφανίζει το φαινόμενο σε δύο μήκη κύματος, το ολικό φως και το Υδρογόνο Α. Μόλις πριν από αυτήν την χρονική στιγμή, η ελάχιστη ένταση του «ομφαλού» – umbilicus – δηλ. η περιοχή της κηλίδας, ήταν αρκούντως σκοτεινή ώστε να χαρακτηριστεί υποκειμενικά ως «Μαύρη Σταγόνα» , με την διάφορη του μηδενός τιμή της έντασης της να προκαλείται από διασπορά του φωτός (stray light). Μετά από την δεύτερη επαφή (S.C), η διασπορά (γνωστή ως αποφασιστικός παράγοντας στην ορατότητα του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας) συνέχιζε να παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των φαινομένων της «Γκρι Σταγόνας». Τα χείλη του πλανήτη και του Ηλίου παρέμειναν αρκετά κοντά μεταξύ τους κατά την διάρκεια της διάβασης έτσι ώστε να επιτραπεί στα φαινόμενα τα οποία εμφανίζονται από την διάχυση του φωτός (scattered light) [όπως η περίθλαση (diffraction) και η διάχυση η προκαλούμενη από το όργανο] να συμπιέσουν την ένταση της φωτεινότητας του Ηλιακού δίσκου ανάμεσα στα χείλη των δύο σωμάτων αρκούντως ώστε να παραταθεί η εμφάνιση της «Γκρι Κηλίδας». Ανάμεσα στις Επαφές ΙΙΙ και IV, τα φαινόμενα επαναλαμβάνονται αλλά σε αντίστροφη σειρά. Όταν τα χείλη των δύο δίσκων είναι αρκετά κοντά ώστε να παράσχουν (stray light) την αναγκαία παρεμβολή φωτός από διασπορά λόγω ανακλάσεων, η ένταση πέφτει κοντά σε αυτήν του δίσκου του Ερμή προκαλώντας την φαινόμενη «Μαύρη Σταγόνα».

Σε αντίθεση με τις εικόνες οι οποίες έγιναν από το TRACE στο ολικό φως, κανένα ίχνος των φαινομένων της «Μαύρης» ή «Γκρι Σταγόνας» δεν έγινε ορατό στις εικόνες σε μήκη κύματος των 171 Å (Far UV, μακρινό υπεριώδες) και 1600 Å (UV, υπεριώδες). Tα προαναφερθέντα μήκη κύματος καταγράφουν τις υψηλότερες περιοχές της Ηλιακής ατμόσφαιρας με αποτέλεσμα να εμφανίζουν και το χείλος του Ηλίου υψηλότερα. Φαίνεται ότι χωρίς ένα σαφώς διακεκριμένο μαύρο ή σχεδόν μαύρο όριο, η ορατότητα των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας μειώνεται δραστικά ή και γίνεται αδύνατη.

Η Μαύρη και η Γκρι σταγόνα έχουν την ίδια φυσική «ρίζα» κάτι ανάλογο με τους όρους Σκιά και Παρασκιά περιγράφοντας αμφότερες τις συνιστώσες της σκιάς ενός εκτεταμένου αντικειμένου και ως εκ τούτου καταγράφουν τα δύο μέρη του ίδιου φυσικού φαινομένου. Η Γκρι σταγόνα είναι ορατή αμέσως μετά την εξαφάνιση της Μαύρης σταγόνας. Οι Bradhe (1972) και Maltby (1971) εκφράζουν την άποψη ότι το φως από διασπορά λόγω ανακλάσεων (stray light) αποτελεί την μοναδική αιτία των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας.

Με αυτά τα αποτελέσματα κατά νου, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας στα μελλοντικά συμβάντα πλανητικών διαβάσεων.
Ένα θέμα τεράστιου ενδιαφέροντος αποτελεί η διάβαση της Αφροδίτης της 8ης Ιουνίου. Αντίθετα με τον Ερμή, ο οποίος ουσιαστικά στερείται παντελώς υπολογίσιμης ατμόσφαιρας, η Αφροδίτη έχει μία πυκνή ατμόσφαιρα η οποία εκτείνεται αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα στο διάστημα. Η παρουσία της ατμόσφαιρας αυξάνει την ορατότητα των φαινομένων της Μαύρης και Γκρι σταγόνας; Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν το θεωρούν πιθανό, αλλά δεν είναι απίθανο με συγκεκριμένα φίλτρα απορρόφησης, η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης να αυξήσει την εμφάνιση του φαινομένου της Μαύρης κηλίδας όπως αυτό φαίνεται από το διάστημα. Συγκεκριμένα φίλτρα ευρείας καθώς και στενής φασματικής απόκρισης επικεντρωμένα σε φασματικές γραμμές οι οποίες αντιστοιχούν στα κυρίαρχα συστατικά της ανώτερης ατμόσφαιρας του πλανήτη μπορεί να απορροφήσουν αρκετό φως ώστε να αυξήσουν την ορατότητα των προαναφερθέντων φαινομένων. Από επίγειους σταθμούς, εν τούτοις, η διάχυση του φωτός (scattering) λόγω της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (atmospheric seeing) είναι ο κυρίαρχος μηχανισμός ο οποίος προκαλεί το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας, ο οποίος ενδεχομένως και να απαλείφει φαινόμενα τα οποία σχετίζονται με την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και τα οποία πιθανά καταγράφονται με τα προαναφερθέντα φίλτρα.
Εν τούτοις, θα ήταν ενδιαφέρον να προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τα φαινόμενα της Μαύρης και Γκρι σταγόνας μέσα από διάφορα φίλτρα, βλέποντας εάν υπάρχουν αλλαγές στην ορατότητά τους μέσα από αυτά.

Άλλα ενδιαφέροντα φαινόμενα σχετιζόμενα με την διάβαση της Αφροδίτης και τα οποία μπορούν να παρατηρηθούν από αμφότερους τους διαστημικούς και επίγειους σταθμούς περιλαμβάνουν την διάθλαση του Ηλιακού φωτός από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης γύρω από τον δίσκο του εισερχόμενου ή εξερχόμενου πλανήτη σχηματίζοντας έναν δακτύλιο φωτός (και πάλι παρατηρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα μηκών κύματος προτείνεται εδώ). Μία επισταμένη παρατήρηση αυτής της περίπτωσης θα μπορούσε να παράσχει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα σχετικά με τα οπτικά φαινόμενα των πλανητικών διαβάσεων κάτω από διαφορετικές συνθήκες, και για έναν πλανήτη χωρίς ατμόσφαιρα (Διαβάσεις του στο παρελθόν και μελλοντικές) έναντι αυτών ενός πλανήτη με πυκνή ατμόσφαιρα.

Κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει έναν πλανήτη υπό διάβαση ως εμπόδιο για την απότομη αποκοπή του φωτός (Knife edge) για την μέτρηση πολύ μικρής κλίμακας χαρακτηριστικών της Ηλιακής ατμόσφαιρας της τάξεως των 10 km. Άλλα χαρακτηριστικά της Ηλιακής ατμόσφαιρας όπως Προεξοχές (prominences), Νήματα (filaments) και Ακίδες (spicules) ευνοϊκά τοποθετημένες φωτοσφαιρικές και χρωμοσφαιρικές δομές πολύ μικρής κλίμακας, οι οποίες μπορούν να παρατηρηθούν κοντά στις χρονικές στιγμές των επαφών πρώτης (Ft.C) και τέταρτης (Fh.C), είναι δυνατόν να γίνουν. Οι μετρήσεις αμφοτέρων εισόδου και εξόδου είναι χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία αφορούν πιθανές βραχυπρόθεσμες (μικρής χρονικής κλίμακας) αλλαγές στα μεγέθη των μετρούμενων χαρακτηριστικών. Το μειονέκτημα της χρήσης του Ερμή για τέτοιου είδους μετρήσεις είναι ότι η πιθανότητα της επιθυμητής διέλευσής του από κάποιον σχηματισμό είναι μικρή. Οι προτάσεις αυτές του έχουν γίνει από τον αστρονόμο Hyder και μπορούν πια να εκπονηθούν από εκπροσώπους της ερασιτεχνικής αστρονομικής κοινότητας και παράλληλα παρέχουν μία παρότρυνση προς την συνεργασία επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων.

Απαιτούνται επίσης, μελέτες ταυτόχρονα χωρικής και χρονικής υψηλής ανάλυσης των επαφών ΙΙ και ΙΙΙ. Ενθαρρύνεται η βιντεοσκόπηση με ένα επαρκώς εξοπλισμένο με φίλτρα τηλεσκόπιο στην μέγιστη δυνατή ανάλυση που θα επιτρέψει ένας δεδομένος σταθμός παρατήρησης. Υπάρχει εξαιρετικό ενδιαφέρον όσον αφορά την εξέλιξη του φαινομένου της Μαύρης – Γκρι σταγόνας και το πως αυτό διαφοροποιείται από την γραμμή του Ασβεστίου (Ca – K) στην γραμμή του Υδρογόνου Α (Hydrogen-Alpha) στο ολικό φως, στο εγγύς υπέρυθρο – Near Infrared, (όπως ένα φίλτρο Wratten 87C) θα μπορούσε να αποκαλύψει.

Κυρίως όμως, περισσότερο λεπτομερείς μελέτες αυτών των φαινομένων μπορεί να μας πριμοδοτήσουν με μεγαλύτερη επίγνωση ως προς την ορατότητά τους στο παρελθόν και να μας χαρίσουν μεγαλύτερη κατανόηση όσον αφορά τους παράγοντες οι οποίοι διέπουν την εμφάνισή τους.

Αναφορές

1) The Strolling Astronomer, Volume 46, No1, Winter 2004, p. 9-12.
By Brian M. Cudnick, Coordinator, ALPO Lunar Section, Lunar Meteoric Search Program.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Γ. Φωτογράφηση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η φωτογράφηση με film ή ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές με τηλεφακό ο οποίος φέρει Ηλιακό φίλτρο αρκεί για να καταγράψει την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης. Η μηχανή μπορεί να στηριχτεί σε ένα σύνηθες τρίποδο καθώς ο χρόνος έκθεσης θα είναι πολύ μικρός.

Το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα η οποία παρουσιάζει την φάση της εισόδου (ingress) και το φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας» κατά την διάρκεια της διάβασης του πλανήτη Ερμή στις 7 Μαίου του 2003.
Δημήτριος Κολοβός, Digital still camera, με ένα C11 και Ηλιακό φίλτρο mylar σε όλο το άνοιγμα.

Εν τούτοις για να καταγραφούν κάποια από τα φαινόμενα της διάβασης στα οποία έγινε ήδη αναφορά, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα τηλεσκόπιο εξοπλισμένο με ένα Ηλιακό φίλτρο σε όλη την διάμετρο του αντικειμενικού. Με μία ψηφιακή μηχανή η διάρκεια της έκθεσης μπορεί να βρεθεί επί τόπου αλλά με μία μηχανή η οποία χρησιμοποιεί φιλμ οι χρόνοι έκθεσης θα έπρεπε να έχουν βρεθεί ενωρίτερα με πειραματισμό στον Ήλιο και με την ίδια οπτική διάταξη. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψη ότι το πολύ αμυδρό Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί μεγαλύτερη έκθεση από αυτήν που αφορά την καταγραφή της Ηλιακής Φωτόσφαιρας.

Εικόνα του Ήλιου την 1η Νοεμβρίου 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Δημήτριος Κολοβός, 1/11/03, Τ: 09h 24m UT.
Sony – 717 – single shot digital camera on C11 SCT.

Ακόμη και με ένα ασφαλές φίλτρο, η εικόνα του Ηλίου θα είναι τόσο λαμπρή όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα υψηλής ποιότητας μέσης ταχύτητας φιλμ ή μία ρύθμιση ψηφιακής μηχανής (ISO 50-100). Η έκθεση θα μπορούσε και πάλι να είναι μικρή έτσι που ο αστροστάτης (οδήγηση) δεν θα είναι απαραίτητος. Εν τούτοις, μία ισημερινή στήριξη με αστροστάτη θα αποβεί μεγάλη βοήθεια στην παρακολούθηση της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των 6 ωρών της διάβασης, αν και η κίνηση του πλανήτη θα απαιτήσει συχνές διορθώσεις.

Καταγραφές με CCD

Η καταγραφή της διάβασης, ειδικά της Εισόδου και Εξόδου με μία CCD κάμερα θα επιτρέψει την φωτομετρία του φωτοστέφανου (Aureole) και του φαινομένου της μαύρης κηλίδας. Αυτό καθίσταται εφικτό με αυτήν την διάταξη διότι παίρνοντας flat frames και dark frames επιτρέπεται σε κάποιον η διόρθωση της εικόνας όσον αφορά τον θόρυβο του υπόβαθρου όπως και των διαφοροποιήσεων στην ευαισθησία ανάμεσα στις φωτοευαίσθητες ψηφίδες (pixels) της κάμερας. Τότε η απόκριση της κάμερας είναι κοντά στο να είναι γραμμική και κάποιος θα μπορούσε πχ. να χρησιμοποιήσει την μέση λαμπρότητα του κέντρου του Ηλιακού δίσκου ως βάση. Βέβαια το μειονέκτημα αυτής της κάμερας είναι ότι παίρνει ασπρόμαυρες εικόνες και για την σύνθεση εικόνων στο πλήρες φως (με χρώμα) και κάποιος πρέπει να κάνει τρεις σε διαδοχή με την χρήση φίλτρων διαφορετικών χρωμάτων.


Βιντεοσκόπηση

Το μειονέκτημα των εικόνων είναι ότι στην περίπτωση ειδικά της CCD κάμερας υπάρχει πάντοτε ένα ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ανάμεσα σε διαδοχικές εικόνες, το οποίο μπορεί να είναι 1′ ή και περισσότερο όταν κάνει κάποιος έγχρωμες εικόνες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως ο παρατηρητής μπορεί να χάσει αστραπιαία εξελισσόμενα φαινόμενα κατά την διάρκεια των σταδίων της Εισόδου ή της Εξόδου. Η βιντεοσκόπηση επιτρέπει την συνεχή κάλυψη σε μία τυπική ροή της τάξεως των 30 καρέ ανά δευτερόλεπτο. Η αλήθεια είναι ότι τα καρέ του αναλογικού βίντεο είναι «θορυβώδη» και αρκετά πρέπει να συνδυαστούν (stacking) ώστε να έχουμε σαν αποτέλεσμα μία αποδεκτή εικόνα. Τα αποτελέσματα είναι σαφώς καλύτερα εάν κάποιος χρησιμοποιήσει ένα ψηφιακό βίντεο (dv) ή καταγράφει σε καταγραφέα ψηφιακού τύπου (digital-format recorder) από μία αναλογική κάμερα..

Ψηφιακές κάμερες για δικτυακή χρήση – Webcams

Οι Webcams παράγουν μία συνεχή ροή ψηφιακών εικόνων, και κατ’ αυτόν τον τρόπο την ίδια στιγμή παρέχουν μία συνεχή κάλυψη. Έγιναν τέλειες εικόνες της διάβασης του Ερμή τον Μάιο του 2003 με τέτοιες κάμερες έτσι αυτό το μέσον έχει πολύ καλές προοπτικές για την διάβαση της Αφροδίτης. Όπως και οι CCD κάμερες οι Webcams χρειάζονται σύνδεση με υπολογιστή. Δείτε σχετικά το άρθρο του Πέτρου Γεωργόπουλου για αυτή την τεχνική.

Συνδυασμός εικόνων – Stacking

Σύγκριση του Ηλιακού δίσκου με αυτόν της Αφροδίτης (εικόνα 2003, Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα τμήματος του Ηλιακού δίσκου σε υψηλή ανάλυση (high resolution).
Δημήτρης Κολοβός, 1/11/2003, Τ: 09h 11m UT. Η εικόνα έχει γίνει με την χρήση μίας ToU cam. Pro 740+IR blocker filter, με ένα τηλεσκόπιο C11 @ F/6,3 + Full Aperture Mylar Filter και την μέθοδο του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking).
Δεξιά, φαίνεται ο ‘δίσκος’ της Αφροδίτης στην κλίμακα ειδώλου την οποία θα εμφανίζει (σε σχέση με τον Ήλιο) την ημέρα της διάβασης.

Αυτή διαδικασία απαιτεί έναν υπολογιστή για να ευθυγραμμίσει και να συνδυάσει έναν αριθμό από μερικές φορές χιλιάδες ψηφιακές εικόνες (frames) με χειροκίνητη ή αυτόματη επιλογή από τις καλύτερες. Ο συνδυασμός (stacking) των εικόνων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, αργότερα, αφού έχουν γίνει τα βίντεο. Είναι δυνατόν να συνδυαστούν μεμονωμένες εικόνες από ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές (digital still-camera) ή εικόνες από CCD κάμερα, αλλά ο συνδυασμός (stacking) είναι πιο αποδοτικός όταν χρησιμοποιείται ο μεγάλος αριθμός εικόνων ο οποίος έχει γίνει από βίντεο ή κάμερες δικτύου (web cameras). Το τελικό αποτέλεσμα είναι τυπικά πολύ καλύτερο σε ανάλυση και κοντράστ ακόμη και από τις καλύτερες εικόνες. Εν τούτοις, το κέρδος σε χωρική ανάλυση (spatial resolution) επιτυγχάνεται «εις βάρος» της χρονικής ανάλυσης (time resolution) καθώς κάποιος καλείται να χρησιμοποιήσει εικόνες οι οποίες καλύπτουν μία σχετικά μεγάλη χρονική διάρκεια.

Προσοχή! Η Αφροδίτη θα κινείται σε σχέση με τον Ήλιο με μία ταχύτητα της τάξεως των 1 arcsec. ανά 20″, έτσι το καλύτερο θα ήταν να μην συνδυάζονται εικόνες οι οποίες είναι επιλεγμένες από βίντεο το οποίο καλύπτει περισσότερο από κάποια δευτερόλεπτα.

Ένα πλήρες άρθρο για την τεχνική του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking) υπάρχει στο περιοδικό Sky and Telescope, April 2004, p. 130.

Γενικά σχόλια για την φωτογράφηση και την βιντεοσκόπηση

Εικόνες μικρής κλίμακας, οι οποίες δείχνουν την θέση της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου ή κηλίδες ή άλλα χαρακτηριστικά της Φωτόσφαιρας ή χρωμόσφαιρας, θα αποτελέσουν ένα συναρπαστικό χρονικό της διάβασης. Πολλαπλές εκθέσεις , πιθανά συνδυασμένες με το ανάλογο λογισμικό και τεχνικές επεξεργασίας, θα μας δώσουν μία συνοπτική καταγραφή της πορείας του πλανήτη στο πέρασμά του μπροστά από τον Ήλιο.

Μεγαλύτερης κλίμακας εικόνες της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου, οι οποίες γίνονται ταυτόχρονα από παρατηρητήρια τα οποία απέχουν πολύ μεταξύ τους, μπορούν να συνδυαστούν για να δώσουν μία τρισδιάστατη εικόνα της διάβασης.

Για να έχουν κάποια επιστημονική αξία εικόνες οι οποίες καταγράφουν φαινόμενα όπως το Φωτοστέφανο (Aureole) ή το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («Black drop» effect) είναι απαραίτητη μία μεγάλη κλίμακα εικόνας ακόμη και στον βαθμό που η Αφροδίτη καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της εικόνας. Με μετρίου μεγέθους τηλεσκόπια (15-25εκ) θα χρειαστεί είτε afocal imaging σε υψηλή μεγέθυνση ή κατευθείαν προβολή στο φιλμ ή το chip με την μέθοδο της προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection) ή με την χρήση Barlow για να επιτευχθεί η μεγιστοποίηση του τελικού εστιακού μήκους του οπτικού συστήματος (effective focal length).

Η επεξεργασία βάσει λογισμικού στον υπολογιστή είναι εφικτή με κάθε μορφή παραγωγής της εικόνας. Οι φωτογραφίες μπορούν να σαρωθούν (scanning) και έτσι να μετατραπούν σε ψηφιακές εικόνες και αναλογικά βίντεο μετατρέπονται σε ψηφιακά με την συνδρομή ενός grabber ξεχωριστών καρέ αναλογικού βίντεο (analog-to-video frame grabber). Το ψηφιακό βίντεο, η ψηφιακή φωτογραφική κάμερα (digital still-camera), η CCD κάμερα και οι ψηφιακές κάμερες οι οποίες χρησιμοποιούνται για σύνδεση στο διαδίκτυο (Web cameras) κατ’ αρχάς παράγουν ψηφιακές εικόνες. Οι συνήθεις τεχνικές επεξεργασίας συμπεριλαμβάνουν την ενδυνάμωση της αντίθεσης (contrast stretching) και της οξύνοιας του ειδώλου (sharpening) με την βοήθεια του unsharp masking. Εν τούτοις η ενδυνάμωση των παραπάνω χαρακτηριστικών μίας ψηφιακής εικόνας θα έπρεπε να γίνεται με την δέουσα προσοχή διότι μπορεί να «δημιουργήσει» ψευδή χαρακτηριστικά τα λεγόμενα artefacts. Αυτά θα μπορούσαν να έχουν την μορφή ενός φωτεινού δακτυλίου γύρω από έναν πλανήτη ή μία λαμπρή κηλίδα στο μη φωτισμένο ημισφαίριό του. Σίγουρα κάθε παρατηρητής θα έπρεπε πάντοτε να διατηρεί αντίγραφα όλων των ψηφιακών εικόνων του στην μη επεξεργασμένη τους αρχική μορφή (raw form) και θα έπρεπε να παράσχει σχόλια για τον τύπο της επεξεργασίας την οποία χρησιμοποίησε. Εκτός από όλους τους τύπους βασικής και ειδικής τεκμηρίωσης η οποία απαιτείται και έχει ήδη περιγραφεί, όλες οι φωτογραφίες και εικόνες όπως επίσης οι εικόνες από βίντεο ή από κάμερες δικτύου (web cameras) θα έπρεπε να τεκμηριώνονται με την χρονική στιγμή της λήψης σε Universal time (UT) τον χρόνο έκθεσης, ρύθμιση κλείστρου (shutter setting) και το τελικό εστιακό μήκος (Effective focal length) του οπτικού συστήματος. Φυσικά και είναι σημαντικό το να καταγράφεται σωστά ο προσανατολισμός ειδώλου της εικόνας. Ως σταθερά, χρησιμοποιούμε τον προσανατολισμό του τηλεσκοπικού ειδώλου ο οποίος ορίζεται από τον Νότο στο επάνω μέρος της εικόνας, τον Βορά αντίστοιχα στο κάτω μέρος, και την περιστροφή των πλανητών από το Επόμενο χείλος (δεξιά) προς το Προπορευόμενο (αριστερά).

Αναφορές

ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – B. Παρατηρώντας την διάβαση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η παρατήρηση μίας διάβασης της Αφροδίτης προϋποθέτει την θέαση του Ηλιακού δίσκου, έτσι απαιτείται κάθε μέτρο ασφάλειας που θα χρησιμοποιούσε κάποιος για μία Ηλιακή έκλειψη ή απλή παρατήρηση κηλίδων. Οι δύο ασφαλείς μέθοδοι είναι:

1) Ηλιακό φίλτρο το οποίο καλύπτει με ασφάλεια όλη την διάμετρο του αντικειμενικού τον οποίο χρησιμοποιεί κάποιος είτε είναι ο ανθρώπινος οφθαλμός, είτε είναι φωτογραφική μηχανή, κιάλια ή τηλεσκόπιο.

ΠΟΤΕ δεν πρέπει κάποιος να κοιτάζει τον Ήλιο μέσα από κιάλια ή τηλεσκόπιο φορώντας τα φίλτρα ο ίδιος αλλά πάντοτε να τοποθετεί το φίλτρο καλύπτοντας όλη την διάμετρο του εκάστοτε οργάνου. Το φίλτρο θα πρέπει να ελεγχθεί για το εάν υπάρχουν χαραγματιές ή τρύπες επιφάνειά του, οι οποίες εάν είναι μικρές θα μειώσουν το κοντράστ, ενώ εάν είναι μεγάλες μπορεί να αποτελέσουν κίνδυνο.

Προσοχή! Έστω και επιπόλαια θέαση του Ηλίου μέσα από οποιοδήποτε αστρονομικό όργανο, χωρίς την χρήση του κατάλληλου Ηλιακού φίλτρου, εγκυμονεί κινδύνους σοβαρών-μόνιμων οφθαλμολογικών βλαβών.

Μικρές ατέλειες στην επιφάνεια του Ηλιακού φίλτρου μπορούν μα καλυφθούν με πχ. διορθωτικό (blanco) αλλά μεγαλύτερες, όπως τρύπες ή άλλες ασυνέχειες, σημαίνουν απλά ότι πρέπει να αντικαταστήσουμε το φίλτρο. Επίσης όταν τοποθετούμε κάποιο φίλτρο το οποίο καλύπτει όλη την διάμετρο του αντικειμενικού του οργάνου βοηθάει το στρέψουμε λίγο (μία μοίρα ή κάτι ανάλογο) ώστε να μην είναι απολύτως κάθετο προς τον οπτικό άξονα για να αποφύγουμε αντανακλάσεις με την μορφή ψευδούς ειδώλου από την υψηλής ανακλαστικότητας πίσω πλευρά του.

2) Μέθοδος προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection). Αυτή η μέθοδος είναι συνήθως αρκετά ασφαλής αλλά επειδή η διάβαση διαρκεί περισσότερο από 6 ώρες, είτε το προσοφθάλμιο είτε ο δευτερεύων σε ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο ή αμφότερα μπορεί να υπερθερμανθούν. Το λιγότερο που θα μπορούσε να συμβεί θα ήταν η χαμηλότερη ποιότητα ειδώλου.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Θα μπορούσε να καταστρέψει τον δευτερεύοντα ή το προσοφθάλμιο ή και να τραυματίσει το μάτι εάν κάποιος βρίσκεται κοντά σε ένα προσοφθάλμιο το οποίο έχει υπερθερμανθεί.

Υπήρξαν διαφωνίες για το εάν η Αφροδίτη μπορεί να γίνει ορατή κατά την διάρκεια της διάβασής της δια γυμνού οφθαλμού, δεδομένου του Ηλιακού φίλτρου φυσικά. Υπάρχουν βέβαια αρκετές αναφορές από την τελευταία διάβαση, το 1882, ότι πολλοί άνθρωποι το κατάφεραν. Ο John E. Westfall, Coordinator, Mercury/Venus Transit Section, Association of Lunar and Planetary Observers (ALPO), το επιβεβαίωσε παρατηρώντας την αντανάκλαση του ειδώλου του Ηλίου σε έναν καθρέφτη με μία μαύρη κηλίδα στο ίδιο φαινόμενο μέγεθος που θα έχει η Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης (περίπου 1 arc-minute).

Η απλούστερη μέθοδος καταγραφής του φαινομένου και μάλιστα με εξοπλισμό ο οποίος θα μπορούσε να μεταφερθεί με μεγάλη ευκολία οπουδήποτε, είναι αυτή της φωτογράφησης με έναν τηλεφακό ας πούμε εστιακού μήκους 200mm στον οποίο φυσικά έχει προσαρμοστεί το απαραίτητο Ηλιακό φίλτρο σε όλη του την έκταση.

Φωτογραφία του Ήλιου (από τον Πάνο Ευριπιώτη) με το δίσκο της Αφροδίτης σε σύγκριση

Φωτογραφία που έγινε από τον Πάνο Ευριπιώτη, όλου του Ηλιακού δίσκου με τηλεφακό 600 mm και δύο teleconverters (X2) σε σύνδεση, μέσα από ψηφιακή κάμερα σε ευαισθησία 200 ΑSA με έκθεση 1/60 sec. Το μέγεθος του δίσκου της Αφροδίτης αναλογικά με τον δίσκο του Ηλίου έχει προστεθεί για σύγκριση.

Οι απαιτούμενες εκθέσεις είναι μικρές έτσι που μία Ισημερινή στήριξη δεν κρίνεται απαραίτητη.
Εν τούτοις εάν κάποιος θέλει να καταγράψει ή να δει το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας ή το Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί ένα τηλεσκόπιο. Εδώ οι πιο πρόσφατες εμπειρίες μας προέρχονται από τις διαβάσεις των 1874 και 1882!

Φωτοστέφανο γύρω από την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης του 1882 (σχέδιο του Samuel Pierpont Langley)

Μία εικόνα της φάσης της Εισόδου (Ingress) κατά την διάρκεια της διάβασης της Αφροδίτης το 1882. Αυτή η εικόνα εμφανίζει τον δακτύλιο φωτός γύρω από τον πλανήτη (Φωτοστέφανο – Aureole). Το φαινόμενο είναι ορατό, αφ’ ενός προβαλλόμενο στο σκοτεινό υπόβαθρο του ουρανού αφ’ ετέρου στις εξωτερικές περιοχές της Ηλιακής Φωτόσφαιρας. Εμφανίζεται επίσης λαμπρότητα στο κάτω αριστερά χείλος της Αφροδίτης. Το σχέδιο έγινε από τον Samuel Pierpont Langley με το διαμέτρου 33cm διοπτρικό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου του Allegheny, Pennsylvania, «σταματημένο» στα 15cm, X244, με ένα πολωτικό Ηλιακό προσοφθάλμιο. [Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 43 (1884), f.p. 73]

Τα περισσότερα τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν από τις αποστολές του 19ου αιώνα ήταν της κλίμακας από 3 έως 8 ίντσες, με τα πιο δημοφιλή τα διοπτρικά διαμέτρου 5 και 6 ιντσών με οδήγηση. Επίσης, τότε χρησιμοποιήθηκαν και κατοπτρικά τηλεσκόπια ειδικά από τους παρατηρητές οι οποίοι διέμεναν στην ζώνη ορατότητας του φαινομένου οπότε και παρατηρούσαν από τον μόνιμο χώρο παρατήρησής τους.

Ειδικά Παρατηρησιακά σχέδια

1) Η παρατήρηση της Αφροδίτης έξω από την Ηλιακή φωτόσφαιρα.
Η πιθανότητα παρατήρησης των εκτάσεων του μηνίσκου της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των ημερών πριν και μετά από την διάβαση έχει ήδη περιγραφεί. Επιπροσθέτως κατά την διάρκεια της ημέρας της διάβασης αυτής καθ’ αυτής, η Αφροδίτη μπορεί να γίνει ορατή έξω από την Ηλιακή φωτόσφαιρα – ( η επιφάνεια η οποία γίνεται ορατή στο πλήρες φως) ταυτόχρονα πριν από την Πρώτη Επαφή (Ft.C) και μετά από την Τέταρτη Επαφή ( Fh.C). Ουσιαστικά, εάν κάποιος έχει πρόσβαση σε έναν Κορωνογράφο (μία σπάνια μορφή τηλεσκοπίου η οποία χρησιμοποιείται για την παρατήρηση της Ηλιακής Κορώνας εκτός από την στιγμή των ολικών εκλείψεων) κάποιος θα μπορούσε να διακρίνει την Αφροδίτη ακόμη και ώρες πριν ή και μετά από τις προβλεπόμενες ώρες της διάβασης. Ακόμη θα ήταν πιθανό χρησιμοποιώντας ένα φίλτρο στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-Alpha filter) η Αφροδίτη να μπορούσε να γίνει ορατή πιθανά μέχρι και μισή ώρα ενωρίτερα πριν από την (Ft.C ) ή μετά από την (Fh.C) καθώς θα προβάλλεται μπροστά από κάποια προεξοχή (prominence) ή την χρωμόσφαιρα του Ηλίου.

Εικόνα του Ήλιου στο Ηα (2003) από τον Αριστείδη Βούλγαρη

Αριστείδης Βούλγαρης (Όμιλος Φίλων Αστρονομίας, Θεσσαλονίκης) 7/5/2003. Εικόνα η οποία έχει γίνει με την φωτογράφηση της οθόνης κατά την διάρκεια βιντεοσκόπησης του Ηλίου στην γραμμή του Υδρογόνου στις 05h 43m UT. Το τηλεσκόπιο που χρησιμοποιήθηκε ήταν ένα Coronado maxscope διαμέτρου
40 mm με ένα προσοφθάλμιο Zeiss 18mm.

Στην εικόνα (1.) βλέπουμε την άποψη του Ηλιακού δίσκου όπως την κατέγραψε ο Αριστείδης Βούλγαρης. Στην εικόνα (2.) φαίνεται η Αφροδίτη (σήμανση) όπως θα μπορούσε να γίνει ορατή (υπό κλίμακα) πριν από την Πρώτη Επαφή (Ft.C) την ημέρα της διάβασης προβαλλόμενη σε μία μεγάλη ίσως προεξοχή. Το υποτιθέμενο σημείο Εισόδου όπως αυτό διαμορφώνεται από την εικόνα 2 είναι φανταστικό και δεν έχει καμία σχέση με το πραγματικό. Η εικόνα εκτελεί χρέος παραδείγματος.

2) Οπτική χρονομέτρηση των τεσσάρων σταδίων Επαφών της διάβασης.
Αυτός ήταν ο πιο δημοφιλής τρόπος παρατήρησης κατά την διάρκεια των προηγούμενων διαβάσεων διότι διαφορές στις χρονομετρήσεις των προαναφερθέντων σταδίων ανάμεσα σε σταθμούς οι οποίοι είχαν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους θα μπορούσαν να αποβούν εξαιρετικά χρήσιμες στον προσδιορισμό της τιμής της Ηλιακής παράλλαξης και ως εκ τούτου της απόστασης Γης – Ηλίου.

Σχέδιο μέτρησης της απόστασης της Γης από τον Ήλιο κατά την διάρκεια μίας διάβασης της Αφροδίτης.

Η μέτρηση της απόστασης της Γης από τον Ήλιο κατά την διάρκεια μίας διάβασης της Αφροδίτης.

Σήμερα, γνωρίζουμε αυτήν την τιμή από άλλες μεθόδους με ένα μεγάλο βαθμό ακρίβειας, ώστε οι χρονομετρήσεις των σταδίων των Επαφών δεν εξυπηρετούν πια τον αρχικό τους σκοπό. Εν τούτοις παρατηρητές του φαινομένου θα μπορούσαν να κάνουν αυτές τις χρονομετρήσεις έχοντας την μορφή άσκησης, ειδικά συγκρίνοντας τις δικές τους καταγραφές με αυτές άλλων για να δουν πόσο αυτές προσεγγίζουν τις αναμενόμενες και με την σύγχρονη τιμή της Ηλιακής παράλλαξης. Η δεύτερη όπως και Τρίτη Επαφή είναι οι καλύτερες για χρονομέτρηση με Δεύτερη Επαφή (S.C) εννοώντας την χρονική στιγμή κατά την διάρκεια της Εισόδου (Ingress) κατά την οποία το «νήμα» (filament) ανάμεσα στο χείλος της Αφροδίτης και του Ηλίου διαχωρίζεται την στιγμή που τα δύο χείλη για πρώτη φορά χωρίζονται καθαρά. (βλέπε πιο κάτω, ‘Οπτικές καταγραφές’, την αναφορά στο φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας») Ομοίως, ως Τρίτη Επαφή (Τ.C) θεωρείται η στιγμή όπου το «νήμα» δημιουργείται και πάλι κατά την διάρκεια της Εξόδου (Egress). Αυτές οι χρονικές στιγμές θα έπρεπε να χρονομετρηθούν με ακρίβεια ενός δευτέρου του πρώτου λεπτού σε διεθνή ώρα (Universal Time — U.T = Τοπική ώρα – 3 ώρες) με χρονική σταθερά είτε από ένα χρονικό σήμα στα βραχέα (WWV) ή από ένα σήμα Global Positioning System (GPS). Θα έπρεπε εδώ να αναφέρουμε ότι αυτό το παρατηρησιακό σχέδιο συντονίζεται από το European Southern Observatory. Περισσότερα στοιχεία για το συγκεκριμένο παρατηρησιακό σχέδιο μπορούν να βρεθούν στο πρόγραμμα Venus Transit 04 .

3) Καταγραφή της εμφάνισης της Αφροδίτης κατά την διάρκεια της διάβασης.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι καταγραφής της εμφάνισης της Αφροδίτης κατά την διάρκεια της διάβασης ( ή και ακόμη μετά ή και πριν από την διάβαση – βλέπε πιο πάνω) ειδικά για τις κρίσιμες φάσεις της Εισόδου (Ingress) και Εξόδου (Egress).

Βασικές καταγραφές

 

Το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας από την διάβση της Αφροδίτης του 1882 (σχέδιο του Hermann Carl Vogel)

Η ανάπτυξη και εξαφάνιση του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της εισόδου της Αφροδίτης στον δίσκο του Ηλίου στην διάβαση της 6ης Δεκεμβρίου του 1882. Μόλις 3,3 λεπτά μεσολάβησαν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο σχέδιο, τα οποία έγιναν από τον Ηermann Carl Vogel, με το διαμέτρου 29,8 cm διοπτρικό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου Αστροφυσικής του Potsdam, στην Γερμανία, Χ120 με έναν Ηλιακό προσοφθάλμιο.
[Astronomische Nachrichten 105 (1883), f.p. 258]

Αυτά που θα ήταν χρήσιμα να καταγραφούν θα περιελάμβαναν στοιχεία των φαινομένων της διάβασης — ορατότητα της Φωτόσφαιρας, το φωτοστέφανο – Aureole, την Μαύρη Σταγόνα (Black Drop) και κάθε ασυνήθιστη εμφάνιση οποιασδήποτε μορφής (βλέπε πιο πάνω). Όποια μορφή και να έχει κάποια παρατηρησιακή αναφορά, η επιστημονική της αξία έγκειται στην επαρκή της τεκμηρίωση. Αυτά που χρειάζονται για κάθε μορφή παρατήρησης είναι:

  • Το όνομα του παρατηρητή
  • Η καταγραφή του γεωγραφικού μήκους και πλάτους με ακρίβεια 0,01 deg. ή 1 arc-minute.
  • Περιγραφή του οργάνου παρατήρησης (γυμνός οφθαλμός, ή άνοιγμα τηλεσκοπίου ή άνοιγμα και μεγέθυνση αν το όργανο παρατήρησης είναι κιάλια).
  • Περιγραφή του φίλτρου που χρησιμοποιήθηκε (ή της μεθόδου προβολής).
  • Η Ατμοσφαιρική διαύγεια σε μία κλίμακα από το 0 έως το 5 με 5 το τέλειο και 0 το χείριστο.
  • Tην χρονική στιγμή της παρατήρησης σε UT σε κάθε καταγραφή με ακρίβεια του ενός δευτερολέπτου εάν αυτό είναι δυνατόν.


Οπτική Παρατήρηση

Σχέδιο του Ήλιου (2005 Μάρτιος 24) από τον Ιάκωβο Στέλλα

Οπτική παρατήρηση του Ηλίου σε χαμηλή ανάλυση με το μέγεθος του δίσκου της Αφροδίτης, για τις 8/6/04, υπό κλίμακα.
Ιάκωβος Ν. Στέλλας, 130mm Refractor, X70, (W23A+W58)

Οι οπτικές παρατηρήσεις μπορούν να πάρουν την μορφή σχολίων (συμπεριλαμβανομένων και των χρονομετρήσεων των Επαφών) ή σχεδίων.
Καλό είναι να αναφέρεται ο παρατηρητής στις ουράνιες συντεταγμένες είτε χρησιμοποιώντας τους όρους Βοράς, Νότος, (preceding) – Προπορευόμενο ( Η διεύθυνση της ολίσθησης του ειδώλου όταν απενεργοποιηθεί η οδήγηση) ή (Following) – Επόμενο, η αντίθετη διεύθυνση της προηγουμένης ή σαν Ουράνια Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle) η οποία υπολογίζεται ως 0deg. από τον Ουράνιο Βορά και επί συνόλου 360deg. διαμέσου της Ουράνιας Ανατολής, Νότου και Δύσης.

Ας παρατηρήσουμε στην προηγούμενη εικόνα τον προσανατολισμό του ειδώλου όπως αυτός καταγράφεται. Το τηλεσκόπιο με το οποίο έγινε η παρατήρηση εμφανίζει το κλασικό τηλεσκοπικό είδωλο, Δηλ. Βοράς – κάτω, Νότος – επάνω. Η Δύση βρίσκεται στην οπτική παρατήρηση, απενεργοποιώντας τον αστροστάτη και αφήνοντας τον δίσκο να ολισθήσει, σημειώνουμε το μέρος του Ηλιακού δίσκου που θα αγγίξει το άκρο του οπτικού πεδίου. Προσοχή, αυτή είναι η Ουράνια Δύση. Σύμφωνα με αυτήν, σημειώνουμε και τις υπόλοιπες συντεταγμένες στον δίσκο.
Ο όρος P = -25.70deg. (δίνεται από τις αστρονομικές εφημερίδες) αναφέρεται στην θέση του άξονα περιστροφής του Ηλιακού δίσκου. Όταν η τιμή αυτή έχει αρνητικό πρόσημο, όπως στην περίπτωσή μας, μετράμε την τιμή του P σε μοίρες με φορά αντίθετη της φοράς των δεικτών του ωρολογίου, ενώ αντίθετα όταν είναι θετική μετράμε προς την φορά των δεικτών και πάντοτε με σημείο εκκίνησης τον Ουράνιο Βορά.

Εκτός των βασικών στοιχείων τα οποία περιγράφηκαν πιο πάνω, θα έπρεπε να δοθεί η μεγέθυνση η οποία χρησιμοποιήθηκε (όπως και η διάμετρος του προβαλλομένου Ηλιακού δίσκου εάν χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της προβολής) και η κατάσταση της ατμόσφαιρας σε μία κλίμακα από το Ι – V με V το χείριστο και I το τέλειο.

Αναφορές

1) ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.

2) The Strolling Astronomer, Volume 46 No2 Spring 2004, p. 12, 13.

3) Fred Price: The Planet Observer’s handbook P. 106.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – A. Γενικότητες, Φαινόμενα. Εύρεση του σημείου Πρώτης Επαφής

Επίσημο μέλος.

Σχήμα των διαβάσεων της Αφροδίτης για το 2004 και 2012, Fred Espenak, NASA / GSFC

Οι διαβάσεις της Αφροδίτης το 2004 και 2012, Fred Espenak, NASA / GSFC

Εισαγωγή

Η Αφροδίτη, περνάει από την φάση της Κατωτέρας Συνόδου (Inferior Conjunction, όταν τα τρία σώματα Ήλιος, Αφροδίτη, Γη, φαίνονται να ευθυγραμμίζονται, με την σειρά που αναφέρθηκαν) στις 8 Ιουνίου του 2004. (Για την Ανωτέρα και Κατωτέρα Σύνοδο δείτε σχετικά και στον Οδηγό Οπτικής Παρατήρησης της Αφροδίτης)

Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί κάτι το ιδιαίτερο καθώς το ίδιο συμβαίνει κάθε 19 μήνες και συνήθως, τότε ο πλανήτης, περνάει αρκετά Βορειότερα ή Νοτιότερα του Ηλίου. Αλλά μία Κατωτέρα Σύνοδος στις 40 είναι ιδιαίτερη με την Αφροδίτη να περνάει μπροστά από τον Ήλιο δημιουργώντας μία διάβαση (Τransit) του πλανήτη. Αν και από τα πιο σπάνια αστρονομικά φαινόμενα, οι διαβάσεις είναι προβλέψιμες και συμβαίνουν σε κύκλους των 243 χρόνων. (πχ., 1761 / 2004, 1769 / 2012) Επίσης συμβαίνουν σε σειρές, όπου κάθε σειρά αποτελείται από τις διαβάσεις οι οποίες συμβαίνουν σε έναν κύκλο. Όταν λαμβάνει χώρα μία διάβαση, άλλη μία έρχεται μετά από 8 χρόνια. Κάθε μέλος ενός οκταετούς ζεύγους συμβαίνει τον ίδιο μήνα, όπου είναι είτε Ιούνιος είτε Δεκέμβριος.

Στον αιώνα που διανύουμε υπάρχουν δύο διαβάσεις: Mία το 2004 και μία το 2012, οι οποίες θεωρούνται ευνοϊκές για παρατηρητές του Βορείου ημισφαιρίου. Το τελευταίο ζεύγος ήταν το 1874 και 1882, αμφότερες τον Δεκέμβριο.
Ως εκ τούτου, η πιο πρόσφατη παρατηρησιακή εμπειρία που έχουμε από μία διάβαση της Αφροδίτης βρίσκεται 121 χρόνια στο παρελθόν. Δεν έχουμε ψηφιακές εικόνες ή φωτοηλεκτρική φωτομετρία από μία διάβαση της Αφροδίτης. Έχουμε εν τούτοις σημειώσεις, σχέδια, και φωτογραφίες.

Η διάβαση του 2004 διαρκεί λίγο περισσότερο από 6 ώρες και φυσικά μπορεί να γίνει ορατή μόνον από εκείνες τις περιοχές στις οποίες ο Ήλιος βρίσκεται επάνω από τον ορίζοντα. Αυτό σημαίνει ότι περίπου το 1/4 της υδρογείου μπορεί να δει όλη την διάβαση, άλλο 1/4 βλέπει μόνον το πρώτο μέρος της διάβασης, και ένα τρίτο μπορεί να παρατηρήσει μόνον το τελευταίο μέρος.

Περιοχές της Υδρογείου όπου κάποιος μπορεί να δει όλη, ένα μέρος, ή κανένα μέρος της διάβασης της Αφροδίτης στις 8 Ιουνίου του 2004.

Περιοχές της Υδρογείου όπου κάποιος μπορεί να δει όλη, ένα μέρος, ή κανένα μέρος της διάβασης της Αφροδίτης στις 8 Ιουνίου του 2004. Ο χάρτης έχει ως κέντρο το σημείο όπου ο Ήλιος θα βρίσκεται στο ζενίθ, στην μέση της διάβασης και η προβολή εμφανίζει τις περιοχές των ζωνών ορατότητας στις σωστές τους αναλογικά, διαστάσεις.

Τα ευνοούμενα Γεωγραφικά μήκη τα οποία θα δουν όλη την διάβαση διατρέχουν το μεγαλύτερο μέρος του «παλιού κόσμου». Όπως συμβαίνει πάντα με τις διαβάσεις του Ιουνίου, οποιοσδήποτε στην Αρκτική, καιρού επιτρέποντος, μπορεί να παρατηρήσει την διάβαση από την αρχή μέχρι το τέλος. Εν τούτοις ο Ήλιος θα Δύσει πριν από το τέλος της διάβασης στην Αυστραλία και την Ανατολική Ασία. Από την άλλη, ο Ήλιος θα ανατείλει με την διάβαση ήδη σε εξέλιξη για το μεγαλύτερο μέρος της Αμερικανικής ηπείρου. Οι περιοχές του Ανατολικού Ειρηνικού και το Δυτικό μέρος της Βόρειας Αμερικής εμπίπτουν στην ζώνη όπου όλη η διάβαση συμβαίνει κατά την διάρκεια της νύχτας.


Φαινόμενα που συνδέονται με την διάβαση της Αφροδίτης

Το κυριότερο ενδιαφέρον (στόχος) των διαβάσεων του 18ου και 19ου αιώνα ήταν η χρονομέτρηση της επαφής των χειλών (limbs) των δύο σωμάτων για τον προσδιορισμό της Ηλιακής παράλλαξης, και ως εκ τούτου της απόστασης Γης – Ηλίου. Εν τούτοις ακόμη και την περίοδο των διαβάσεων του 1874 / 1882 ήδη άλλες μέθοδοι προσδιορισμού του εν λόγω ερωτήματος είχαν γίνει ανταγωνιστικές και τώρα γνωρίζουμε αυτά τα μεγέθη με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από αυτήν που μπορούσαμε να έχουμε από την χρονομέτρηση διαβάσεων.
Εν τούτοις, ένας αριθμός άλλων σπουδαίων επιστημονικών φαινομένων σχετίζονται με την διάβαση της Αφροδίτης.

 

Εικόνα η οποία εμφανίζει την υπερέκταση των απολήξεων του μηνίσκου της Αφροδίτης την εποχή που μόλις προηγείται ή έπεται της Κατωτέρας Συνόδου. Η συγκεκριμένη εικόνα είναι σχέδιο του Richard Μ. Baum, το οποίο έγινε στις 27 Μαρτίου του 1977, Τ: 18h 15m UT, με ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 115mm, X186.

Εικόνα η οποία εμφανίζει την υπερέκταση των απολήξεων του μηνίσκου της Αφροδίτης την εποχή που μόλις προηγείται ή έπεται της Κατωτέρας Συνόδου.
Η συγκεκριμένη εικόνα είναι σχέδιο του Richard Μ. Baum, το οποίο έγινε στις 27 Μαρτίου του 1977, Τ: 18h 15m UT, με ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 115mm, X186.

Πρώτα – πρώτα, σε διάστημα λίγων ημερών από την διάβαση, η Αφροδίτη θα είναι πιο κοντά στον Ήλιο, όπως θα φαίνεται στον ουρανό απ’ ό,τι σε κάθε άλλον κύκλο. Τα δύο σώματα θα φαίνονται σε απόσταση 10deg. μεταξύ τους από τις 2 έως τις 14 Ιουνίου και περίπου 5 deg. από τις 5 έως τις 11 Ιουνίου. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η Αφροδίτη εμφανίζεται σαν ένας πολύ στενός μηνίσκος, με τις απολήξεις του (horns) αμυδρά επεκτεταμένες, κάποιες φορές δημιουργώντας έναν πλήρη κύκλο. Αυτό το φαινόμενο δημιουργείται από το φως το οποίο διαχέεται στην ατμόσφαιρα του πλανήτη και ήταν η πρώτη απόδειξη της ύπαρξης ατμόσφαιρας στην Αφροδίτη. Η παρατήρηση της υπερέκτασης του μηνίσκου (Cusp extension) θα είναι πάρα πολύ δύσκολη, καθώς απαιτείται να παρατηρηθεί ο πλανήτης είτε κοντά στον ορίζοντα στο λαμπρό λυκόφως ή λυκαυγές και χρειάζεται εξαιρετική προσοχή ώστε να αποφευχθεί η συμπτωματική θέαση του Ηλίου (χωρίς φίλτρο) στο ίδιο οπτικό πεδίο. Αυτό καθίσταται εφικτό, χρησιμοποιώντας προεκτάσεις του οπτικού σωλήνα ή πετάσματα ώστε να παρατηρηθεί η Αφροδίτη, αποφεύγοντας τον προαναφερθέντα κίνδυνο.

Σχέδιο που δείχνει τις τέσσερις επαφές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Εικόνα η οποία δείχνει τις τέσσερις επαφές.

Όταν αυτή καθ’ αυτή η διάβαση λαμβάνει χώρα, η έναρξη της Εισόδου στον δίσκο του Ηλίου, αποκαλείται Πρώτη Επαφή (Π.Ε) – First Contact (Ft.C), η αρχή της εισόδου (Ingress). H Δεύτερη Επαφή (Δ.Ε) – Second Contact (S.C) συμβαίνει όταν η Αφροδίτη ολοκληρώνει την Είσοδο (Ingress). H Τρίτη Επαφή (Τ.Ε), (Third Contact) – (Τ.C) συμβαίνει όταν η Αφροδίτη αρχίζει να αφήνει τον δίσκο του Ηλίου, η αρχή της Εξόδου, (Εgress) η οποία ολοκληρώνεται στην Τέταρτη Επαφή (Τ.Ε) – Fourth Contact (Fh.C), όταν ο πλανήτης αφήνει εντελώς τον Ήλιο, ολοκληρώνοντας την διάβαση. Η Αφροδίτη περνάει από το Νότιο Ανατολικό χείλος του Ηλίου κατά την Είσοδο της (Ingress) , [ H Π.Ε (Ft.C) θα γίνει σε γωνία θέσης (Position Angle – PA) 116,26deg. Νότια της ουράνιας Ανατολής (Celestial East) και στην συνέχεια μετακινείται Νότια προς το Νότιο Δυτικό χείλος. Η τέταρτη επαφή – Τ.Ε- Fh.C θα βρεθεί σε γωνία θέσης (P.A) 216,36deg. Δυτικά του ουράνιου Νότου].
Οι χρονικές στιγμές των τεσσάρων σταδίων (Επαφών), όπως αυτές έχουν υπολογιστεί για τις περιοχές Αθηνών και Θεσσαλονίκης, αντίστοιχα, σε Universal Time (UT) : UT= Local- 3h) όπως και η γωνιακή απόσταση από τον τοπικό ορίζοντα σε μοίρες (Altitude) είναι οι ακόλουθες:

ΑΘΗΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Ft. C. 05:19.58 UT. Alt: 24deg. 05.19.56 UT. Alt: 24 deg.
S. C. 05:39.33 UT. Alt: 28deg. 05.39.33 UT. Alt: 28 deg.
T. C. 11:04.19 UT. Alt: 73deg. 11.04.06 UT. Alt: 71 deg.
Fh. C. 11:23.34 UT. Alt: 70deg. 11.23.23 UT. Alt: 69 deg.


Η Πρώτη επαφή της Αφροδίτης με τον Ηλιακό δίσκο

Για να γίνει εφικτή η μελέτη του φαινομένου της διάβασης από την στιγμή της Πρώτης Επαφής είναι πολύ σημαντικό το να ξέρουμε πού ακριβώς να κοιτάξουμε και πότε.
Η φαινόμενη κατεύθυνση της κίνησης ενός πλανήτη σε σχέση με τον Ήλιο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αρχικά εξαρτάται από το εάν κάποιος παρατηρεί από το Βόρειο ή Νότιο ημισφαίριο, το πόσο απέχει ο Ήλιος από τον τοπικό Μεσημβρινό, από το εάν η παρατήρηση γίνεται με γυμνό οφθαλμό, κιάλια ή ένα τηλεσκόπιο το οποίο αντιστρέφει το είδωλο όπως επίσης και από το εάν χρησιμοποιείται διαγώνιο πρίσμα (diagonal prism) ή όχι και τέλος από το εάν υπάρχει άμεση θέαση ή γίνεται προβολή του φαινομένου μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection).
Η Πρώτη Επαφή (Ft.C) είναι πολύ δύσκολο να γίνει ορατή εκτός εάν κάποιος κοιτάει στο σωστό σημείο του Ηλιακού δίσκου.
Είναι πολύ καλή ιδέα, να προσδιορίσει κάποιος την ημερήσια φαινόμενη κίνηση του Ηλίου μόλις πριν παρατηρήσει την διάβαση, κάτι που θα διευκρινίσει την θέση της Ουράνιας Δύσης (Celestial West).

Ας δούμε πως θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο.
Χρησιμοποιούμε έναν προσοφθάλμιο που μας παρέχει ένα οπτικό πεδίο τουλάχιστον 0,7deg. ώστε να έχουμε όλο τον Ηλιακό δίσκο μέσα στο οπτικό πεδίο, καθώς το φαινόμενο μέγεθος του την ημέρα της διάβασης ανέρχεται σε 31′ 34″ ή περίπου 0,53deg.
Όταν απενεργοποιηθεί η οδήγηση – αστροστάτης, εάν υπάρχει, ο Ηλιακός δίσκος θα ολισθήσει λόγω της περιστροφής της Γης και το σημείο που θα αγγίξει το χείλος του οπτικού πεδίου θα διευκρινίσει την θέση της Ουράνιας Δύσης (Celestial West), ενώ το αντιδιαμετρικό του αντίστοιχα, αυτήν της Ουράνιας Ανατολής (Celestial East). H Ουράνια Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle) υπολογίζεται ως 0deg. από τον Ουράνιο Βορά και επί συνόλου 360deg. διαμέσου της Ουράνιας Ανατολής, Νότου και Δύσης.
Η Πρώτη Επαφή (Ft.C) θα συμβεί σε Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle- C.P.A) 116,26deg. Νότια της Ουράνιας Ανατολής. Στην συνέχεια ο πλανήτης θα «ταξιδέψει» με κατεύθυνση Νοτιοδυτικά προς το Νοτιοδυτικό χείλος του Ηλίου. Η Τέταρτη Επαφή (Fh.C) θα συμβεί σε Γωνία θέσης 216,36deg. Δυτικά του Ουράνιου Νότου.
Στην επόμενη εικόνα φαίνεται σχηματικά το σημείο της πρώτης επαφής της Αφροδίτης με τον Ηλιακό δίσκο, όπως και η θέση του σημείου αυτού βάσει του τύπου του οπτικού συστήματος που ενδέχεται να χρησιμοποιήσει κάποιος για την παρατήρηση του φαινομένου.

Σχέδιο των συνήθη τύπων οπτικών συστημάτων και του σημείου πρώτης επαφής.

Οι συνήθεις τύποι οπτικών συστημάτων και βάσει αυτών το σημείο της πρώτης επαφής (First Contact) κατά την στιγμή της Εισόδου (Ingress) – Α1, όπως και το σημείο της Εξόδου (Egress) – A2.

Αν το κέντρο του Ηλιακού δίσκου είναι το Ο και τα σημεία Εισόδου και Εξόδου αντίστοιχα Α1 και Α2 και βάσει του ότι η Γωνία Θέσης Εισόδου προσδιορίζεται από το σημείο του Ουράνιου Βορά και μέσω της Ουράνιας Ανατολής η Γωνία (ΝΟΑ1) θα είναι 116,26deg, ενώ αντίστοιχα η Γωνία Θέσης Εξόδου θα είναι η (ΝΟΑ2) – 216,36deg.

Το περίφημο φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («black drop» effect) συμβαίνει κοντά στις S.C και Τ.C, όταν τα χείλη των δύο σωμάτων (Ήλιος – Αφροδίτη) βαθμιαία αποχωρίζονται (S.C) ή σμίγουν (T.C). Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι χρονομετρήσεις των Επαφών οι οποίες επιχειρούνται από παρατηρητές ακόμη και από την ίδια περιοχή μπορεί να αποκλίνουν κατά δεκάδες δευτερολέπτων.

Το φαινόμενο της Μαύρης σταγόνας όπως αυτό γίνεται εμφανές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Το φαινόμενο της Μαύρης σταγόνας όπως αυτό γίνεται εμφανές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Στην βιβλιογραφία πολλές φορές «ενοχοποιείται» η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης για το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας. Εν τούτοις το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα σώμα με σχεδόν παντελή απουσία ατμόσφαιρας. Ουσιαστικά, η Μαύρη Σταγόνα (Μ.Σ) οφείλεται απλά στην αμαύρωση του Ηλιακού χείλους (Solar Limb Darkening) και της αναπόφευκτης αμυδρότητας της εικόνας κάθε τηλεσκοπίου λόγω της περίθλασης (Diffraction) και της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (Atmospheric Seeing).

Φαινόμενα διάθλασης της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης όπως αυτά γίνονται ορατά κατά την διάρκεια μίας διάβασης της μπροστά από τον Ήλιο.

Φαινόμενα διάθλασης της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης όπως αυτά γίνονται ορατά κατά την διάρκεια μίας διάβασης της μπροστά από τον Ήλιο. [Ξανασχεδιασμένο από το βιβλίο «The splendour of the Heavens» Hutchinson, London, 1923.]

Το φαινόμενο το οποίο γίνεται μοναδικά ορατό κατά την διάρκεια των διαβάσεων της Αφροδίτης είναι ο δακτύλιος φωτός – ΦωτοστέφανοAureole το οποίο προβάλλεται στο υπόβαθρο του ουρανού κατά την διάρκεια της Εισόδου (Ingress) και εξόδου (Egress). Το Φωτοστέφανο είναι πολύ λαμπρότερο από την επέκταση του μηνίσκου στην οποία αναφερθήκαμε ενωρίτερα, αλλά δεν έχει ποτέ φωτογραφηθεί και ό,τι ξέρουμε για το φαινόμενο προέρχεται από καταγεγραμμένες περιγραφές και σχέδια. Ως εκ τούτου, έχοντας φωτογραφίες ή ψηφιακές εικόνες του Φωτοστέφανου (Aureole) θα είναι μία από τις ύψιστες προτεραιότητες της διάβασης του 2004.
Κάποιοι παρατηρητές του παρελθόντος έχουν παρατηρήσει κατά την διάρκεια διαβάσεων της Αφροδίτης ανώμαλα φαινόμενα, όπως ανωμαλίες (deformations) του χείλους του πλανήτη, φωτεινές περιοχές μέσα στο σκοτεινό ημισφαίριο της Αφροδίτης ή μία άλω (halo) πολύ ευρύτερη από το φωτοστέφανο, γύρω από τον πλανήτη όταν βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου μέσα στον δίσκο του Ηλίου.
Τέτοια φαινόμενα σχεδόν σίγουρα οφείλονται σε φαινόμενα αντίθεσης (Contrast) και διασποράς του φωτός μέσα στην δική μας ατμόσφαιρα, ή συνδέονται με το τηλεσκόπιο, το προσοφθάλμιο, το φίλτρο, ή αυτόν καθ’ αυτόν τον ανθρώπινο οφθαλμό.

Αναφορές

1) ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.

2) The strolling Astronomer, Vol 46, No2, Spring 2004. ALPO Feature – An Uncommon Appointment:The June 8, 2004 Transit of Venus, by John E. Westfall, P. 9, 10.

3) Fred W. Price: The Planet Observer’s Handbook, P. 102,107,109.

4) The strolling Astronomer, Vol 45, No1, Winter 2003 P. 18, 20.

5) NASA / GODDARD SPACE FLIGHT CENTER.
Eclipse home page, Web master: Fred Espenak
Transit of Venus – 2004 June 08, Circumstances for Europe – 2.
Greece to Romania P. 2 of 5.

Ευχαριστίες

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους παρατηρητές και φίλους:

1) Αριστείδης Βούλγαρης: (Αντιπρόεδρος του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης) για την ευγενική προσφορά της εικόνας του Hλίου στην γραμμή του Υδρογόνου.

2) Πέτρος Γεωργόπουλος: Αντιπρόεδρος του Σ.Ε.Α, για τις όπως πάντα χρήσιμες διευκρινήσεις του.

3) Πάνος Ευριπιώτης: Μέλος του Σ.Ε.Α.

4) Δημήτρης Κολοβός: Ιδρυτικό μέλος του Σ.Ε.Α.
Με την εξαίρετη ποιότητα των εικόνων του βοήθησε αποτελεσματικά στην ποιότητα αυτής της σειράς άρθρων.

5) Frederick N. Ley: Ιδιαίτερα, χωρίς τα στοιχεία τα οποία ευγενικά μου προσέφερε αφειδώς, δεν θα ήταν εφικτή αυτή η παρουσίαση.

6) Γρηγόρης Μαραβέλιας: (Έφορος δημοσίων σχέσεων / Υπεύθυνος εκδόσεων του Σ.Ε.Α) χωρίς την συνεχή φροντίδα του οποίου η έκδοση αυτής της σειράς όπως και κάθε τι άλλου θα ήταν ανέφικτη.

7) Γιάννης Μπελιάς: (Γραμματέας του Σ.Ε.Α) Χωρίς τις επίπονες προσπάθειες του οποίου η οργάνωση της ιστοσελίδας μας θα ήταν αδύνατη.