Το Registax για παρατηρήσεις στο λευκό φως

Η σύγχρονη τεχνολογία έχει φέρει στα χέρια των ερασιτεχνών αστρονόμων ένα πολύ δυνατό εργαλείο
το οποίο έφερε και την επανάσταση στην παρατήρηση του Ηλιακού μας συστήματος.
Το εργαλείο αυτό είναι το Registax και σε αυτό το άρθρο θα σας δείξουμε
πώς να το χρησιμοποιείτε για την ανάδειξη των εικόνων που κάνετε στο
«λευκό φώς».
Solar Granulation through a Hershel Wedge
 Στην επάνω εικόνα μπορείτε να διακρίνετε αρκετά καλά την Ηλιακή «Κοκκίαση», η εικόνα αυτή είναι από το κέντρο του Ηλιακού δίσκου με καταστάσεις μέτριου seeing. Για αυτή την εικόνα καθώς και όλες τις εικόνες σε αυτό το άρθρο, χρησιμοποιήσαμε ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο 150/1200 με ένα Πρίσμα Ηλιακής Παρατήρησης και έναν 2,5x TV Powermate με την DMK 31 (mono). Πέραν αυτού χρησιμοποιήθηκε και το φίλτρο 540nm με Bandwith 10nm.
Registax Tutorial for white light imaging
Registax_For_white_lightΒήμα 1ο: Πριν από οτιδήποτε άλλο λοιπόν και αφού ανοίξουμε το βίντεο που θέλουμε να επεξεργαστούμε μέσα στο Registax 5.1, τότε πρέπει να εξετάσουμε το βίντεο που έχουμε ώστε να βρούμε ένα πολύ καλό καρέ για να χρησιμοποιήσουμε ως σημείο αναφοράς για την διαδικασία της ευθυγράμμισης «Alighnment» του βίντεο, αυτό μπορούμε να το κάνουμε απλά κουνώντας το κίτρινο βελάκι προς τα δεξιά.

Registax_For_white_light

 Βήμα 2ο: Αφού επιλέξουμε το καλύτερο καρέ από το βίντεο μας τότε το επόμενο βήμα είναι να ρυθμίσουμε κάποιες από τις παραμέτρους της ευθυγράμμισης. Πρώτα από όλα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την δυνατότητα που μας δίνει για ευθυγράμμιση πολλαπλών σημείων επιλέγοντας «Multi» στο Alighnment Method, και αμέσως μετά να καθορίσουμε το μέγεθος του κύβου ευθυγράμμισης, το οποίο στην δική μας περίπτωση τοποθετούμε στο 256 pixels (για κάμερες με μικρότερο μέγεθος αισθητήρα χρησιμοποιούμε το 128 και για μεγαλύτερο αισθητήρα το 512).

 

Βήμα 3ο:

Registax_For_white_light

Η αμέσως επόμενη κίνηση μας είναι να επιλέξουμε τα σημεία ευθυγράμμισης που θα χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα. Τα καλύτερα σημεία είναι συνήθως περιοχές με πολύ μεγάλο κοντράστ όπως το σύνορο της «Σκιάς» μέσα στην κηλίδα με την «Παρασκιά» της κηλίδας καθώς και τμήματα με χαμηλότερο κοντράστ αλλά με εμφανής σχηματισμούς (όπως είναι η κοκκίαση ή οι φωτοσφαιρικοί πυρσοί). Μόλις επιλέξουμε λοιπόν τα «Alighnment Points» τότε πατάμε το κουμπί «Alighn» και περιμένουμε να τελειώσει της διαδικασία της ευθυγράμμισης μέχρι το επόμενο στάδιο.

Βήμα 4ο:

Registax_For_white_light

Όπως βλέπουμε στην ανωτέρω εικόνα, το πρόγραμμα, μετά την διαδικασία της ευθυγράμμισης όλων των καρέ μας έχει επιλέξει 108 καρέ από το σύνολο των 448 που είχε το αρχικό μας βίντεο, αυτό γίνετε καθώς έχουμε χρησιμοποιήσει το φίλτρο ποιότητας όπου κόβει όλα τα καρέ μας με ποιότητα κάτω του 80%.

Registax_For_white_light       Αμέσως μετά βλέπουμε πως το κουμπί Align είναι πλέων απενεργοποιημένο και τώρα η επιλογή Limit είναι υπογραμμισμένη. Για να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα επεξεργασίας πρέπει τώρα να κάνουμε κλικ στο Limit το οποίο αμέσως μετά θα μας μεταφέρει στην καρτέλα του «Optimize».

 

 

 

Βήμα 5ο: 

Registax_For_white_light    Αφού πατήσουμε λοιπόν το κουμπί Limit τότε θα μεταφερθούμε στην επόμενη καρτέλα του «Optimize» όπου θα χρειαστεί να δημιουργήσουμε ένα νέο καρέ αναφοράς.

 

 

Registax_For_white_lightΈτσι λοιπόν στην ίδια καρτέλα στο κάτω μέρος της βλέπουμε το μενού «Create a Reference Frame», εκεί τοποθετούμε τον αριθμό 90 ή 100, αυτό σημαίνει ότι για να δημιουργήσουμε το νέο σημείο αναφοράς το πρόγραμμα θα χρησιμοποιήσει τα 90 ή 100 καλύτερα καρέ από όλο το βίντεο για την δημιουργία του καρέ αναφοράς. Μόλις λοιπόν τοποθετήσουμε το νούμερο στο κουτί τότε πατάμε το κουμπί «Create» και το πρόγραμμα κάνει όλα τα υπόλοιπα μόνο του.

 

Registax_For_white_light

 

Βήμα 6ο: 

Όταν το πρόγραμμα τελειώσει την επεξεργασία θα μας πάει αυτόματα στην καρτέλα του Wavelet, όπου και θα χρειαστεί να κάνουμε μία πρώτη μικρή επεξεργασία. Αυτό γίνεται έτσι ώστε να αναδείξουμε περισσότερο κάποιες λεπτομέρειες τις οποίες θα χρησιμοποιήσει μετά το πρόγραμμα για να παράγει την τελική εικόνα.

Registax_For_white_lightΣτην αριστερά εικόνα φαίνονται κάποιες προτεινόμενες ρυθμίσεις, οι οποίες όμως μπορούν να αλλάξουν ανάλογα με τις ανάγκες τις κάθε εικόνας.

 

Το επόμενο βήμα μας, αφού έχουμε εφαρμόσει αυτήν την μικρή επεξεργασία στο καρέ αναφοράς, είναι να πατήσουμε στην γραμμή εντολών το κουμπί «Do All» έτσι ώστε αυτή να εφαρμοστεί σε ολόκληρη την εικόνα, και αμέσως μετά το κουμπί «Continue».Αυτό με την σειρά του θα μας σταλεί πίσω στην καρτέλα «Optimize» όπου θα έχουμε φτάσει στο τελικό βήμα, πριν αποθηκεύσουμε την τελική μας εικόνα.

 

Βήμα 7ο:

 Registax_For_white_lightΕδώ λοιπόν το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να πατήσουμε την πρώτη επιλογή «Optimize & Stack» που μας δίνει και να περιμένουμε το πρόγραμμα να ολοκληρώσει την τελική διαδικασία, μετά από αυτή  θα μας βγάλει πάλι στο μενού του «Wavelet» όπου θα έχουμε την δυνατότητα να επεξεργαστούμε την τελική μας εικόνα όσο σκληρά ή μαλακά θέλουμε, με προσοχή όμως στα artifacts δηλαδή στους σχηματισμούς που δεν είναι πραγματικοί αλλά δημιουργούνται από την υπερβολική επεξεργασία.

Registax_For_white_light

 

Εδώ τελειώνοντας τον οδηγό αυτό, πρέπει να αναφέρουμε ότι η προαναφερθείσα διαδικασία είναι μόνον ενδεικτική και λειτούργησε καλά με τον συγκεκριμένο εξοπλισμό, ενώ με άλλο εξοπλισμό μπορεί να ταιριάξει μία διαφορετική διαδικασία με τα ίδια ή και καλύτερα αποτελέσματα. Το κυριότερο που πρέπει να προσέχουμε κατά την τελική επεξεργασία είναι πως η εικόνα μας, εάν δεν είναι καμένη ή παραμορφωμένη από την επεξεργασία μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό στοιχείο μελέτης είτε από εμάς είτε από άλλους στην Ελλάδα και το εξωτερικό που χρησιμοποιούν δεδομένα ερασιτεχνών αστρονόμων για την μελέτη του ποιό κοντινού αστέρα στην Γή.

Καλλές Παρατηρήσεις

Ι.Δ.Στρίκης

Σ.Ε.Α. – Τομέας Ηλιακών Παρατηρήσεων




Το φιλί της Αφροδίτης – AU

Περίληψη: Μια πλήρης περιγραφή του φαινομένου της διάβασης της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο. Αναλύονται όλα τα φυσικά στοιχεία που την καθορίζουν καθώς και τα φαινόμενα που παρατηρούνται κατά την διάρκειά της. Ταυτόχρονα γίνεται μια αναφορά στις τεχνικές παρατήρησης και σε ιστορικά στοιχεία από προηγούμενες διαβάσεις.

Σχόλια: 39 σελίδες, 108 εικόνες/σχήματα

Ολόκληρο το κείμενο (.pdf): Γιώργος Βουτυράς – Το φιλί της Αφροδίτης-AU




Κάλεσμα παρατηρητών για την μερική έκλειψη Ηλίου στις 4 Ιανουαρίου 2011

Μερική Έκλειψη Ηλίου 4η Ιανουαρίου 2011

Τομέας Ηλιακών Παρατηρήσεων Σ.Ε.Α.
Ομάδα παρατηρήσεων H.E.L.I.O.S.

Στρίκης Ιάκωβος Μάριος

Στα πλαίσια συνεργασίας μεταξύ των Συλλόγων Ερασιτεχνικής Αστρονομίας ανά την Ελλάδα
με ανεξάρτητους Ερασιτέχνες Αστρονόμους αλλά και ομάδες παρατήρησης, ο τομέας Ηλιακών
Παρατηρήσεων του Σ.Ε.Α. σε συνεργασία με την ομάδα παρατήρησης Ηλιακών Εκλείψεων
H.E.L.I.O.S (Hellenic Eclipse Laboratory for Imaging and Observing the Sun) οργανώνουν ένα
πρόγραμμα παρατήρησης σχετικά με την παρατήρηση της Μερικής Έκλειψης Ηλίου στις 4
Ιανουαρίου 2011.

Στο πρόγραμμα παρατήρησης συμμετέχουν ήδη η Ελληνική ομάδα H.E.L.I.O.S, ο Σ.Ε.Α αλλά
και μέλη της A.L.P.O. και της B.A.A. από όλη την Ευρώπη. Στόχος μας είναι η χρονομέτρηση
ακριβείας των επαφών της Σελήνης με τον Ήλιο αλλά και η φωτογράφιση σε μεγάλη ανάλυση της
προβολής της Σελήνης στον Ηλιακό δίσκο έτσι ώστε να καθοριστεί με ακρίβεια το προφίλ του
χείλους της Σελήνης.

Για να συμμετέχει κανείς στο παρατηρησιακό αυτό πρόγραμμα πρέπει να πληρεί κάποιες
προϋποθέσεις από πλευράς εξοπλισμού παρατήρησης και οργάνων.

  • Τηλεσκόπιο: Για την παρατήρηση του φαινομένου σε όποιο μήκος κύματος και εάν
    παρατηρούμε, η ελάχιστη εστιακή απόσταση θα πρέπει να είναι 1000mm. Για
    παρατήρηση του φαινομένου στο Ορατό Φως είναι απαραίτητη η χρήση του φίλτρου
    Mylar που να δίνει λευκό χρώμα στον Ήλιο όταν τον κοιτάμε μέσα από αυτό. Επίσης
    το ιδανικότερο θα ήταν να συνδυαστεί με ένα φίλτρο στενού εύρους το οποίο να είναι
    κεντραρισμένο στα 540nm (Πράσινο).
  • Για την παρατήρηση του φαινομένου σε άλλες συχνότητες όπως η γραμμή του
    Υδρογόνου ή του Ασβεστίου είναι απαραίτητη η χρήση τηλεσκοπίων αυτού του τύπου
    με εστιακές αποστάσεις από 1000 μέχρι και 1200mm (μπορεί να την πετύχει κανείς
    απλά χρησιμοποιώντας έναν Barlow). Απαραίτητο είναι επίσης τα τηλεσκόπια αυτού
    του τύπου να είναι ρυθμισμένα στην σωστή συχνότητα και όχι λίγο διαφορετικά για
    να αποκλειστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η πιθανότητα να δημιουργηθούν
    φαινόμενα Artifact στις μετρήσεις μας.
  •  Στο κομμάτι της καταγραφής των χρονομετρήσεων των επαφών είναι απαραίτητη η
    χρήση των ασπρόμαυρης κάμερας όπως οι DMK και Lumenera, είναι σημαντικό να
    χρησιμοποιηθούν κάμερες αυτού του τύπου λόγο της αυξημένης ευαισθησίας τους
    αλλά και λόγο της δυνατότητας που έχουν να καταγράφουν 30 ή και 60 καρέ ανά
    δευτερόλεπτο (fps).
  •  Για να γίνει σωστά η καταγραφή του χρόνου επαφών της Σελήνης με τον Ήλιο είναι
    απαραίτητη η χρήση του προγράμματος καταγραφής “LuCam Recorder” το οποίο σας
    επιτρέπει να τραβήξετε αντί για βίντεο, ξεχωριστά καρέ στα οποία καταγράφετε ο
    ακριβής χρόνος με ακρίβεια ενός χιλιοστού του δευτερολέπτου 1ms. Το πρόγραμμα
    αυτό μπορεί κανείς να κατεβάσει δωρεάν από εδώ: http://www.astrofactum.de/
    και να πάρει έναν κωδικό χρήστη ο οποίος όμως θα ισχύει για 30 ημέρες, οπότε
    προσοχή καθώς θα πρέπει ο κωδικός να ισχύει την ημέρα της έκλειψης για να
    μπορούμε να εκμεταλλευτούμε όλες τις δυνατότητες που μας παρέχει το πρόγραμμα.
  •  Το συγκεκριμένο πρόγραμμα δίνει την επιλογή στον χρήστη να αποθηκεύσει τις
    εικόνες του σε διάφορες μορφές, εμάς μας ενδιαφέρει να αποθηκευτούν σε μορφή TIF
    (.tif) το οποίο είναι ασυμπίεστη εικόνα. Επειδή το πρόγραμμα αυτό χρησιμοποιεί το ρολόι του υπολογιστή για την καταγραφή του χρόνου, είναι απαραίτητο να κάνουμε
    συγχρονισμό του ρολογιού του υπολογιστή μας μέσο internet με το ατομικό ρολόι
    στην Γερμανία τουλάχιστον το προηγούμενο βράδυ.
  • Τέλος, για την καταγραφή του προφίλ της Σελήνης σε προβολή στην Ηλιακή
    φωτόσφαιρα θα χρειαστεί κοντά στο μέγιστο να χρησιμοποιήσουμε μία DSLR (κατά
    προτίμηση της Canon, καθώς τα προγράμματα επεξεργασίας που διαθέτουμε έχουν
    φτιαχτεί για αυτές τις μηχανές) και τηλεσκόπιο με μεγάλη εστιακή απόσταση έτσι
    ώστε να δημιουργηθεί ένα μωσαϊκό υψηλής ανάλυσης με αυτές τις εικόνες. Για να
    μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε στην έρευνα μας τις συγκεκριμένες εικόνες είναι
    απαραίτητο να έχουμε ρυθμίσει από πριν την ευαισθησία της DSLR στα 100iso και να
    χρησιμοποιήσουμε εικόνες RAW έτσι ώστε να μπορέσουμε να εκμεταλλευτούμε τις
    δυνατότητες των οργάνων μας στο μέγιστο.

Μπορείτε να δηλώσετε συμμετοχή στο e-mail του συντονιστή του προγράμματος jdstrikis@hotmail.com ή στο τηλέφωνο : 699-8470769

Για οποιαδήποτε πληροφορία και απορία μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας ότι ώρα και να
είναι.

Καθαρούς Ουρανούς σε όλους

Ι.Δ. Στρίκης
Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας, www.hellas-astro.gr
“Elizabeth Observatory of Athens”, www.elobs.weebly.com
Ομάδα παρατήρησης H.E.L.I.O.S, www.tse2010.weebly.com

===============================
Ακολουθεί η ανακοίνωση και σε μορφή αρχείου pdf:
Κάλεσμα παρατηρητών για την έκλειψη 4ης Ιανουαρίου 2011




Το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομία – Δ: Εργαστήριο Ηλιακής παρατήρησης

Το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.

Τα γεγονότα και η αποτίμηση.

(Πάτρα – 5-7/10/2007)

Ιάκωβος Μάριος Στρίκης

Δ. Δύο ώρες παρουσιάζοντας την Ηλιακή παρατήρηση στο Workshop του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας (Π.Σ.Ε.Α).

Μία χαρακτηριστική εικόνα από την παρουσίαση του θέματος της Ηλιακής παρατήρησης στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. (φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Εικόνα 1: Μία χαρακτηριστική εικόνα από την παρουσίαση του θέματος της Ηλιακής παρατήρησης στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. (φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Αρκετά χρόνια τώρα ονειρευόμασταν συνέδρια που όχι μόνο θα περιείχαν τις κλασσικές παρουσιάσεις ενός συνεδρίου αλλά και μια πιο προχωρημένη μορφή με τα γνωστά από τα συνέδρια του εξωτερικού WORKSHOP. Δυο χρόνια πριν, στο 4ο Π.Σ.Ε.Α. κατά την διάρκεια της καθιερωμένης συνέλευσης των Δ.Σ οι εκπρόσωποι του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας (Σ.Ε.Α) είχαν προτείνει την δημιουργία αυτών για τα επόμενα συνέδρια καθώς θεωρήσαμε πως κάτι τέτοιο θα ήταν η φυσική εξέλιξη ενός τέτοιου θεσμού.

Δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί κάτι λιγότερο παρά συγχαρητήρια στην διοργανωτική επιτροπή του συνεδρίου για αυτήν την τομή, καθώς τα workshop έγιναν πραγματικότητα.

Ο συγγραφέας λοιπόν, κλήθηκε να συμμετάσχει ώστε έτσι να μεταφέρει την εμπειρία του λόγω της συστηματικής ενασχόλησής του με το αντικείμενο και να παρουσιάσει σε ερασιτέχνες αστρονόμους το πόσο εφικτή αλλά και χρήσιμη είναι η παρατήρηση με πενιχρό εξοπλισμό.

Η εμπειρία ήταν απίστευτη καθώς υιοθετήθηκε η τεχνική του…»πηγαδιού» για την μεταφορά των εμπειριών στους συναδέλφους ερασιτέχνες. Η τεχνική αυτή βασίζεται στην πολύ απλή λογική που λέει πως ότι γίνεται στην διάρκεια ενός διαλείμματος αυτό μεταφέρεται και μέσα στην αίθουσα που διεξάγεται και το workshop. Έτσι λοιπόν πέρασαν δυο ώρες συζήτησης με τους παριστάμενους όσον αφορά την δική τους εμπειρία επάνω στην Ηλιακή Παρατήρηση, το πόσο επηρεάζει ο Ήλιος την ζωή πάνω στον πλανήτη Γη αλλά και σε ποίους τομείς οι ερασιτέχνες μπορούν να συμβάλουν στην επιστημονική γνώση.

Ο γράφων πιστεύει πως ο μόνος τρόπος για να διαπιστωθεί το ποσοστό επιτυχίας των workshop είναι η αναμονή ώστε να φανεί το πόσοι από τους συμμετέχοντες θα ασχοληθούν πραγματικά με το αντικείμενο για το οποίο πληροφορήθηκαν κατά διάρκεια τους.




Ανταπόκριση από το 2nd Solar Orbiter Workshop

2nd Solar Orbiter Workshop
Athens, Greece, 16-20 October 2006

Οι σύνεδροι υπό την σκιά της Ακρόπολης.

Εικόνα 1. Οι σύνεδροι υπό την σκιά της Ακρόπολης.

Από τις 16 Οκτωβρίου και για μία εβδομάδα η Αθήνα έζησε στους ρυθμούς της παρατήρησης του Ηλίου (από διαστημοσυσκευές) καθώς διεξαγόταν το 2ο παγκόσμιο εργαστήριο για την διαστημική αποστόλη «Solar Orbiter» η οποία υπολογίζεται ότι θα εκτοξευθεί το 2012 με 2015 και θα «κοιτάξει» τον Ήλιο από τόσο…»κοντά» όσο δεν τον έχουμε ξαναδεί ποτέ .

Την τοπική οργανωτική επιτροπή πλαισίωναν οι εξής :

Κ. Τσίγκανος, Ι. Δαγκλής, Ε. Δάρα, Γ. Γοντικάκης, Ξ. Μουσσάς, Σ. Πατσουράκος, Μ. Ζούλιας.

Παράλληλα η επιστημονική οργανωτική επιτροπή απαρτιζόταν από τους :

E. Marsch, R. Marsden, K. Tsiganos, E. Antonycci, R. Harrison, A. Nordlund, T. Appourchaux, J.-F. Hochedez, S. Solanki, P. Boschler, T. Horbury, A. Szabo, R. Bruna, C. Keller, A. Vourlidas, M. Carlosson, R.Lin, R. Wimmer-Schweingruber, B. Fleck, M. Maksimovic, L. Harra, V. Martinez-Pillet.

Η θεματολογία του συνεδρίου χωριζόταν στους εξής τομείς :

1) Status of Solar Orbiter Mission and related activities.

2) Properties, dynamics and interactions of plasma, fields and particles in the near-Sun heliosphere.

3) Links between the solar surface, corona and inner heliosphere.

4) Exploration, at all latitudes, of the energetics, dynamics and fine-scale structure of the Sun’s magnetized atmosphere.

5) Probing the solar dynamo by observing the Sun’s high-latitude field, flows and sesmic waves.

Το συνέδριο άνοιξε με ομιλία, χαιρετισμό, ο κ. Κανάρης Τσίγκανος και αμέσως μετά ξεκίνησαν οι διαδικασίες του workshop με την πρώτη μέρα να κυριαρχούν οι καλεσμένοι ομιλητές από την διεθνή αστρονομική κοινότητα. Μία ξεχωριστή παρουσίαση ήταν αυτή (από κοινού) των Chuan-Yi Tu, Rainer Schwenn, Eric Donovian, Jing-Song Wang, Li-Dong Xia και Young-Wei Zhang για το πρόγραμμα KuaFu που αναπτύσσεται παράλληλα με το Solar Orbiter και είναι μία συνεργασία της Κίνας , της Γερμανίας και του Καναδά.

Ο κ. Κανάρης Τσίγκανος κατά την διάρκεια των χαιρετισμών.

Εικόνα 2. Ο κ. Κανάρης Τσίγκανος κατά την διάρκεια των χαιρετισμών.

Αμέσως μετά ακολούθησε το πρώτο γεύμα του συνεδρίου στο οποίο όλοι οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία για μία πρώτη γνωριμία μεταξύ τους αλλά και να συζητήσουν για διάφορα θέματα. Στην συνέχεια, ακολούθησε το δεύτερο μέρος της πρώτης συνεδρίας με ένα θέμα που ενδιέφερε αρκετά όλους τους παρευρισκομένους. Ο κ. Eckrart Marsch μας παρέθεσε τις μέχρι τώρα γνώσεις τις οποίες έχει αποκομίσει η επιστημονική κοινότητα από τις μέχρι σήμερα διαστημικές αποστολές που αφορούσαν τον Ήλιο βάσει της εργασίας του με τίτλο: «Status of knowledge after Helios, Ulysses and SOHO of the microstate of the coronal and solar-wind plasma».

Οι εργασίες της πρώτης ημέρας του συνεδρίου έληξαν με επίσκεψη και ξενάγηση στους χώρους του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών όπου υπήρχε άφθονο κρασί και άλλα εδέσματα προς τέρψιν των συνέδρων επισκεπτών.

Η βιβλιοθήκη του Αστεροσκοπείου του λόφου των Νυμφών στο Θησείο, και οι σύνεδροι που κατευθύνονται προς το Θησείο.

Εικόνα 3.
1. Η βιβλιοθήκη του Αστεροσκοπείου του λόφου των Νυμφών στο Θησείο.
2. Άποψη των συνέδρων οι οποίοι κατευθύνονται προς το Θησείο.

Η δεύτερη ημέρα του συνεδρίου ξεκίνησε με αρκετά μεγάλο ενδιαφέρον από όλες τις απόψεις . Ήταν μία ημέρα που κυρίως αναφέρθηκαν και αναπτύχθηκαν θέματα εξοπλισμού του Solar Orbiter από αντιπροσώπους κατασκευαστικών εταιριών αλλά και από επιστήμονες που εξέθεσαν την γνώμη τους για τον εξοπλισμό που θα πρέπει να φέρει η διαστημική Αποστόλη και σε τι θα χρησιμεύσει το κάθε όργανο. Σε αυτόν τον ρυθμό συνεχίστηκαν και οι επόμενες ημέρες του συνεδρίου. Από τις ομιλίες αυτές μας φάνηκαν ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσες οι παρακάτω:

1) Viewing Structure in Coronal Images ( Huw Morgan )
Ο κ. Morgan μας παρουσίασε έναν πολύ απλό τρόπο επεξεργασίας ψηφιακών εικόνων του S.O.H.O. με μια διαδικασία που έμοιαζε πολύ με την λειτουργία του πασίγνωστου στους ερασιτέχνες Registax, όμως με πολύ καλύτερα αποτελέσματα. Παράλληλα υπήρξε και προσωπική επαφή με τον συγγραφέα του παρόντος κατά την διάρκεια του συνεδρίου με κύριο θέμα συζήτησης την Ολική Έκλειψη Ηλίου στις 29 Μαρτίου του 2006 την οποία ο κ. Morgan παρατήρησε από την Λιβύη με αποστολή η οποία είχε ως στόχο να φωτογραφήσει το Ηλιακό Στέμμα στο Υπέρυθρο.

Ο Huw Morgan κατά την διάρκεια της ομιλίας του.

Εικόνα 4. Ο Huw Morgan κατά την διάρκεια της ομιλίας του.

2) Status of Knowledge on Solar Fine-Scale Structure ( Spiro K. Antiochos )
Ο κ. Antiochos μας παρέθεσε μια σειρά από πληροφορίες που μας προσέφεραν οι τελευταίες Ηλιακές διαστημικές αποστολές σχετικά με τους μεγάλης κλίμακας σχηματισμούς του Ηλιακού Στέμματος και την σχέση αυτών με άλυτα επιστημονικά προβλήματα. Στο τέλος της ομιλίας του μας παρέθεσε και μερικές προτάσεις για παρατηρησιακά σχέδια του μέλλοντος.

3) Helioseismology : Science Requirements and observational Strategies ( L.Gizon )
Ο κ.Gizon από το ινστιτούτο Max Plank της Γερμανίας παρέθεσε μια υπέροχη από όλες τις πλευρές ομιλία, σχετικά με τις βασικές επιστημονικές απαιτήσεις για την Ηλιοσεισμολογία και πιο συγκεκριμένα για την τοπική Ηλιοσεισμολογία σε μικρής κλίμακας επίπεδο

4) Observing the He II off-limb corona from Sollar Orbiter ( S.Giordano, S.Mancuso , L.Abbo , S.Fineschi )
Μία καταπληκτική ομιλία με θέμα την παρατήρηση σχηματισμών του Ηλιακού Στέμματος κοντά στο χείλος του Ηλιακού δίσκου στην γραμμή του Ήλιου ΙΙ ( He II ) καθώς επίσης γιατί είναι σημαντικές οι παρατηρήσεις σε αυτό το μέρος του φάσματος όπως επίσης και την χρησιμότητα αυτών για την κατανόηση κάποιων φαινομένων του Στέμματος.

 

Απολογισμός του συνεδρίου.
Μπορεί κανείς να πει σε αυτό το σημείο, ότι αυτό το συνέδριο ήταν μία έντονη εμπειρία από όλες τις πλευρές.
Από επιστημονικής απόψεως περιείχε τα πάντα, από επεξεργασία ψηφιακής φωτογραφίας μέχρι και θέματα σχετικά με τον πιθανό εξοπλισμό που θα φέρει μαζί του το Solar Orbiter.
Από πλευράς διοργάνωσης ήταν απλά κάτι πρωτόγνωρο για την ιστορία των συνεδρίων στην Ελλάδα καθώς από κάθε άποψη δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερο. Ειδικά το μέρος των εισηγήσεων ήταν τόσο σωστά οργανωμένο, ώστε στο τέλος έμενε όχι μόνον χρόνος για ερωτήσεις αλλά και για περαιτέρω συζήτηση με τους συνέδρους πάνω στο εκάστοτε θέμα.
Είθε κάποια στιγμή τα συνέδρια των Ερασιτεχνών Αστρονόμων στην Ελλάδα να φτάσουν σε αυτό το επίπεδο οργάνωσης και απόδοσης.

Διάφορα στιγμιότυπα από το 2nd Solar Orbiter Workshop.

Εικόνα 5. Άλλα στιγμιότυπα από το συνέδριο του Solar Orbiter.
1 και 3. Από την διαδικασία εγγραφής.
2. Ο κ. Τσίγκανος κατά την διάρκεια των χαιρετισμών.
4. Ο κ. Μουσσάς φωτογραφίζοντας τους συνέδρους κατά την διάρκεια της εκδρομής.




Στοιχεία για την ολική έκλειψη Ηλίου – 29 Μαρτίου 2006

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε στοιχεία και χάρτες για την επικείμενη ολική έκλειψη Ηλίου στις 29 Μαρτίου 2006. Μια ολική έκλειψη δεν είναι συχνό φαινόμενο που γίνεται ορατό από κάποιο κομμάτι της Ελλάδας. Η τελευταία φορά που πραγματοποιήθηκε ήταν στις 19 Ιουνίου 1936 ενώ η επόμενη θα γίνει στις 21 Απριλίου 2088 (sunearth-nasa). Το ίδιο σπάνιες είναι επίσης και οι δακτυλιοειδείς (annular) εκλείψεις όχι όμως και οι μερικές, με την τελευταία στις 5 Οκτ 2005. Αν και η έκλειψη θα είναι ολική μόνο στην περιοχή του Καστελόριζου η υπόλοιπη Ελλάδα θα απολαύσει μια μερική έκλειψη που θα ξεκινάει από το 76% περίπου, όπως φαίνεται στην Εικόνα 1, ενώ στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η αρχή και το τέλος του φαινομένου (χάρτες που ετοιμάστηκαν από τον A. Barmettler, © www.CalSKY.com). Σίγουρα πρόκειται για μοναδικό θέαμα αν και βέβαια η μερική κάλυψη του δίσκου σίγουρα δεν συγκρίνεται με την εμπειρία της ολικότητας την οποία θα ζήσουν για 3 λεπτά περίπου όσοι βρεθούν στο Καστελόριζο. Η όλη διαδικασία της έκλειψης θα κρατήσει περίπου 2 ώρες και 36 λεπτά και η ολικότητα θα ξεκινήσει από τις 13:51:57.7 μέχρι τις 13:54:56.5 (τοπική ώρα).

Η παρακολούθηση της έκλειψης απαιτεί τεράστια προσοχή μια και ακόμα και με καλυμμένο κάποιο κομμάτι του δίσκου ο Ήλιος είναι εξαιρετικά επικίνδυνος για τα μάτια, οπότε:

ΜΗΝ ΚΟΙΤΑΤΕ ΑΠ’ ΕΥΘΕΙΑΣ ΤΟΝ ΗΛΙΟ ΧΩΡΙΣ ΕΙΔΙΚΑ ΓΥΑΛΙΑ ‘Η ΕΙΔΙΚΑ ΦΙΛΤΡΑ ΣΕ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΑ ΚΑΘΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΜΟΝΙΜΗΣ ΒΛΑΒΗΣ!

Παίρνοντας λοιπόν τα απαραίτητα μέτρα μπορεί οποιοσδήποτε να απολαύσει το θέαμα της έκλειψης. Στον Πίνακα 1 θα βρείτε τις ακριβείς ώρες αρχής, μεγίστου και τέλους του φαινομένου καθώς και το ποσοστό κάλυψης του δίσκου για μερικές κύριες πόλεις στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα παρουσιάζονται οι Εικόνες 3-8 που προσομοιάζουν το φαινόμενο για αυτές τις πόλεις.

Ο ΣΕΑ θα παρακολουθήσει την έκλειψη σε διάφορα σημεία της Ελλάδας. Μία ομάδα από την Θεσσαλονίκη θα παρευρεθεί στο Καστελόριζο για την ολική έκλειψη, ενώ για την μερική έκλειψη θα υπάρχουν ομάδες στην Αθήνα και στην Κρήτη (Ηράκλειο ή/και ΝΑ Κρήτη).

Για οτιδήποτε, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας!

Χάρτης της Ελλάδας με τα ποσοστά κάλυψης του δίσκου για κάθε περιοχή. (Arnold Barmettler, www.CalSKY.com)

Εικ. 1: Χάρτης της Ελλάδας με τα ποσοστά κάλυψης του δίσκου για κάθε περιοχή.
(ευγενική προσφορά του Arnold Barmettler, www.CalSKY.com)

Χάρτης της Ελλάδας με σημειωμένες τις ώρες (σε UT, δηλαδή τοπική ώρα +3) έναρξης (Β) και τέλους (Ε) του φαινομένου. (Arnold Barmettler, www.CalSKY.com)

Εικ. 2: Χάρτης της Ελλάδας με σημειωμένες τις ώρες (σε UT, δηλαδή τοπική ώρα +3) έναρξης (Β) και τέλους (Ε) του φαινομένου.
(ευγενική προσφορά του Arnold Barmettler, www.CalSKY.com)

Πόλη
Αρχή
Μέγιστο
Τέλος
Κάλυψη Δίσκου (%)
Καστελόριζο
12:34:44.7
13:53:27.2
15:10:46.2
100.00
Ηράκλειο
12:27:02.7
13:45:34.5
15:03:43.4
94.46
Αθήνα
12:30:14.8
13:47:00.0
15:03:28.9
83.90
Πάτρα
12:28:29.8
13:44:26.5
15:00:28.8
78.76
Βόλος
12:32:00.1
13:47:37.6
15:03:02.7
78.46
Λάρισα
12:31:56.1
13:47:11.5
15:02:19.4
76.58
Θεσσαλονίκη
12:34:24.5
13:49:09.1
15:03:37.2
75.10

Πίνακας 1: Στοιχεία για διάφορες πόλεις της Ελλάδας.Φαίνονται οι ώρες (τοπική ώρα) έναρξης, μεγίστου και τέλους της έκλειψης καθώς και το ποσοστό κάλυψης του δίσκου.
(επικοινωνία με Fred Ley)

Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για το Ηράκλειο. Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για την Αθήνα.
Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για την Πάτρα. Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για τον Βόλο.
Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για τη Λάρισα. Προσομοίωση κάλυψης δίσκου για τη Θεσσαλονίκη.

Εικ. 3-8: Προσομοίωση της μερικής έκλειψης (μαζί με τα απαραίτητα στοιχεία) για πόλεις της Ελλάδας: Ηράκλειο, Αθήνα, Πάτρα, Βόλος, Λάρισα, Θεσσαλονίκη (αντίστοιχα)
(επικοινωνία με Fred Ley)




Αποτελέσματα από την μερική έκλειψη Ηλίου στις 3 Οκτωβρίου 2005

Στις 3 Οκτωβρίου του 2005, έλαβε χώρα, η δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου η οποία από την πατρίδα μας φαινόταν ως μερική με διακύμανση από 65,9% (Ηράκλειο) έως 60,1% (Θεσσαλονίκη).

Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak))

Εικ. 1:Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak)

Η παρούσα παρουσίαση αφορά τα φωτογραφικά αποτελέσματα των μελών του συλλόγου μας, τουλάχιστον αυτών που προσκόμισαν την εργασία τους βάσει του τυπικού που είχε οριστεί εξ’ αρχής.

Λεπτομέρεια του χάρτη με το μονοπάτι της έκλειψης για την Ελλάδα.

Εικ. 2: Λεπτομέρεια του χάρτη της Εικόνας 1, όπου φαίνεται η χώρα μας και η απόσταση από την ολικότητα, όπως επίσης το σημείο «εισόδου» της Σελήνης και ο προσανατολισμός του φαινομένου στα τρία κυριότερα στάδιά του.

Όλα τα αποτελέσματα αφορούν την ευρύτερη περιοχή Αθηνών οπότε, για την συγκεκριμένη περιοχή έχουμε:

Πόλη
Αρχή
Μέγιστο
Μέγεθος
Τέλος
Αθήνα
08h 09m 21sec
09h 34m 38sec
63,6%
11h 03m 32sec

1) Ευριπιώτης Παναγιώτης: Δάφνη – Αθήνα.
Στις 3 Οκτωβρίου 2005 έγινε μερική έκλειψη Ηλίου και φυσικά αποθανάτισα το φαινόμενο φωτογραφίζοντάς το.
Ο εξοπλισμός που χρησιμοποίησα για την φωτογράφηση ήταν μία φωτογραφική μηχανή FUJI S3 PRO 12MP με έναν τηλεφακό εστιακής απόστασης 1200mm και για την απλή παρατήρηση το LX 200 GPS 12″.
Οι φωτογραφίες έγιναν με διαφορά 10 λεπτών μεταξύ τους με την πρώτη φωτογραφία στις 11:14 ώρα Ελλάδας (08h 14m U.T.) και για το τελικό αποτέλεσμα έγινε η επεξεργασία τους με τα εξής προγράμματα: Hyper- Utility 2.3.023, Adobe Photoshop, Photo Studio.

Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης. (Πάνος Ευρυπιώτης)

Εικ. 3: Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης.

2) Frederick N. Ley και Ιάκωβος Ν. Στέλλας: Νέος Κόσμος – Αθήνα.
Μία έκλειψη Ηλίου, ακόμη και μερική είναι ένα συναρπαστικό φαινόμενο πάντοτε. Η ανατροπή της καθημερινής κανονικότητας ενός πλήρους Ηλιακού δίσκου η σκοτεινή σιλουέτα της Σελήνης η οποία έρπει μειώνοντας όλο και περισσότερο την επιφάνειά του, τελικά το παράλογο ενός Ηλιακού δίσκου σχεδόν μηνίσκου, προστίθενται για να δημιουργήσουν εκείνη την περίεργη έξαψη που καταλαμβάνει κάθε ανθρώπινο πλάσμα υπό την επήρεια ενός τέτοιου φαινομένου. Τα συναισθήματα που δημιουργούνται από τέτοιες περιστάσεις δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν καθώς απηχούν στις πιο αφηρημένες και αρχέγονες αισθήσεις για τον κόσμο και για τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η 3η Οκτωβρίου, ξημέρωσε ανέφελη και με θερμοκρασία υψηλότερη από την μέση για την εποχή. Στις 9 το πρωί, ο γράφων με τον Frederick Ley, έστησαν τον εξοπλισμό του δεύτερου, στον προσωπικό χώρο του πρώτου. Ο εξοπλισμός αποτελούνταν από τα εξής τηλεσκόπια: [βλ. Eικ. 4(4)]
α ) Το διοπτρικό τηλεσκόπιο 6″ F/15 Cave, Jeagers με ηλιακό φίλτρο (mylar).
β ) To 10″ F/6,3 LX200 SCT με ηλιακό φίλτρο (mylar) & 60mm Max scope Coronado για την θέαση του φαινομένου στην γραμμή του Υδρογόνου.
γ ) Για την φωτογράφηση του φαινομένου μέσα από το διοπτρικό και το Max scope χρησιμοποιήθηκε η Sony cybershot FD 717 single shot digital camera, προσαρμοσμένη σε κάθε οπτικό μέσο με την βοήθεια ενός προσοφθαλμίου 40mm της William Optics (Afocal).
Ο γράφων ακολούθησε το φαινόμενο κυρίως μέσα από το διοπτρικό τηλεσκόπιο κάνοντας κάποιες εικόνες με τον εξοπλισμό που προαναφέρθηκε [βλ. Εικ. 4(5)] Επίσης, το πρώτο σημάδι του Σεληνιακού δίσκου που ήδη είχε αγγίξει τον Ηλιακό φάνηκε μέσα από το διοπτρικό. Η κατάσταση της ατμόσφαιρας ήταν μέτρια, ωστόσο η κοκκίαση της Ηλιακής Φωτόσφαιρας ήταν άμεσα εμφανής σε μικρή μεγέθυνση (Χ55). Ο δίσκος (πλησιάζοντας στο ελάχιστο της Ηλιακής δραστηριότητας) σχεδόν κενός χαρακτηριστικών εκτός από μία μικρή ομάδα κηλίδων. Η εντύπωση που έκανε το χείλος του Σεληνιακού δίσκου “κόντρα” στον λαμπρό δίσκο ήταν πολύ μεγάλη καθώς μπορούσαν να γίνουν ορατά βουνά και κοιλάδες δίνοντας μία εικόνα ανώμαλης καμπύλης [βλ. Εικ. 4(1)].

Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια της έκλειψης του 2005 (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας).

Εικ. 4: Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια του φαινομένου.
1.Το «ανώμαλο» χείλος της Σελήνης όπως προβάλλονταν στον Ηλιακό δίσκο, μέσα από το 6″ διοπτρικό Cave του Frederick N. Ley.
2. O Frederick N. Ley με φίλους παρευρισκομένους για την θέαση του φαινομένου.
3. Ο Frederick N. Ley «επί το έργον» φωτογραφίζοντας μέσα από το Max scope.
4. Ο γράφων και ο Frederick N. Ley, αμφότεροι κατάκοποι και ηλιοκαμένοι μόλις μετά το πέρας του φαινομένου, με τον εξοπλισμό.
5. Ο γράφων φωτογραφίζοντας μέσα από το διοπτρικό.

Οι παρευρισκόμενοι φίλοι εντυπωσιάστηκαν από το φαινόμενο και μάλιστα από την σπάνια ευκαιρία της θέασης του υπό έκλειψη Ηλιακού δίσκου στην γραμμή του Υδρογόνου. Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν η μισή διάρκεια του φαινομένου και σταδιακά όλο και περισσότερο εμποδίστηκε από την παρουσία νεφών.
Μια σύνθεση εικόνων του φαινομένου όπως αυτό φωτογραφήθηκε από τον Frederick N. Ley φαίνεται στην Εικ. 5.

Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Εικ. 5: Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Είναι σίγουρο ότι κανείς από εμάς δεν θα ξεχάσει την συναρπαστική αυτή εμπειρία, όχι τουλάχιστον μέχρι την επόμενη έκλειψη!

3) Ιάκωβος Στρίκης: Χαϊδάρι – Αττική.

Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Εικ. 6: Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Ξημερώματα 3ης Οκτωβρίου 2005, Χαϊδάρι Αθηνών, ένας καυτός καφές ήταν ό,τι χρειαζόταν για να απαλύνει τον πονοκέφαλο που δημιούργησε το ξενύχτι της προηγουμένης βραδιάς για τις τελευταίες ετοιμασίες ώστε όλα να πάνε καλά. Η κατάσταση ήταν αρκετά σοβαρή καθώς για πρώτη φορά θα διοργανώναμε μία τόσο μεγάλη εκδήλωση για ένα αστρονομικό φαινόμενο.
Όλα έδειχναν πως θα ήταν μία τέλεια ημέρα με ένα εξ’ ίσου τέλειο αποτέλεσμα (φωτογραφικό αλλά και εκπαιδευτικό).
Λίγο μετά, ήρθε και ο καθηγητής της Φυσικής που με βοηθούσε στην διοργάνωση της όλης ιστορίας ο οποίος κατέφθασε στις 08.35′ (ώρα Ελλάδος) με δανεικό αυτοκίνητο από μία φιλόλογο φίλη μας για να φορτώσουμε τον εξοπλισμό παρατήρησης – φωτογράφησης και το αντίσκηνο που θα γινόταν το δωμάτιο χειρισμού της όλης κατάστασης καθώς θα στέγαζε τους Ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εμάς.
Τα πράγματα μεταφέρθηκαν με επιτυχία στον λόφο του Προφήτη Ηλία δίπλα από το καφέ «Lofos» και το μικρό εκκλησάκι του Πρ. Ηλία. Εκεί στήθηκαν τα εξής όργανα παρατήρησης και καταγραφής:
α. 102mm Eq. Achr. Refr. F/1000mm για οπτική παρατήρηση με μειωτικό φίλτρο & Canon EOS 350D (piggyback 400mm F/64 telephoto lens) για την φωτογράφηση του φαινομένου σε μεγάλο οπτικό πεδίο.
β. 127mm F/2000mm Εq. Mac. Cass. Εφοδιασμένο με φίλτρο για οπτική παρατήρηση.
γ. 152,4 mm F/1200mm Eq. Achr. Refr. χωρίς φίλτρο, για την προβολή του φαινομένου σε λευκό χαρτί.
δ. 254mm F/1200mm Eq. Newt. Refl. με Ηλιακό φίλτρο για την παρατήρηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
ε. 135mm telephoto lens & ToU cam Pro II για την φωτογράφηση και βιντεοσκόπηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
Παράλληλα στήθηκαν και δύο θερμόμετρα για την παρατήρηση της μεταβολής της θερμοκρασίας κατά την διάρκεια της έκλειψης (ένα στον Ήλιο και ένα υπό σκιάν).

Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Γράφημα 1: Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Από τις εγκαταστάσεις μας πέρασαν τα παιδιά του 4ου Εν. Λυκείου Χαϊδαρίου, περί τα 350 παιδιά, 30 καθηγητές και αρκετοί θαμώνες της καφετέριας όπως επίσης και περαστικοί. Κατά την διάρκεια της έκλειψης μοιράστηκαν επίσης και τεύχη του περιοδικού του συλλόγου μας «Παρατηρησιακή Αστρονομία» καθώς και αρκετές φόρμες εγγραφής μελών στον σύλλογο. Το συνολικό μέγεθος των φωτογραφιών καθώς και των βίντεο που τραβήχτηκαν κατά την διάρκεια της έκλειψης ήταν πάνω από 35GB.

 

4) Δημήτρης Κολοβός: Ίλιον – Αττική.

Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Εικ. 7: Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.

Εικ. 8: Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Αποτελέσματα

Επίσημο μέλος.

12 Νοεμβρίου

Νέες εικόνες προστέθηκαν. Βλέπουμε ένα animation από το Mάνο Καρδάση και Παναγιώτη Mάστορα κατά την «είσοδο» της Αφροδίτης στον Ηλιακό δίσκο (1η και 2η επαφή). Επίσης καινούργιες εικόνες από τον Δημήτρη Κολοβό που απεικονίζουν συνολικά και λεπτομέρειες της διάβασης.

Animation της "εισόδου" της Αφροδίτης κατά την 1η και 2η επαφή. (Μάνος Καρδάσης - Παναγιώτης Μάστορας)

Animation της «εισόδου» της Αφροδίτης κατά την 1η και 2η επαφή. (Μάνος Καρδάσης – Παναγιώτης Μάστορας)

Συνολική απεικόνιση της Διάβασης. (Δημήτρης Κολοβός)

Συνολική απεικόνιση της Διάβασης. (Δημήτρης Κολοβός)

Σειρά εικόνων κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Δημήτρης Κολοβός)

Σειρά εικόνων κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Δημήτρης Κολοβός)

 Εικόνα του Φωτοστέφανου (Aureole). (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα του Φωτοστέφανου (Aureole). (Δημήτρης Κολοβός)

 

30 Ιουνίου

Μέσα από αυτή την σελίδα προσπαθούμε να αναδείξουμε και να παρουσιάσουμε με λίγες εικόνες και όχι … χιλιάδες λέξεις, την ομορφιά αυτού του σπάνιου φαινομένου, που πολλοί από μας μπορεί να μην ξαναδούμε. Η αίσθηση ήταν μαγευτική καθ’ όλη την διάρκεια του φαινομένου, παρόλο που ο καιρός σε πολλά σημεία μας απογοήτευε. Στην Δάφνη που βρέθηκε ο γράφων δεν ήταν ορατή η 3η και η 4η επαφή, ενώ ευτυχώς στις υπόλοιπες περιοχές (ακόμα και στην Αθήνα!) ήταν ανοιχτά.

Απολαύστε !

 

Γλυφάδα / Αθήνα – Μάνος Καρδάσης

Οι παρατηρητές, Μάνος Καρδάσης και Μάνος Κρίκης. (Μάνος Καρδάσης)

Οι παρατηρητές, Μάνος Καρδάσης και Μάνος Κρίκης. (Μάνος Καρδάσης)

Τα φαινόμενα της "μαύρης" και "γκρι" σταγόνας. (Μάνος Καρδάσης)

Τα φαινόμενα της «μαύρης» και «γκρι» σταγόνας. (Μάνος Καρδάσης)

Μια συνολική σύνθεση από την διάβασης. (Μάνος Καρδάσης)

Μια συνολική σύνθεση από την διάβασης. (Μάνος Καρδάσης)

Δάφνη / Αθήνα – Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης, Στέλλας Ιάκωβος, Fred N. Ley

Η Αφροδίτη μπροστά από τον δίσκο του Ήλιου στο Ηα. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Η Αφροδίτη μπροστά από τον δίσκο του Ήλιου στο Ηα. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Σειρά εικόνων για το φαινόμενο της "μαύρης" σταγόνας. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Σειρά εικόνων για το φαινόμενο της «μαύρης» σταγόνας. (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας)

Οι παρατηρητές (από αριστερά προς τα δεξιά): Ley Fred, Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης και Στέλλας Ιάκωβος. Μαζί φαίνονται τα τρία τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν: 10" LX-200 Meade (Ηλιακό φίλτρο) με 60mm Coronado Maxscope και διοπτρικό 130mm F/10.8 (Ηλιακό φίλτρο).

Οι παρατηρητές (από αριστερά προς τα δεξιά): Ley Fred, Μαραβέλιας Γρηγόρης, Μπελιάς Γιάννης και Στέλλας Ιάκωβος. Μαζί φαίνονται τα τρία τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν: 10″ LX-200 Meade (Ηλιακό φίλτρο) με 60mm Coronado Maxscope και διοπτρικό 130mm F/10.8 (Ηλιακό φίλτρο).

Fred Ley - Ιάκωβος Στέλλας φωτογραφίζοντας.

Στιγμές από την παρατήρηση:
Fred Ley – Ιάκωβος Στέλλας φωτογραφίζοντας.

Επισκέπτες κατά την διάρκεια της παρατήρησης.

Επισκέπτες κατά την διάρκεια της παρατήρησης.

Μια διαφορετική εκδοχή της 3ης επαφής λόγω της συννεφιάς. (Γρηγόρης Μαραβέλιας)

Μια διαφορετική εκδοχή της 3ης επαφής λόγω της συννεφιάς. (Γρηγόρης Μαραβέλιας)

Ίλιον / Αθήνα – Κολοβός Δημήτρης

Σύνθεση φωτογραφιών που δείχνουν την διάβαση κατά την 1η και 2η επαφή και το φαινόμενο της "μαύρης σταγόνας". (Δημήτρης Κολοβός)

Σύνθεση φωτογραφιών που δείχνουν την διάβαση κατά την 1η και 2η επαφή και το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας». (Δημήτρης Κολοβός)

Κεφαλλονιά – Γεωργόπουλος Πέτρος

Σειρά φωτογραφιών κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Πέτρος Γεωργόπουλος)

Σειρά φωτογραφιών κατά την διάρκεια της 3ης και 4ης επαφής. (Πέτρος Γεωργόπουλος)

Εικόνα από τις 10:53 UT.

Εικόνα από τις 10:53 UT.

Εικόνα από τις 11:05 UT. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το φαινόμενο του Φωτοστέφανου (Aureole)

Εικόνα από τις 11:05 UT. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το φαινόμενο του Φωτοστέφανου (Aureole)

Εικόνα στις 11:07 UT.

Εικόνα στις 11:07 UT.

 




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Δ. Η διερεύνηση της ακριβούς φύσης του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας (black drop)

Επίσημο μέλος.

O Brian Cudnick, συντονιστής (coordinator) του τομέα για την παρατήρηση της Σελήνης της ALPO – Association of Lunar and Planetary Observers, χρησιμοποίησε παρατηρήσεις της διάβασης του Ερμή της 15ης Νοεμβρίου του 1999, αφ’ ενός στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-alpha) οι οποίες έγιναν από το Ηλιακό αστεροσκοπείο του Prairie View (Prairie View Solar Observatory – PVSO) αφ’ ετέρου εικόνες από την διαστημοσυσκευή Trace (Transient Region and Coronal Explorer) στο ολικό φως, το υπεριώδες και το μακρινό υπεριώδες. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η σύγκριση του δίσκου του Ερμή σε επιλεγμένες περιοχές του φάσματος (βλέπε τον Πίνακα που ακολουθεί) και να μελετηθεί το ‘ιστορικό’ φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας.

Μήκος κύματος
(σε Å,Angstrem)
Επαφή Ι Επαφή II Επαφή III Επαφή IV
6563 * 21: 11: 21 21: 22: 45 21: 58: 28 ————-
5000 21: 19: 10 21: 41: 40 21: 52: 30 ————-
1600 21: 17: 05 21: 36: 50 ————- ————-
171 ** 21: 09: 35 21: 24: 55 ————- ————-

Χρονικές στιγμές (προσεγγιστικά) των επαφών Ι και ΙΙ, βάσει των εικόνων οι οποίες έγιναν από το TRACE (Transient Region and Coronal Explorer.)

*Προβλεπόμενες χρονικές στιγμές των επαφών για την περιοχή Ηouston, του Texas. Οι προβλεπόμενες χρονικές στιγμές για τις επαφές Ι και ΙΙ για το PVSO συμπεριλαμβάνονται για λόγους σύγκρισης μαζί με τις προβλεπόμενες τιμές του ΤRACE.
** Η Πρώτη Επαφή (Ι) , παρατηρήθηκε με την παρεμβολή αξιοσημείωτου θορύβου από τις ζώνες ακτινοβολίας Van Allen.
Πιο συγκεκριμένα, τα αναφερόμενα μήκη κύματος τα οποία αναφέρονται ενωρίτερα, αντιστοιχούν στις εξής φασματικές περιοχές: 171 Å – μακρινό υπεριώδες (Far Ultraviolet), 1600 Å – Υπεριώδες (UV), 5000 Å – Ολικό φως, 6563 Å – γραμμή του Υδρογόνου (ΗΑ).

Αν και οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν με επαγγελματικό εξοπλισμό σε επαγγελματικές διατάξεις, σήμερα οι ερασιτέχνες είναι πλήρως σε θέση στο να αναπαράγουν το πείραμα και ενθαρρύνονται έντονα στο να κάνουν λεπτομερείς παρατηρήσεις σε μία μεγάλη κλίμακα του φάσματος στην επερχόμενη διάβαση της Αφροδίτης.

Το πλεονέκτημα της διάβασης του Ερμή της 15/11/99, ήταν ότι τουλάχιστον όπως αυτό έγινε ορατό από το πλεονεκτικό σημείο παρατήρησης της διαστημοσυσκευής TRACE, χωρίς την παρεμβολή της Γήινης ατμόσφαιρας και των συνεπακόλουθων αναταράξεων, στο ολικό φως σε εικόνες οι οποίες επικεντρώνονται στα 5000 Å εμφανίζουν μία οριακή διάβαση (grazing) όπου ο δίσκος του πλανήτη δεν εισχώρησε βαθύτερα στην Ηλιακή φωτόσφαιρα από περίπου 1″ της μοίρας (1 arc sec.) από χείλος σε χείλος. Σαφώς και οι εκτιμούμενες χρονικές στιγμές των Επαφών (βάσει των παρατηρηθέντων) για κάθε μήκος κύματος ήταν διαφορετικές. Όπως έγινε ορατός στην γραμμή του Υδρογόνου Α, ο Ήλιος παρουσίασε ένα διπλό χείλος με το ‘εξωτερικό’ αρκετά αμυδρότερο από το ‘εσωτερικό’. Αυτό σίγουρα αποτελεί εντελώς διαφορετική εικόνα από το μοναδικό ευκρινές (οξύ) χείλος το οποίο εμφανίζεται όταν γίνεται ορατός στο ολικό φως. Λόγω αυτής της διαφοράς, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας, δεν εμφανίστηκε ως προφανές κοντά στις Επαφές ΙΙ και ΙΙΙ όπως ήταν αναμενόμενο. Αυτό που έγινε ορατό εντούτοις ήταν μία αμυδρή γκρι ‘ταινία’ η οποία εκτεινόταν από τον δίσκο του Ερμή μέχρι το χείλος των ‘ακίδων’ spicules κατά την διάρκεια μεγάλου μέρους του φαινομένου όπως αυτό παρατηρήθηκε από το PVSO. Λόγω της εικόνας του ‘διπλού χείλους’ και της έλλειψης του σαφώς διακεκριμένου του αντιστοίχου του Ηλίου, όπως αυτό παρατηρήθηκε σε τρία από τα τέσσερα μήκη κύματος στα οποία αναφερθήκαμε, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας φάνηκε να είναι πολύ λιγότερο εμφανές ακόμη και απόν, σε σύγκριση με την ευρέως φάσματος διερεύνηση του στο ολικό φως.

 

Το φαινόμενο της μαύρης και γκρι σταγόνας κατά την διάβαση του Ερμή (1999)

Εικόνες οι οποίες εμφανίζουν το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας όπως αυτό κατεγράφη στο Η-alpha και στο ολικό φως. Τα βέλη σε κάθε εικόνα επικεντρώνονται στην σκίαση που χαρακτηρίζει το φαινόμενο. Η κλίμακα κάθε εικόνας επιλέχθηκε για να υπάρξει η μέγιστη αντίθεση (contrast) του φαινομένου της ‘γκρι σταγόνας’.

Η προηγούμενη εικόνα εμφανίζει το φαινόμενο σε δύο μήκη κύματος, το ολικό φως και το Υδρογόνο Α. Μόλις πριν από αυτήν την χρονική στιγμή, η ελάχιστη ένταση του «ομφαλού» – umbilicus – δηλ. η περιοχή της κηλίδας, ήταν αρκούντως σκοτεινή ώστε να χαρακτηριστεί υποκειμενικά ως «Μαύρη Σταγόνα» , με την διάφορη του μηδενός τιμή της έντασης της να προκαλείται από διασπορά του φωτός (stray light). Μετά από την δεύτερη επαφή (S.C), η διασπορά (γνωστή ως αποφασιστικός παράγοντας στην ορατότητα του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας) συνέχιζε να παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των φαινομένων της «Γκρι Σταγόνας». Τα χείλη του πλανήτη και του Ηλίου παρέμειναν αρκετά κοντά μεταξύ τους κατά την διάρκεια της διάβασης έτσι ώστε να επιτραπεί στα φαινόμενα τα οποία εμφανίζονται από την διάχυση του φωτός (scattered light) [όπως η περίθλαση (diffraction) και η διάχυση η προκαλούμενη από το όργανο] να συμπιέσουν την ένταση της φωτεινότητας του Ηλιακού δίσκου ανάμεσα στα χείλη των δύο σωμάτων αρκούντως ώστε να παραταθεί η εμφάνιση της «Γκρι Κηλίδας». Ανάμεσα στις Επαφές ΙΙΙ και IV, τα φαινόμενα επαναλαμβάνονται αλλά σε αντίστροφη σειρά. Όταν τα χείλη των δύο δίσκων είναι αρκετά κοντά ώστε να παράσχουν (stray light) την αναγκαία παρεμβολή φωτός από διασπορά λόγω ανακλάσεων, η ένταση πέφτει κοντά σε αυτήν του δίσκου του Ερμή προκαλώντας την φαινόμενη «Μαύρη Σταγόνα».

Σε αντίθεση με τις εικόνες οι οποίες έγιναν από το TRACE στο ολικό φως, κανένα ίχνος των φαινομένων της «Μαύρης» ή «Γκρι Σταγόνας» δεν έγινε ορατό στις εικόνες σε μήκη κύματος των 171 Å (Far UV, μακρινό υπεριώδες) και 1600 Å (UV, υπεριώδες). Tα προαναφερθέντα μήκη κύματος καταγράφουν τις υψηλότερες περιοχές της Ηλιακής ατμόσφαιρας με αποτέλεσμα να εμφανίζουν και το χείλος του Ηλίου υψηλότερα. Φαίνεται ότι χωρίς ένα σαφώς διακεκριμένο μαύρο ή σχεδόν μαύρο όριο, η ορατότητα των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας μειώνεται δραστικά ή και γίνεται αδύνατη.

Η Μαύρη και η Γκρι σταγόνα έχουν την ίδια φυσική «ρίζα» κάτι ανάλογο με τους όρους Σκιά και Παρασκιά περιγράφοντας αμφότερες τις συνιστώσες της σκιάς ενός εκτεταμένου αντικειμένου και ως εκ τούτου καταγράφουν τα δύο μέρη του ίδιου φυσικού φαινομένου. Η Γκρι σταγόνα είναι ορατή αμέσως μετά την εξαφάνιση της Μαύρης σταγόνας. Οι Bradhe (1972) και Maltby (1971) εκφράζουν την άποψη ότι το φως από διασπορά λόγω ανακλάσεων (stray light) αποτελεί την μοναδική αιτία των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας.

Με αυτά τα αποτελέσματα κατά νου, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας στα μελλοντικά συμβάντα πλανητικών διαβάσεων.
Ένα θέμα τεράστιου ενδιαφέροντος αποτελεί η διάβαση της Αφροδίτης της 8ης Ιουνίου. Αντίθετα με τον Ερμή, ο οποίος ουσιαστικά στερείται παντελώς υπολογίσιμης ατμόσφαιρας, η Αφροδίτη έχει μία πυκνή ατμόσφαιρα η οποία εκτείνεται αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα στο διάστημα. Η παρουσία της ατμόσφαιρας αυξάνει την ορατότητα των φαινομένων της Μαύρης και Γκρι σταγόνας; Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν το θεωρούν πιθανό, αλλά δεν είναι απίθανο με συγκεκριμένα φίλτρα απορρόφησης, η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης να αυξήσει την εμφάνιση του φαινομένου της Μαύρης κηλίδας όπως αυτό φαίνεται από το διάστημα. Συγκεκριμένα φίλτρα ευρείας καθώς και στενής φασματικής απόκρισης επικεντρωμένα σε φασματικές γραμμές οι οποίες αντιστοιχούν στα κυρίαρχα συστατικά της ανώτερης ατμόσφαιρας του πλανήτη μπορεί να απορροφήσουν αρκετό φως ώστε να αυξήσουν την ορατότητα των προαναφερθέντων φαινομένων. Από επίγειους σταθμούς, εν τούτοις, η διάχυση του φωτός (scattering) λόγω της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (atmospheric seeing) είναι ο κυρίαρχος μηχανισμός ο οποίος προκαλεί το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας, ο οποίος ενδεχομένως και να απαλείφει φαινόμενα τα οποία σχετίζονται με την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και τα οποία πιθανά καταγράφονται με τα προαναφερθέντα φίλτρα.
Εν τούτοις, θα ήταν ενδιαφέρον να προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τα φαινόμενα της Μαύρης και Γκρι σταγόνας μέσα από διάφορα φίλτρα, βλέποντας εάν υπάρχουν αλλαγές στην ορατότητά τους μέσα από αυτά.

Άλλα ενδιαφέροντα φαινόμενα σχετιζόμενα με την διάβαση της Αφροδίτης και τα οποία μπορούν να παρατηρηθούν από αμφότερους τους διαστημικούς και επίγειους σταθμούς περιλαμβάνουν την διάθλαση του Ηλιακού φωτός από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης γύρω από τον δίσκο του εισερχόμενου ή εξερχόμενου πλανήτη σχηματίζοντας έναν δακτύλιο φωτός (και πάλι παρατηρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα μηκών κύματος προτείνεται εδώ). Μία επισταμένη παρατήρηση αυτής της περίπτωσης θα μπορούσε να παράσχει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα σχετικά με τα οπτικά φαινόμενα των πλανητικών διαβάσεων κάτω από διαφορετικές συνθήκες, και για έναν πλανήτη χωρίς ατμόσφαιρα (Διαβάσεις του στο παρελθόν και μελλοντικές) έναντι αυτών ενός πλανήτη με πυκνή ατμόσφαιρα.

Κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει έναν πλανήτη υπό διάβαση ως εμπόδιο για την απότομη αποκοπή του φωτός (Knife edge) για την μέτρηση πολύ μικρής κλίμακας χαρακτηριστικών της Ηλιακής ατμόσφαιρας της τάξεως των 10 km. Άλλα χαρακτηριστικά της Ηλιακής ατμόσφαιρας όπως Προεξοχές (prominences), Νήματα (filaments) και Ακίδες (spicules) ευνοϊκά τοποθετημένες φωτοσφαιρικές και χρωμοσφαιρικές δομές πολύ μικρής κλίμακας, οι οποίες μπορούν να παρατηρηθούν κοντά στις χρονικές στιγμές των επαφών πρώτης (Ft.C) και τέταρτης (Fh.C), είναι δυνατόν να γίνουν. Οι μετρήσεις αμφοτέρων εισόδου και εξόδου είναι χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία αφορούν πιθανές βραχυπρόθεσμες (μικρής χρονικής κλίμακας) αλλαγές στα μεγέθη των μετρούμενων χαρακτηριστικών. Το μειονέκτημα της χρήσης του Ερμή για τέτοιου είδους μετρήσεις είναι ότι η πιθανότητα της επιθυμητής διέλευσής του από κάποιον σχηματισμό είναι μικρή. Οι προτάσεις αυτές του έχουν γίνει από τον αστρονόμο Hyder και μπορούν πια να εκπονηθούν από εκπροσώπους της ερασιτεχνικής αστρονομικής κοινότητας και παράλληλα παρέχουν μία παρότρυνση προς την συνεργασία επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων.

Απαιτούνται επίσης, μελέτες ταυτόχρονα χωρικής και χρονικής υψηλής ανάλυσης των επαφών ΙΙ και ΙΙΙ. Ενθαρρύνεται η βιντεοσκόπηση με ένα επαρκώς εξοπλισμένο με φίλτρα τηλεσκόπιο στην μέγιστη δυνατή ανάλυση που θα επιτρέψει ένας δεδομένος σταθμός παρατήρησης. Υπάρχει εξαιρετικό ενδιαφέρον όσον αφορά την εξέλιξη του φαινομένου της Μαύρης – Γκρι σταγόνας και το πως αυτό διαφοροποιείται από την γραμμή του Ασβεστίου (Ca – K) στην γραμμή του Υδρογόνου Α (Hydrogen-Alpha) στο ολικό φως, στο εγγύς υπέρυθρο – Near Infrared, (όπως ένα φίλτρο Wratten 87C) θα μπορούσε να αποκαλύψει.

Κυρίως όμως, περισσότερο λεπτομερείς μελέτες αυτών των φαινομένων μπορεί να μας πριμοδοτήσουν με μεγαλύτερη επίγνωση ως προς την ορατότητά τους στο παρελθόν και να μας χαρίσουν μεγαλύτερη κατανόηση όσον αφορά τους παράγοντες οι οποίοι διέπουν την εμφάνισή τους.

Αναφορές

1) The Strolling Astronomer, Volume 46, No1, Winter 2004, p. 9-12.
By Brian M. Cudnick, Coordinator, ALPO Lunar Section, Lunar Meteoric Search Program.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Γ. Φωτογράφηση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η φωτογράφηση με film ή ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές με τηλεφακό ο οποίος φέρει Ηλιακό φίλτρο αρκεί για να καταγράψει την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης. Η μηχανή μπορεί να στηριχτεί σε ένα σύνηθες τρίποδο καθώς ο χρόνος έκθεσης θα είναι πολύ μικρός.

Το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα η οποία παρουσιάζει την φάση της εισόδου (ingress) και το φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας» κατά την διάρκεια της διάβασης του πλανήτη Ερμή στις 7 Μαίου του 2003.
Δημήτριος Κολοβός, Digital still camera, με ένα C11 και Ηλιακό φίλτρο mylar σε όλο το άνοιγμα.

Εν τούτοις για να καταγραφούν κάποια από τα φαινόμενα της διάβασης στα οποία έγινε ήδη αναφορά, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα τηλεσκόπιο εξοπλισμένο με ένα Ηλιακό φίλτρο σε όλη την διάμετρο του αντικειμενικού. Με μία ψηφιακή μηχανή η διάρκεια της έκθεσης μπορεί να βρεθεί επί τόπου αλλά με μία μηχανή η οποία χρησιμοποιεί φιλμ οι χρόνοι έκθεσης θα έπρεπε να έχουν βρεθεί ενωρίτερα με πειραματισμό στον Ήλιο και με την ίδια οπτική διάταξη. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψη ότι το πολύ αμυδρό Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί μεγαλύτερη έκθεση από αυτήν που αφορά την καταγραφή της Ηλιακής Φωτόσφαιρας.

Εικόνα του Ήλιου την 1η Νοεμβρίου 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Δημήτριος Κολοβός, 1/11/03, Τ: 09h 24m UT.
Sony – 717 – single shot digital camera on C11 SCT.

Ακόμη και με ένα ασφαλές φίλτρο, η εικόνα του Ηλίου θα είναι τόσο λαμπρή όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα υψηλής ποιότητας μέσης ταχύτητας φιλμ ή μία ρύθμιση ψηφιακής μηχανής (ISO 50-100). Η έκθεση θα μπορούσε και πάλι να είναι μικρή έτσι που ο αστροστάτης (οδήγηση) δεν θα είναι απαραίτητος. Εν τούτοις, μία ισημερινή στήριξη με αστροστάτη θα αποβεί μεγάλη βοήθεια στην παρακολούθηση της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των 6 ωρών της διάβασης, αν και η κίνηση του πλανήτη θα απαιτήσει συχνές διορθώσεις.

Καταγραφές με CCD

Η καταγραφή της διάβασης, ειδικά της Εισόδου και Εξόδου με μία CCD κάμερα θα επιτρέψει την φωτομετρία του φωτοστέφανου (Aureole) και του φαινομένου της μαύρης κηλίδας. Αυτό καθίσταται εφικτό με αυτήν την διάταξη διότι παίρνοντας flat frames και dark frames επιτρέπεται σε κάποιον η διόρθωση της εικόνας όσον αφορά τον θόρυβο του υπόβαθρου όπως και των διαφοροποιήσεων στην ευαισθησία ανάμεσα στις φωτοευαίσθητες ψηφίδες (pixels) της κάμερας. Τότε η απόκριση της κάμερας είναι κοντά στο να είναι γραμμική και κάποιος θα μπορούσε πχ. να χρησιμοποιήσει την μέση λαμπρότητα του κέντρου του Ηλιακού δίσκου ως βάση. Βέβαια το μειονέκτημα αυτής της κάμερας είναι ότι παίρνει ασπρόμαυρες εικόνες και για την σύνθεση εικόνων στο πλήρες φως (με χρώμα) και κάποιος πρέπει να κάνει τρεις σε διαδοχή με την χρήση φίλτρων διαφορετικών χρωμάτων.


Βιντεοσκόπηση

Το μειονέκτημα των εικόνων είναι ότι στην περίπτωση ειδικά της CCD κάμερας υπάρχει πάντοτε ένα ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ανάμεσα σε διαδοχικές εικόνες, το οποίο μπορεί να είναι 1′ ή και περισσότερο όταν κάνει κάποιος έγχρωμες εικόνες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως ο παρατηρητής μπορεί να χάσει αστραπιαία εξελισσόμενα φαινόμενα κατά την διάρκεια των σταδίων της Εισόδου ή της Εξόδου. Η βιντεοσκόπηση επιτρέπει την συνεχή κάλυψη σε μία τυπική ροή της τάξεως των 30 καρέ ανά δευτερόλεπτο. Η αλήθεια είναι ότι τα καρέ του αναλογικού βίντεο είναι «θορυβώδη» και αρκετά πρέπει να συνδυαστούν (stacking) ώστε να έχουμε σαν αποτέλεσμα μία αποδεκτή εικόνα. Τα αποτελέσματα είναι σαφώς καλύτερα εάν κάποιος χρησιμοποιήσει ένα ψηφιακό βίντεο (dv) ή καταγράφει σε καταγραφέα ψηφιακού τύπου (digital-format recorder) από μία αναλογική κάμερα..

Ψηφιακές κάμερες για δικτυακή χρήση – Webcams

Οι Webcams παράγουν μία συνεχή ροή ψηφιακών εικόνων, και κατ’ αυτόν τον τρόπο την ίδια στιγμή παρέχουν μία συνεχή κάλυψη. Έγιναν τέλειες εικόνες της διάβασης του Ερμή τον Μάιο του 2003 με τέτοιες κάμερες έτσι αυτό το μέσον έχει πολύ καλές προοπτικές για την διάβαση της Αφροδίτης. Όπως και οι CCD κάμερες οι Webcams χρειάζονται σύνδεση με υπολογιστή. Δείτε σχετικά το άρθρο του Πέτρου Γεωργόπουλου για αυτή την τεχνική.

Συνδυασμός εικόνων – Stacking

Σύγκριση του Ηλιακού δίσκου με αυτόν της Αφροδίτης (εικόνα 2003, Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα τμήματος του Ηλιακού δίσκου σε υψηλή ανάλυση (high resolution).
Δημήτρης Κολοβός, 1/11/2003, Τ: 09h 11m UT. Η εικόνα έχει γίνει με την χρήση μίας ToU cam. Pro 740+IR blocker filter, με ένα τηλεσκόπιο C11 @ F/6,3 + Full Aperture Mylar Filter και την μέθοδο του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking).
Δεξιά, φαίνεται ο ‘δίσκος’ της Αφροδίτης στην κλίμακα ειδώλου την οποία θα εμφανίζει (σε σχέση με τον Ήλιο) την ημέρα της διάβασης.

Αυτή διαδικασία απαιτεί έναν υπολογιστή για να ευθυγραμμίσει και να συνδυάσει έναν αριθμό από μερικές φορές χιλιάδες ψηφιακές εικόνες (frames) με χειροκίνητη ή αυτόματη επιλογή από τις καλύτερες. Ο συνδυασμός (stacking) των εικόνων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, αργότερα, αφού έχουν γίνει τα βίντεο. Είναι δυνατόν να συνδυαστούν μεμονωμένες εικόνες από ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές (digital still-camera) ή εικόνες από CCD κάμερα, αλλά ο συνδυασμός (stacking) είναι πιο αποδοτικός όταν χρησιμοποιείται ο μεγάλος αριθμός εικόνων ο οποίος έχει γίνει από βίντεο ή κάμερες δικτύου (web cameras). Το τελικό αποτέλεσμα είναι τυπικά πολύ καλύτερο σε ανάλυση και κοντράστ ακόμη και από τις καλύτερες εικόνες. Εν τούτοις, το κέρδος σε χωρική ανάλυση (spatial resolution) επιτυγχάνεται «εις βάρος» της χρονικής ανάλυσης (time resolution) καθώς κάποιος καλείται να χρησιμοποιήσει εικόνες οι οποίες καλύπτουν μία σχετικά μεγάλη χρονική διάρκεια.

Προσοχή! Η Αφροδίτη θα κινείται σε σχέση με τον Ήλιο με μία ταχύτητα της τάξεως των 1 arcsec. ανά 20″, έτσι το καλύτερο θα ήταν να μην συνδυάζονται εικόνες οι οποίες είναι επιλεγμένες από βίντεο το οποίο καλύπτει περισσότερο από κάποια δευτερόλεπτα.

Ένα πλήρες άρθρο για την τεχνική του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking) υπάρχει στο περιοδικό Sky and Telescope, April 2004, p. 130.

Γενικά σχόλια για την φωτογράφηση και την βιντεοσκόπηση

Εικόνες μικρής κλίμακας, οι οποίες δείχνουν την θέση της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου ή κηλίδες ή άλλα χαρακτηριστικά της Φωτόσφαιρας ή χρωμόσφαιρας, θα αποτελέσουν ένα συναρπαστικό χρονικό της διάβασης. Πολλαπλές εκθέσεις , πιθανά συνδυασμένες με το ανάλογο λογισμικό και τεχνικές επεξεργασίας, θα μας δώσουν μία συνοπτική καταγραφή της πορείας του πλανήτη στο πέρασμά του μπροστά από τον Ήλιο.

Μεγαλύτερης κλίμακας εικόνες της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου, οι οποίες γίνονται ταυτόχρονα από παρατηρητήρια τα οποία απέχουν πολύ μεταξύ τους, μπορούν να συνδυαστούν για να δώσουν μία τρισδιάστατη εικόνα της διάβασης.

Για να έχουν κάποια επιστημονική αξία εικόνες οι οποίες καταγράφουν φαινόμενα όπως το Φωτοστέφανο (Aureole) ή το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («Black drop» effect) είναι απαραίτητη μία μεγάλη κλίμακα εικόνας ακόμη και στον βαθμό που η Αφροδίτη καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της εικόνας. Με μετρίου μεγέθους τηλεσκόπια (15-25εκ) θα χρειαστεί είτε afocal imaging σε υψηλή μεγέθυνση ή κατευθείαν προβολή στο φιλμ ή το chip με την μέθοδο της προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection) ή με την χρήση Barlow για να επιτευχθεί η μεγιστοποίηση του τελικού εστιακού μήκους του οπτικού συστήματος (effective focal length).

Η επεξεργασία βάσει λογισμικού στον υπολογιστή είναι εφικτή με κάθε μορφή παραγωγής της εικόνας. Οι φωτογραφίες μπορούν να σαρωθούν (scanning) και έτσι να μετατραπούν σε ψηφιακές εικόνες και αναλογικά βίντεο μετατρέπονται σε ψηφιακά με την συνδρομή ενός grabber ξεχωριστών καρέ αναλογικού βίντεο (analog-to-video frame grabber). Το ψηφιακό βίντεο, η ψηφιακή φωτογραφική κάμερα (digital still-camera), η CCD κάμερα και οι ψηφιακές κάμερες οι οποίες χρησιμοποιούνται για σύνδεση στο διαδίκτυο (Web cameras) κατ’ αρχάς παράγουν ψηφιακές εικόνες. Οι συνήθεις τεχνικές επεξεργασίας συμπεριλαμβάνουν την ενδυνάμωση της αντίθεσης (contrast stretching) και της οξύνοιας του ειδώλου (sharpening) με την βοήθεια του unsharp masking. Εν τούτοις η ενδυνάμωση των παραπάνω χαρακτηριστικών μίας ψηφιακής εικόνας θα έπρεπε να γίνεται με την δέουσα προσοχή διότι μπορεί να «δημιουργήσει» ψευδή χαρακτηριστικά τα λεγόμενα artefacts. Αυτά θα μπορούσαν να έχουν την μορφή ενός φωτεινού δακτυλίου γύρω από έναν πλανήτη ή μία λαμπρή κηλίδα στο μη φωτισμένο ημισφαίριό του. Σίγουρα κάθε παρατηρητής θα έπρεπε πάντοτε να διατηρεί αντίγραφα όλων των ψηφιακών εικόνων του στην μη επεξεργασμένη τους αρχική μορφή (raw form) και θα έπρεπε να παράσχει σχόλια για τον τύπο της επεξεργασίας την οποία χρησιμοποίησε. Εκτός από όλους τους τύπους βασικής και ειδικής τεκμηρίωσης η οποία απαιτείται και έχει ήδη περιγραφεί, όλες οι φωτογραφίες και εικόνες όπως επίσης οι εικόνες από βίντεο ή από κάμερες δικτύου (web cameras) θα έπρεπε να τεκμηριώνονται με την χρονική στιγμή της λήψης σε Universal time (UT) τον χρόνο έκθεσης, ρύθμιση κλείστρου (shutter setting) και το τελικό εστιακό μήκος (Effective focal length) του οπτικού συστήματος. Φυσικά και είναι σημαντικό το να καταγράφεται σωστά ο προσανατολισμός ειδώλου της εικόνας. Ως σταθερά, χρησιμοποιούμε τον προσανατολισμό του τηλεσκοπικού ειδώλου ο οποίος ορίζεται από τον Νότο στο επάνω μέρος της εικόνας, τον Βορά αντίστοιχα στο κάτω μέρος, και την περιστροφή των πλανητών από το Επόμενο χείλος (δεξιά) προς το Προπορευόμενο (αριστερά).

Αναφορές

ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.