Οδηγός Οπτικής Παρατήρησης του πλανήτη Αφροδίτη

Ο πλανήτης Αφροδίτη ίσως έχει τα περισσότερα διαφορετικά ονόματα που θα
μπορούσε να έχει ένα ουράνιο σώμα. Όταν συνειδητοποιήθηκε ότι το «άστρο» το
οποίο με την επίμονη παρουσία του κοσμούσε τους αρχαϊκούς ουρανούς πριν από την
Ανατολή και μετά την Δύση του Ήλιου ήταν ένα και το αυτό ουράνιο σώμα , του
έδωσαν μία πληθώρα ονομάτων. Στους Αρχαίους Βαβυλώνιους ήταν γνωστή ως
Ιστάρ, η προσωποποίηση του θηλυκού. Oι Αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Έσπερο
ως απογευματινό αντικείμενο και Εωσφόρο ως πρωινό . Ονομαζόταν Vesper (σαφής
δανεισμός του Αρχαίου ελληνικού Έσπερος) και Phosphorus από τους Ρωμαίους
αντίστοιχα. Ένας από τους ορατούς πλανήτες δια γυμνού οφθαλμού από την
αρχαιότητα , δίκαια πιστεύω της δόθηκε το όνομα της ομορφότερης αλλά και συνάμα
της πιο μυστηριώδους θεάς.

Για το πλήρες κείμενο δείτε το σύνδεσμο: Οδηγός Παρατήρησης Αφροδίτης

 

 




Πλανήτης Δίας, μια σύνοψη της ονοματολογίας των σχηματισμών, και η μελέτη της δυναμικής της ατμόσφαιρας.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Μεγαλύτερος από όλους τους άλλους πλανήτες και δορυφόρους μαζί, ο Δίας είναι
ένας κολοσσός πλούσιος σε τηλεσκοπικές λεπτομέρειες και εναλλασσόμενους
σχηματισμούς.
Η ατμόσφαιρα του Δία χαρακτηρίζεται από εναλλασσόμενες Ταινίες (Belts) και
συστροφές πολύχρωμων νεφών και ένα εκπληκτικό σύστημα καταιγίδων.
Η ατμόσφαιρα του πλανήτη, με περίοδο περιστροφής περίπου 9,85 ωρών, είναι σε
συνεχή κίνηση οδηγούμενη από την θερμότητα η οποία «δραπετεύει» από το θερμό
εσωτερικό του και από το Ηλιακό φως το οποίο απορροφάται από επάνω.

 

Για το πλήρες κείμενο πατήστε εδώ:  Stellas-1999_Jupiter_guide.pdf




Αποτελέσματα από την μερική έκλειψη Ηλίου στις 3 Οκτωβρίου 2005

Στις 3 Οκτωβρίου του 2005, έλαβε χώρα, η δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου η οποία από την πατρίδα μας φαινόταν ως μερική με διακύμανση από 65,9% (Ηράκλειο) έως 60,1% (Θεσσαλονίκη).

Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak))

Εικ. 1:Ο γενικός χάρτης ο οποίος αφορά την δακτυλιοειδή έκλειψη Ηλίου στις 3/ 10/ 05 και τα στοιχεία που την αφορούν. (F. Espenak)

Η παρούσα παρουσίαση αφορά τα φωτογραφικά αποτελέσματα των μελών του συλλόγου μας, τουλάχιστον αυτών που προσκόμισαν την εργασία τους βάσει του τυπικού που είχε οριστεί εξ’ αρχής.

Λεπτομέρεια του χάρτη με το μονοπάτι της έκλειψης για την Ελλάδα.

Εικ. 2: Λεπτομέρεια του χάρτη της Εικόνας 1, όπου φαίνεται η χώρα μας και η απόσταση από την ολικότητα, όπως επίσης το σημείο «εισόδου» της Σελήνης και ο προσανατολισμός του φαινομένου στα τρία κυριότερα στάδιά του.

Όλα τα αποτελέσματα αφορούν την ευρύτερη περιοχή Αθηνών οπότε, για την συγκεκριμένη περιοχή έχουμε:

Πόλη
Αρχή
Μέγιστο
Μέγεθος
Τέλος
Αθήνα
08h 09m 21sec
09h 34m 38sec
63,6%
11h 03m 32sec

1) Ευριπιώτης Παναγιώτης: Δάφνη – Αθήνα.
Στις 3 Οκτωβρίου 2005 έγινε μερική έκλειψη Ηλίου και φυσικά αποθανάτισα το φαινόμενο φωτογραφίζοντάς το.
Ο εξοπλισμός που χρησιμοποίησα για την φωτογράφηση ήταν μία φωτογραφική μηχανή FUJI S3 PRO 12MP με έναν τηλεφακό εστιακής απόστασης 1200mm και για την απλή παρατήρηση το LX 200 GPS 12″.
Οι φωτογραφίες έγιναν με διαφορά 10 λεπτών μεταξύ τους με την πρώτη φωτογραφία στις 11:14 ώρα Ελλάδας (08h 14m U.T.) και για το τελικό αποτέλεσμα έγινε η επεξεργασία τους με τα εξής προγράμματα: Hyper- Utility 2.3.023, Adobe Photoshop, Photo Studio.

Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης. (Πάνος Ευρυπιώτης)

Εικ. 3: Φωτογραφική σύνθεση των φάσεων της έκλειψης.

2) Frederick N. Ley και Ιάκωβος Ν. Στέλλας: Νέος Κόσμος – Αθήνα.
Μία έκλειψη Ηλίου, ακόμη και μερική είναι ένα συναρπαστικό φαινόμενο πάντοτε. Η ανατροπή της καθημερινής κανονικότητας ενός πλήρους Ηλιακού δίσκου η σκοτεινή σιλουέτα της Σελήνης η οποία έρπει μειώνοντας όλο και περισσότερο την επιφάνειά του, τελικά το παράλογο ενός Ηλιακού δίσκου σχεδόν μηνίσκου, προστίθενται για να δημιουργήσουν εκείνη την περίεργη έξαψη που καταλαμβάνει κάθε ανθρώπινο πλάσμα υπό την επήρεια ενός τέτοιου φαινομένου. Τα συναισθήματα που δημιουργούνται από τέτοιες περιστάσεις δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν καθώς απηχούν στις πιο αφηρημένες και αρχέγονες αισθήσεις για τον κόσμο και για τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η 3η Οκτωβρίου, ξημέρωσε ανέφελη και με θερμοκρασία υψηλότερη από την μέση για την εποχή. Στις 9 το πρωί, ο γράφων με τον Frederick Ley, έστησαν τον εξοπλισμό του δεύτερου, στον προσωπικό χώρο του πρώτου. Ο εξοπλισμός αποτελούνταν από τα εξής τηλεσκόπια: [βλ. Eικ. 4(4)]
α ) Το διοπτρικό τηλεσκόπιο 6″ F/15 Cave, Jeagers με ηλιακό φίλτρο (mylar).
β ) To 10″ F/6,3 LX200 SCT με ηλιακό φίλτρο (mylar) & 60mm Max scope Coronado για την θέαση του φαινομένου στην γραμμή του Υδρογόνου.
γ ) Για την φωτογράφηση του φαινομένου μέσα από το διοπτρικό και το Max scope χρησιμοποιήθηκε η Sony cybershot FD 717 single shot digital camera, προσαρμοσμένη σε κάθε οπτικό μέσο με την βοήθεια ενός προσοφθαλμίου 40mm της William Optics (Afocal).
Ο γράφων ακολούθησε το φαινόμενο κυρίως μέσα από το διοπτρικό τηλεσκόπιο κάνοντας κάποιες εικόνες με τον εξοπλισμό που προαναφέρθηκε [βλ. Εικ. 4(5)] Επίσης, το πρώτο σημάδι του Σεληνιακού δίσκου που ήδη είχε αγγίξει τον Ηλιακό φάνηκε μέσα από το διοπτρικό. Η κατάσταση της ατμόσφαιρας ήταν μέτρια, ωστόσο η κοκκίαση της Ηλιακής Φωτόσφαιρας ήταν άμεσα εμφανής σε μικρή μεγέθυνση (Χ55). Ο δίσκος (πλησιάζοντας στο ελάχιστο της Ηλιακής δραστηριότητας) σχεδόν κενός χαρακτηριστικών εκτός από μία μικρή ομάδα κηλίδων. Η εντύπωση που έκανε το χείλος του Σεληνιακού δίσκου “κόντρα” στον λαμπρό δίσκο ήταν πολύ μεγάλη καθώς μπορούσαν να γίνουν ορατά βουνά και κοιλάδες δίνοντας μία εικόνα ανώμαλης καμπύλης [βλ. Εικ. 4(1)].

Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια της έκλειψης του 2005 (Fred Ley και Ιάκωβος Στέλλας).

Εικ. 4: Γενικά στιγμιότυπα κατά την διάρκεια του φαινομένου.
1.Το «ανώμαλο» χείλος της Σελήνης όπως προβάλλονταν στον Ηλιακό δίσκο, μέσα από το 6″ διοπτρικό Cave του Frederick N. Ley.
2. O Frederick N. Ley με φίλους παρευρισκομένους για την θέαση του φαινομένου.
3. Ο Frederick N. Ley «επί το έργον» φωτογραφίζοντας μέσα από το Max scope.
4. Ο γράφων και ο Frederick N. Ley, αμφότεροι κατάκοποι και ηλιοκαμένοι μόλις μετά το πέρας του φαινομένου, με τον εξοπλισμό.
5. Ο γράφων φωτογραφίζοντας μέσα από το διοπτρικό.

Οι παρευρισκόμενοι φίλοι εντυπωσιάστηκαν από το φαινόμενο και μάλιστα από την σπάνια ευκαιρία της θέασης του υπό έκλειψη Ηλιακού δίσκου στην γραμμή του Υδρογόνου. Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν η μισή διάρκεια του φαινομένου και σταδιακά όλο και περισσότερο εμποδίστηκε από την παρουσία νεφών.
Μια σύνθεση εικόνων του φαινομένου όπως αυτό φωτογραφήθηκε από τον Frederick N. Ley φαίνεται στην Εικ. 5.

Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Εικ. 5: Η έκλειψη του Ηλίου, στην γραμμή του Υδρογόνου μέσα από το Coronado Max scope 60mm με την cybershot από τον Frederick N. Ley.

Είναι σίγουρο ότι κανείς από εμάς δεν θα ξεχάσει την συναρπαστική αυτή εμπειρία, όχι τουλάχιστον μέχρι την επόμενη έκλειψη!

3) Ιάκωβος Στρίκης: Χαϊδάρι – Αττική.

Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Εικ. 6: Στιγμιότυπα της παρατήρησης της έκλειψης από το Χαϊδάρι.

Ξημερώματα 3ης Οκτωβρίου 2005, Χαϊδάρι Αθηνών, ένας καυτός καφές ήταν ό,τι χρειαζόταν για να απαλύνει τον πονοκέφαλο που δημιούργησε το ξενύχτι της προηγουμένης βραδιάς για τις τελευταίες ετοιμασίες ώστε όλα να πάνε καλά. Η κατάσταση ήταν αρκετά σοβαρή καθώς για πρώτη φορά θα διοργανώναμε μία τόσο μεγάλη εκδήλωση για ένα αστρονομικό φαινόμενο.
Όλα έδειχναν πως θα ήταν μία τέλεια ημέρα με ένα εξ’ ίσου τέλειο αποτέλεσμα (φωτογραφικό αλλά και εκπαιδευτικό).
Λίγο μετά, ήρθε και ο καθηγητής της Φυσικής που με βοηθούσε στην διοργάνωση της όλης ιστορίας ο οποίος κατέφθασε στις 08.35′ (ώρα Ελλάδος) με δανεικό αυτοκίνητο από μία φιλόλογο φίλη μας για να φορτώσουμε τον εξοπλισμό παρατήρησης – φωτογράφησης και το αντίσκηνο που θα γινόταν το δωμάτιο χειρισμού της όλης κατάστασης καθώς θα στέγαζε τους Ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εμάς.
Τα πράγματα μεταφέρθηκαν με επιτυχία στον λόφο του Προφήτη Ηλία δίπλα από το καφέ «Lofos» και το μικρό εκκλησάκι του Πρ. Ηλία. Εκεί στήθηκαν τα εξής όργανα παρατήρησης και καταγραφής:
α. 102mm Eq. Achr. Refr. F/1000mm για οπτική παρατήρηση με μειωτικό φίλτρο & Canon EOS 350D (piggyback 400mm F/64 telephoto lens) για την φωτογράφηση του φαινομένου σε μεγάλο οπτικό πεδίο.
β. 127mm F/2000mm Εq. Mac. Cass. Εφοδιασμένο με φίλτρο για οπτική παρατήρηση.
γ. 152,4 mm F/1200mm Eq. Achr. Refr. χωρίς φίλτρο, για την προβολή του φαινομένου σε λευκό χαρτί.
δ. 254mm F/1200mm Eq. Newt. Refl. με Ηλιακό φίλτρο για την παρατήρηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
ε. 135mm telephoto lens & ToU cam Pro II για την φωτογράφηση και βιντεοσκόπηση του φαινομένου μέσω Ηλ. Υπολογιστή.
Παράλληλα στήθηκαν και δύο θερμόμετρα για την παρατήρηση της μεταβολής της θερμοκρασίας κατά την διάρκεια της έκλειψης (ένα στον Ήλιο και ένα υπό σκιάν).

Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Γράφημα 1: Το αποτέλεσμα των μετρήσεων που έκαναν μαθητές φαίνεται στο γράφημα όπου με θετικούς αριθμούς παριστάνονται οι τιμές που ελήφθησαν υπό τον καυτό Ήλιο και με αρνητικούς αυτές που ελήφθησαν υπό σκιάν.

Από τις εγκαταστάσεις μας πέρασαν τα παιδιά του 4ου Εν. Λυκείου Χαϊδαρίου, περί τα 350 παιδιά, 30 καθηγητές και αρκετοί θαμώνες της καφετέριας όπως επίσης και περαστικοί. Κατά την διάρκεια της έκλειψης μοιράστηκαν επίσης και τεύχη του περιοδικού του συλλόγου μας «Παρατηρησιακή Αστρονομία» καθώς και αρκετές φόρμες εγγραφής μελών στον σύλλογο. Το συνολικό μέγεθος των φωτογραφιών καθώς και των βίντεο που τραβήχτηκαν κατά την διάρκεια της έκλειψης ήταν πάνω από 35GB.

 

4) Δημήτρης Κολοβός: Ίλιον – Αττική.

Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Εικ. 7: Ο Δημήτρης Κολοβός στο αστεροσκοπείο του, την ημέρα της έκλειψης.

Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.

Εικ. 8: Σύνθεση εικόνων της έκλειψης από τον Δημήτρη Κολοβό.




Παρουσίαση βιβλίων από το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Παρουσιάζουμε τα βιβλία που λαβαμε από το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. .

1) Από τον Πρόεδρο του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης κ. Παύλο Μωραΐτη:
α) Τα πρακτικά του 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.
Την ιδιαίτερα καλαίσθητη έκδοση των πρακτικών κοσμεί το καλλιγραφικό σχέδιο του κ. Μωραΐτη στο οπισθόφυλλο. Πράγματι, αν και άργησε κατά δύο χρόνια, συγχαρητήρια για την πληρότητα και την επάρκεια των πρακτικών. Αξίζει να υπάρχει στην βιβλιοθήκη κάθε ερασιτέχνη αστρονόμου.

β) Το ετήσιο έντυπο του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης « 40o 37′ ».
Το ετήσιο έντυπο το οποίο παρέτεινε την ζωή του κατά δύο ακόμη έτη όπως αναφέρεται στην πρώτη σελίδα του, το βρήκαμε εντυπωσιακά αναβαθμισμένο, με άρθρα που άπτονται της παρατηρησιακής αστρονομίας όπως την αναφορά του Αριστείδη Βούλγαρη για τον κομήτη Machholz και το εξαίρετο άρθρο του Γιώργου Πιστικούδη για την εικονοληψία πλανητών με μία κάμερα δικτύου.

2) Από την Αστρονομική Εταιρεία της Κέρκυρας:
α) « Το Αστεροσκοπείο της Κέρκυρας » του κ. Γεωργίου Ζούμπου.
Μια πολύ καλή ιστορική μελέτη η οποία αφορά την άνθηση της Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Κέρκυρα (τέλη 19ου, αρχές 20ου αιώνα) υπό την ακτινοβολία του Felix Lamech, την δημιουργία της Αστρονομικής Εταιρείας της Ελλάδος και την εμφάνιση του εξαίρετου Ιωάννη Φωκά.
Συγχαρητήρια και ευχαριστούμε.

β) Εκπληκτική έκδοση του κειμένου του Felix Lamech: « Το νεφέλωμα Μ42 του Ωρίωνα ».
Ένα κείμενο με ιστορική αξία το οποίο μεταφέρει τον ενθουσιασμό και το πάθος αυτού του ανθρώπου για την διερεύνηση του ουρανού. Πρόκειται για την σκιαγράφηση μίας σημαντικής προσωπικότητας η οποία σίγουρα θα δώσει νέο αίμα στον ενθουσιασμό κάθε σύγχρονου ερασιτέχνη.

3) Από την Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος του Βόλου:
– Περιοδικό « Ουρανός ».
Εκδίδεται για περισσότερο από 10 χρόνια ανελλιπώς. Σίγουρα και αυτό το έντυπο φιλοξενεί περισσότερα αμιγώς παρατηρησιακά θέματα καθρεφτίζοντας την παρούσα κατάσταση της Ελληνικής Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.

4) Από την Αστρονομική και Αστροφυσική Εταιρεία Δυτικής Ελλάδας:
– Περιοδική Έκδοση « Τα μυστήρια του σύμπαντος ».
Λάβαμε ένα έξοχο τεύχος το οποίο αντανακλά φυσικά την φιλοσοφία και τους στόχους των εκδοτών του. Δεν υπάρχει η παρουσίαση αστρονομικών θεμάτων όπως θα την φανταζόμασταν ή θα την θέλαμε ίσως. Δεν υπάρχουν μέσα στις 35 σελίδες αυτού του εντύπου παρατηρησιακά θέματα εκτός ίσως από το άρθρο: «Οδηγός παρατήρησης του ουρανού» απαντώντας στα στοιχειώδη ερωτήματα του τι είναι αστέρι ή τι είναι πλανήτης. Το περιοδικό όμως αυτό, ίσως συμπληρώνει ένα κενό στις εκδόσεις αστρονομικού περιεχομένου με άρθρα μεγάλων επιστημόνων, όπως το εξαίρετο πράγματι άρθρο του μεγάλου Θανάση Φωκά, μίας εμβληματικής προσωπικότητας παγκοσμίου κύρους. Ενδιαφέροντα άρθρα υπάρχουν επίσης και από τον καθηγητή Σταύρο Αυγολούπη και τους Ελένη Λιβανίου και Πέτρο Ροβίθη. Συγχαρητήρια για την προσπάθεια.




4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας: το γεγονός και η αποτίμηση

Το σύνολο των συνέδρων του 4ου συνεδρίου. (Φωτ. Ειρήνη Κομνηνού)

Εικόνα 1:  Το σύνολο των συνέδρων του 4ου συνεδρίου.
(Φωτ.  Ειρήνη Κομνηνού)

Από τις 9 έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2005 και στους χώρους του Ευγενιδείου πλανηταρίου διεξήχθη το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. Την πολύτιμη αυτή υπηρεσία προς την ερασιτεχνική κοινότητα της πατρίδας μας είχε αναλάβει να προσφέρει η Ελληνική Αστρονομική Ένωση (ΕΑΕ).
Ας δούμε όμως βήμα – βήμα τα τεκταινόμενα του 4ου συνεδρίου δηλ. τα γεγονότα αυτής της μεγάλης γιορτής αλλά και την σημασία τους για την πορεία του θεσμού.

Πριν από την έναρξή του, το 4ο συνέδριο κληρονόμησε, δεν γνωρίζουμε πώς, ένα βάρος. Το βάρος αυτό αποτελούσε απλά την σύμπτωση χρονικά της διεξαγωγής του συνεδρίου με αυτό της ΕΛΑΣΕΤ (Ελληνική Αστρονομική Εταιρεία) το οποίο διεξήχθη στην Κεφαλλονιά από τις 10 – 11 Σεπτεμβρίου.
Η ως εκ τούτου, απώλεια της παρουσίας των ακαδημαϊκών αστρονόμων ήταν (για πρώτη φορά) εμφανής! Προσωπικότητες όπως οι κ.κ Ιωάννης Σειραδάκης (καθηγητής Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης), Χρήστος Γούδης (καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, διευθυντής αστρονομικού σταθμού Πεντέλης) και άλλοι απαραίτητοι κριτές και υποστηρικτές των προσπαθειών μας ήταν απόντες.

Η συμμετοχή σε συνέδρους πραγματικά διπλασιάστηκε από τα προηγούμενα συνέδρια, 400 περίπου σύνεδροι! Αυτό βέβαια δικαιολογείται από τον τόπο διεξαγωγής την Αθήνα με τον μισό πληθυσμό της Ελλάδας.

Μέρος του πολυπληθούς ακροατηρίου. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Εικόνα 2:  Μέρος του πολυπληθούς ακροατηρίου.
(Φωτ.  Ιάκωβος Στρίκης)

Ο εκθεσιακός χώρος, ο πρώτος όροφος με το αποσυρθέν πλανητάριο να δεσπόζει στο μέσον, φαινόταν να είναι ο ιδανικός χώρος. Ο χώρος αυτός βάσει του προγράμματος άνοιγε για τους εκθέτες από τις 12.00 π.μ. της Πέμπτης 08/09. Οι υπεύθυνοι του Σ.Ε.Α για την ανάρτηση των εκθεμάτων του συλλόγου μας ήταν στον χώρο από τις 01.00 μ.μ.

Ο Ιάκωβος Στέλλας (δεξιά) με τον Γρηγόρη Μαραβέλια (αριστερά) την ημέρα της ανάρτησης των εκθεμάτων. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης)

Εικόνα 3:  Ο γράφων (δεξιά) με τον Γρηγόρη Μαραβέλια (αριστερά) την ημέρα της ανάρτησης των εκθεμάτων.
(Φωτ.  Ιάκωβος Στρίκης)

Ημέρα 1η – Παρασκευή 09/ 09/ 2005:

Ο σύλλογός μας (από άποψη εκθεμάτων) εκπροσωπήθηκε σε μία έκταση περίπου 4 τετραγωνικών μέτρων..
Παρόντες στο 4ο συνέδριο ήταν όσα μέλη του συλλόγου μας μπόρεσαν να παραβρεθούν, σε αλφαβητική σειρά, οι εξής: Αλεξόπουλος Ηλίας, Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος, Ευριπιώτης Πάνος, Καρδάσης Μάνος, Λουκόπουλος Κώστας, Μαραβέλιας Γρηγόρης (εισήγηση), Πιστικούδης Γιώργος, Στέλλας Ιάκωβος, Στρίκης Ιάκωβος (εισήγηση), Στουραίτης Δημήτρης, Frederick N. Ley.

Από την έκθεση του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Εικόνα 4: 1) Σύνθεση εικόνων του Ιάκωβου Στρίκη (Elizabeth Observatory).
2) Οι Γρηγόρης Μαραβέλιας και Μάνος Καρδάσης με φίλο του συλλόγου ο οποίος διαβάζει το ετήσιο έντυπό μας.
(Φωτ.  Πάνος Ευριπιώτης)

Η σύνθεσή τους είχε ως εξής:

1) Εικόνες της ανάλυσης της αντίθεσης του πλανήτη Άρη το 2003, με χάρτη της επιφανείας από παρατηρήσεις του συλλόγου μας.
2) Διαγράμματα της ανάλυσης παρατηρήσεων των Περσείδων του Γρηγόρη Μαραβέλια (εισήγηση).
3) Σύνθεση εικόνων του Ιάκωβου Στρίκη όπως και αφίσα για την ανάλυσή του επί της Ηλιακής περιοχής ΝΟΑΑ 0756 (εισήγηση).
4) Εικόνες του κομήτη Machholz του Μάνου Καρδάση.
5) Βίντεο Σελήνης, Ηλίου και πλανητών του Πάνου Ευριπιώτη διανθισμένα με πολύ καλή μουσική τα οποία προβάλλονταν στον χώρο της έκθεσης, εισάγοντας το κοινό με τον πιο ελκυστικό τρόπο στο τι μπορεί να περιμένει κανείς από το προσοφθάλμιο ενός τηλεσκοπίου στα ανάλογα ουράνια αντικείμενα.

Βέβαια ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία ενός συνεδρίου αποτελούν οι συναντήσεις των συνέδρων μεταξύ τους στον εκθεσιακό χώρο και η ανταλλαγή απόψεων. Σε πολλές περιπτώσεις τόσο ο γράφων όσο και οι υπόλοιποι συμμετέχοντες του συλλόγου μας από τις πρώτες ώρες και καθ’ όλη την διάρκεια του συνεδρίου είχαμε την ευκαιρία να προσφέρουμε αφειδώς πληροφορίες για κάθε παρατηρησιακό θέμα σε κάθε ενδιαφερόμενο.

 

Συναντήσεις γύρω από τα εκθέματα του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας

Εικόνα 5:  Συναντήσεις γύρω από τα εκθέματα του Σ.Ε.Α.
1) Ο γράφων, γνωρίζοντας έναν ενδιαφερόμενο για νέο μέλος.
2) Ομοίως, δίνοντας πληροφορίες σε σχέση με την χρήση φίλτρων στην παρατήρηση του πλανήτη Άρη.
3) Σύνεδρος στα εκθέματα του ΣΕΑ, υπό την… επιρροή του κρατήρα Langrenus στην οθόνη του Πάνου Ευριπιώτη, φυλλομετρώντας το ετήσιο έντυπο του συλλόγου μας.
4) Ο Γρηγόρης Μαραβέλιας, συζητώντας με φίλους μας από τα Χανιά της Κρήτης.
5) Σύνεδροι, περαστικοί από τα εκθέματα του συλλόγου μας.

Η Παρασκευή 9/9 συνεχίστηκε με τις προσφωνήσεις (αναφορά πεπραγμένων, 2004- 2005) των προέδρων όλων των συλλόγων της Ελλάδας.

Εικόνες από τις προσφωνήσεις των προέδρων όλων των παρευρισκομένων συλλόγων.

Εικόνα 5: Οι προσφωνήσεις των προέδρων όλων των παρευρισκομένων συλλόγων.
(α)
1. Αγρίνιο, Αστρονομική και Αστροφυσική Εταιρεία Δυτικής Ελλάδας.
Πρόεδρος: Ε. Παπαναστασίου. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
2. Αθήνα, Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Ι. Στέλλας. (Φωτ. Ι. Στρίκης.)
3. Αλεξανδρούπολη, Σύλλογος Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης.
Πρόεδρος: Δημήτρης Πρασόπουλος. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
4. Βόλος, Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος.
Πρόεδρος: Κ. Μαυρομμάτης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
5. Θεσσαλονίκη, Όμιλος Φίλων Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Π. Μωραΐτης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
6. Κέρκυρα, Αστρονομική Εταιρεία Κέρκυρας.
Πρόεδρος: Α. Κοτινάς. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
7. Ζαγοροχώρια, Αστεροσκοπείο Ζαγορίου.
Αντιπρόεδρος: Κ. Σακκάς. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
8. Πάτρα, Αστρονομική Εταιρεία «Ωρίων».
Πρόεδρος: Β. Ζαφειρόπουλος. Στην προσφώνηση ο κ. Παναγιώτης Αντωνόπουλος. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
9. Χαλκίδα, Εταιρεία Αστρονομίας.
Πρόεδρος: Τ. Οικονόμου. Στην προσφώνηση ο κ. Ν. Μίχας. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
10. Αθήνα, Ελληνική Αστρονομική Ένωση.
Πρόεδρος: Χ. Καμπάνης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)
(β)
Ενδιαφέροντα στιγμιότυπα κατά την διάρκεια της προσφώνησης του γράφοντος. (Φωτ. Frederick N. Ley)
(γ)
Ο κ. Μωραΐτης κατά την διάρκεια της προσφώνησής του προς τους συνέδρους. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Στην συνέχεια και μετά την ανασκόπηση του προγράμματος του συνεδρίου ακολούθησε η εισήγηση του Δρα. Εμμανουήλ Ράμμου (Ανώτερος Σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος) με τίτλο: «Παρουσίαση των Δράσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και η συμβολή του στην Αστρονομία».

 

Μετά το σύντομο διάλειμμα, ακολούθησε το καλωσόρισμα του κ. Διονύση Σιμόπουλου, Διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, ο οποίος μας καλωσόρισε με πολύ θερμά λόγια και τον ευχαριστούμε ιδιαίτερα όπως και για την φιλοξενία που μας πρόσφερε στο Πλανητάριο.

Ο Δρ. Εμμανουήλ Ράμμος κατά την διάρκεια της ομιλίας του. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Εικόνα 6: Ο Δρ. Εμμανουήλ Ράμμος κατά την διάρκεια της ομιλίας του.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Ο κ. Σιμόπουλος καλωσορίζοντας τους συνέδρους. (Φωτ. Frederick N. Ley)

Εικόνα 7: Ο κ. Σιμόπουλος καλωσορίζοντας τους συνέδρους.
(Φωτ. Frederick N. Ley)

Η πρώτη ημέρα του συνεδρίου ολοκληρώθηκε με τις δύο εξαίρετες προβολές του πλανηταρίου για τους συνέδρους σε δύο ομάδες (μία προβολή ανά ομάδα) για την διευθέτηση του μεγάλου αριθμού των συνέδρων (περίπου 400).

Ημέρα 2η – Σάββατο 10/ 09/ 2005:

Η καθ’ αυτό ημέρα των εισηγήσεων ερασιτεχνών αστρονόμων (διατιθέμενος χρόνος 20 λετπά) με το μεγαλύτερο μέρος των εισηγήσεων σε δύο μέρη:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 8: Α Μέρος Εισηγήσεων.
1. Μικρό χρονικό της διαστημικής εποχής μας οι διαστημικοί σταθμοί – Κωνσταντίνος Μαυρομμάτης,
2. SKY WATCH – Μελετώντας τον ουρανό με ρομποτικά τηλεσκόπια – Βαγενάς Η., Βραζόπουλος Χ, Σωτηρίου Σ,
Σωτηρίου Μ, Ιωάννου Π. (Εισηγητής: Ιωάννου Παντελής).
3. Discovery Space (Dspace): Ανακαλύπτοντας το διάστημα – Βαγενάς, Η, Βραζόπουλος Χ, Σωτηρίου Σ. Σωτηρίου Μ, Ιωάννου Π,
4. Φωτομετρία μεταβλητών άστρων – Στέλιος Κλειδής.
5. Ομάδα έρευνας Υπερκαινοφανών εκρήξεων – Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος.
6. Περσείδες: τα χαρακτηριστικά της βροχής διαττόντων και παρατηρήσεις τους κατά την διάρκεια 2001-2004 – Γρηγόρης Μαραβέλιας.
7. Αστρονομική Δημοσιογραφία – Αριστείδης Βούλγαρης,
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης.)


Ποίες εισηγήσεις ξεχωρίσαμε (κατά σειρά παρουσίασης) και γιατί:

1) Φωτομετρία μεταβλητών άστρων, Στέλιος Κλειδής.
Πολύ καλή παρουσίαση ενός αμιγώς παρατηρησιακού θέματος (Αστρική φωτομετρία με ψηφιακά μέσα, CCD) από έναν ερασιτέχνη αστρονόμο ο οποίος μετά από χρόνια προσπαθειών είναι επιτέλους στον δρόμο που είχε επιλέξει εξ’ αρχής. Του ευχόμαστε καλή συνέχεια!

2) Ομάδα έρευνας Υπερκαινοφανών εκρήξεων, Εμμανουηλίδης Κωνσταντίνος.
Χωρίς αμφιβολία, η αιχμή του παρατηρησιακού δόρατος των ερασιτεχνών αστρονόμων στην Ελλάδα αυτή την στιγμή. Ο Κ. Εμμανουηλίδης μέσα σε 4 χρόνια! Έχει καταφέρει αυτό που ένας αποφασισμένος ερασιτέχνης θα χρειαζόταν τουλάχιστον 10-15 χρόνια.

Ο Κ. Εμμανουηλίδης και μέλη της ομάδας έρευνας υπερκαινοφανών. (Φωτ. Frederick N. Ley)

Εικόνα 9: Ο Κ. Εμμανουηλίδης και μέλη της ομάδας έρευνας υπερκαινοφανών.
(Φωτ. Frederick N. Ley)

Στήνοντας όλο το σχέδιο μελέτης και τον εξοπλισμό από την αρχή μόνος του, χωρίς να εμποδίζεται από κάθε είδους κόστος, οικονομικό, προσωπικής εργασίας και στην συνέχεια οργανώνοντας μία Πανελλήνια ομάδα ελέγχου των εικόνων γαλαξιών για την εύρεση έκρηξης supernova έχει πολύ μεγάλη πιθανότητα να προσφέρει στην Ελλάδα την πρώτη ανακάλυψη υπερκαινοφανούς από ερασιτέχνες. Του ευχόμαστε καλή επιτυχία!

3) Περσείδες: τα χαρακτηριστικά της βροχής διαττόντων και παρατηρήσεις τους και παρατηρήσεις τους κατά την διάρκεια 2001-2004, Γρηγόρης Μαραβέλιας.
Μία πολύ καλή εισήγηση, με ανάλυση στοιχείων από οπτικές παρατηρήσεις διαττόντων. Η απόδειξη πως η ερασιτεχνική αστρονομία μπορεί να γίνει και με γυμνό οφθαλμό και να αποδίδει χρήσιμα αποτελέσματα. Η παρέμβαση του κ. Ματσόπουλου προσπάθησε να αναδείξει την βιντεοσκόπηση σαν μια πιο αποτελεσματική και αντικειμενική μέθοδο. Η βιντεοσκόπηση αποτελεί μία πολύ χρήσιμη μέθοδο παρατήρησης διαττόντων αλλά δεν πρέπει να συγχέεται και να συγκρίνεται τόσο άστοχα με την οπτική καταγραφή που αποτελεί αυτή τη στιγμή την πιο αξιόπιστη μέθοδο για τον χαρακτηρισμό των βροχών διαττόντων.

4) Αστρονομική Δημοσιογραφία, Αριστείδης Βούλγαρης.
Εκπληκτική παρουσίαση, μία σύνθεση παρατηρησιακών φαινομένων (κομήτης Machholz, Ηλιακές εκλάμψεις, κ.α) και δημοσιογραφικής αναφοράς με αισθητική αξία.

Στην συνέχεια, μετά το πρώτο μέρος των εισηγήσεων είχαμε την ευκαιρία ενός διαλείμματος και καθώς η όρεξη για επικοινωνία είχε ανέβει μετά από τις πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, οι επαφές ανάμεσα στους συνέδρους και τα «πηγαδάκια» πήραν και έδωσαν.

ΕΙκόνες από συναντήσεις των μελών του ΣΕΑ

Εικόνα 10:
1) Η συνάντηση του γράφοντα με τον Δημήτρη Πρασόπουλο τον πρόεδρο του συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης. Είναι η στιγμή που παραδίδουμε τιμητικά ένα τεύχος της «Παρατηρησιακής Αστρονομίας» στον φίλο μας τον Δημήτρη.
2) Αριστερά το μέλος του συλλόγου μας, Κώστας Λουκόπουλος, στην μέση ο Πάνος Ευριπιώτης και δεξιά ο κ. Νομικός, θαυμάζοντας τα επιτεύγματα του Πάνου από την βιντεοσκόπηση με το 12″ LX200.

Αμέσως μετά, σειρά είχε το β’ μέρος των εισηγήσεων:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 11:
1. Τροποποίηση και γενίκευση του νόμου Bode Titius – Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης.
2. Υπολογισμός περιστροφής πεδίου σε τηλεσκόπια με υψοαζιμουθιακή στήριξη – Χάρης Καμπάνης.
3. Αυτοφωτιζόμενο επιτραπέζιο επιπεδόσφαιρο – ’ρης Μυλωνάς.
4. CCD ψηφιακές απεικονίσεις και βιντεοσκόπηση με web camera – Βαγγέλης Τσάμης.
5. Οι πλανήτες με μία βιντεοκάμερα – Δημήτρης Μπαλάσης.
6. Η κοσμολογία σήμερα: Προβλήματα και προοπτικές – Δρ. Γιάννης Μυριτζής,
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Όλες οι εισηγήσεις και αυτού του μέρους ήταν σε γενικές γραμμές επαρκώς διαρθρωμένες εκτός από μερικά σημεία τα οποία οφείλουμε να σημειώσουμε.

1) Οι πλανήτες με μία βιντεοκάμερα, Δημήτρης Μπαλάσης.
Στην εισήγησή του ο κ. Μπαλάσης έκανε μία γλαφυρή παρουσίαση του θέματός του (πλανήτες με μία βιντεοκάμερα) με προσιτό και ελκυστικό τρόπο, ειλικρινής προς το θέμα του και την τεχνική του. Αποτελεί πραγματικότητα το ότι οι καταγραφές των χαρακτηριστικών πλανητών, (επιφάνεια – ατμόσφαιρα) μέσα από κοινές βιντεοκάμερες ή κάμερες δικτύου, δεν μπορούν να παράσχουν «αντικειμενικά» στοιχεία χρωματομετρίας. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μόνον (!) εάν οι εικόνες είχαν γίνει με CCD κάμερα, όπου γίνονται εικόνες ασπρόμαυρες μέσα από φίλτρα R= Red, G= Green, B= Blue (RGB) και όχι από κοινές κάμερες, εξ’ αρχής έγχρωμες. Ο εισηγητής ατυχώς άρχισε να πληροφορεί το κοινό, για το ότι κατέγραψε την μεγάλη κόκκινη κηλίδα του Δία (ΜΚΚ), κίτρινη. Ενώ αυτό θα μπορούσε να ισχύει για κάποιον τόσο μεγάλο σχηματισμό θεωρούμε ότι είναι καλό να αποφεύγονται αναφορές «χρωματομετρικού» τύπου για σχηματισμούς μικρότερης έκτασης ή αντίθεσης (κοντράστ). Η χρωματική φωτομετρία σχηματισμών του πλανήτη Δία είναι ένας πολύ αυστηρός κλάδος μελέτης.

2) Η κοσμολογία σήμερα: Προβλήματα και προοπτικές, Δρ. Γιάννης Μυριτζής.
Ξεχωρίσαμε την εισήγηση του Δρ. Μυριτζή (Επίκουρος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου) για την απλότητα με την οποία διαπραγματεύτηκε τόσο δυσνόητα κοσμολογικά θέματα μη αφαιρώντας κάτι από την επάρκεια των πληροφοριών. Η κατάληξη της ομιλίας του εισηγητή, και ενώ είχε κάνει μία ελκυστική και πολύ ενδιαφέρουσα ανασκόπηση των θεωριών που πασχίζουν να διερευνήσουν τον σύμπαντα χώρο και χρόνο, ήταν: «Δεν γνωρίζουμε τίποτε!» Τις θερμές μας ευχαριστίες στον Δρα Μυριτζή για την υπέροχη ομιλία του.

Η επόμενη εκδήλωση σύμφωνα με το πρόγραμμα του συνεδρίου ήταν η μετάβαση όσων συνέδρων το επιθυμούσαν στο αστεροσκοπείο Κρυονερίου.

Στιγμιότυπα από την επίσκεψη στο τηλεσκόπιο Κρυονερίου

Εικόνα 12:
1) Ο θόλος του τηλεσκοπίου Κρυονερίου. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
2-3)Εικόνες από παριστάμενους κατά την διάρκεια της… περιήγησης τους στον ουρανό, μέσα από διάφορα τηλεσκόπια. (Φωτ. Fred Ley)
4) Εντυπωσιακή άποψη του μεγάλου τηλεσκοπίου από μέσα. (Φωτ. Fred Ley)
5) Αντιπροσωπεία του Σ.Ε.Α (και φίλοι) στον χώρο του αστεροσκοπείου Κρυονερίου. Από αριστερά: Fred Ley, Ειρήνη Κομνηνού, Μάνος Αντωνάκης, Ιάκωβος Στρίκης, Δημήτρης Στουραίτης, Μάνος Καρδάσης. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)
6) Οι σύνεδροι στον χώρο του αστεροσκοπείου και γύρω από τα τηλεσκόπια.
7) Τα πλανητικά νεφελώματα, Ring Nebula και Dumpbell σύμφωνα με την… φωτογραφική δεινότητα του Ιάκωβου Στρίκη με ψηφιακή (single shot) κάμερα και έκθεση 30″ μέσα από το 12″ SCT LX200 (prime focus), του Δημήτρη Νικολιδάκη. (Φωτ. Ιάκωβος Στρίκης).

Είναι η δεύτερη φορά που επιχειρείται κάτι ανάλογο (βραδιά εξόρμησης) στο περιθώριο του προγράμματος ενός συνεδρίου. Η πρώτη φορά ήταν η απόπειρα για ανάλογη εκδήλωση κατά την διάρκεια του 3ου Πανελληνίου συνεδρίου στην Χαλκιδική η οποία δεν ευδοκίμησε λόγω καιρικών συνθηκών.
Η αλήθεια είναι ότι βέβαια όλοι οι παρευρισκόμενοι στο Κρυονέρι, χάρηκαν την ωραία εκδρομή.

Ημέρα 3η – Κυριακή 11/ 09/ 2005:

Η τελευταία ημέρα του συνεδρίου και ως εκ τούτου και των εισηγήσεων, είχε ως εξής:

Εικόνες από εισηγήσεις του συνεδρίου

Εικόνα 13.
1) Κίνηση Διαστημοχημάτων σε Πλανητικές Σφαίρες Επιρροής και Ατμόσφαιρες και Προοπτικές Διαστρικών ταξιδιών – Ηλίας Ε. Παναγιωτόπουλος, Διονύσιος Π. Μάργαρης, Δημήτριος Γ. Παπανίκας, Κώστας Γιακουμής.
2) Φύλο και Αστρονομία – Σπύρος Πάγκαλος.
3) Μικρά πλανητάρια για όλους: Μία νέα προσέγγιση – Αλέξης Πετίδης.
4) Μελέτη της ενεργής περιοχής ΝΟΑΑ 0756 – Ιάκωβος Στρίκης.
5) Ανάλειμμα – Τα παιγνίδια του Ήλιου – Δημόκριτος Τσουκάπας.
6) Ο κίνδυνος του αστερία. Το σύμβολο του άστρου στην ποίηση του Τάκη Βαρβιτσιώτη – Κωνσταντίνος Ηροδότου.
7) Τ’ αστέρια εμπνέουν τους ποιητάς – Παναγιώτης Χατζόπουλος.
8) What science is – Νίκος Ματσόπουλος.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Η τελευταία αυτή σειρά εισηγήσεων αν και με ένα μόνον αμιγές παρατηρησιακό θέμα, παρουσίασε γενικότερο ενδιαφέρον και αυτό σε σχέση με την θεματολογία και την προσέγγιση κάποιων εισηγήσεων. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, το βρήκαμε σε τέσσερις εισηγήσεις και εξηγούμε κατά σειράν παρουσίασης:

1) Μελέτη της ενεργής περιοχής ΝΟΑΑ 0756, Ιάκωβος Στρίκης.
Μία εξαιρετική παρουσίαση του εισηγητή, ισορροπημένη, πολύ καλά τεκμηριωμένη με αναφορές στους ακαδημαϊκούς με τους οποίους συνεργάστηκε συμπληρώνοντας τα στοιχεία του με αρχεία παρατηρήσεων δύσκολα προσβάσιμα σε ερασιτέχνες αστρονόμους γενικώς.

2) Ανάλειμμα τα παιγνίδια του Ήλιου, Δημόκριτος Τσουκάπας.
Υπέροχη ανασκόπηση, ενθύμηση, της αστρονομικής διαδρομής του εισηγητή από την παιδική του ηλικία στο πατρικό σπίτι σε σχέση με την ανακάλυψη του αναλείμματος και την περαιτέρω εξερεύνηση των λόγων που οδηγούν σε αυτό το σχήμα. Ο κ. Τσουκάπας, κατάφερε για άλλη μία φορά να μας φορτίσει συναισθηματικά και να μας γυρίσει στις ρίζες της αγάπης μας προς την αστρονομία: Στο θαύμα της παιδικής ηλικίας που ατενίζει πλήρης θάμβους το στερέωμα ανακαλύπτοντας τον εαυτό της για πάντα. Τον ευχαριστούμε ιδιαίτερα.

3) Ο κίνδυνος του αστερία. Το σύμβολο του άστρου στην ποίηση του Τάκη Βαρβιτσιώτη, Κωνσταντίνος Ηροδότου.
Εξαιρετική ανάλυση των ουράνιων συμβόλων στην ποίηση του υπερρεαλιστή Βαρβιτσιώτη. Ο εισηγητής, γνώστης του υπερρεαλιστικού κώδικα, και ο ίδιος προφανώς ποιητής έδωσε μία αισθητική ποιότητα στον χώρο του συνεδρίου η οποία όμως δεν γνωρίζουμε κατά πόσο έγινε αντιληπτή από το σύνολο των συνέδρων. Τον συγχαίρουμε για την πρωτοβουλία του και για την αρτιότητα της προσέγγισης του.

4) What science is, Nicolas Th. Matsopoulos.
Η πρώτη και μεγαλύτερη απορία μας ήταν γιατί ένας τόσο ενδιαφέρων προβληματισμός καταγράφεται στα πρακτικά του συνεδρίου στα Αγγλικά και αναγκαστικά σε ένα επίπεδο γλώσσας που είναι αδύνατον να κατανοηθεί από τον μέσο σύνεδρο με στοιχειώδη ή καθόλου επάρκεια της γλώσσας.
Επίσης, δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη το γιατί, τέλος πάντων ακόμη και ένα κείμενο με τις προαναφερθείσες ιδιότητες και ομολογουμένως αρετές, δεν αναπτύχθηκε κατά την διάρκεια του χρόνου που είχε στην διάθεσή του ο εισηγητής αλλά αρκέστηκε σε περιληπτικές και ασυνεχείς αναφορές στο θέμα με γενικότητες. Πάντως, οφείλουμε να μείνουμε σε μία φράση του συγκεκριμένου κειμένου η οποία μας κέντρισε το ενδιαφέρον:
» Science, above all, is a methodology.»

Το αποχαιρετιστήριο γεύμα στην συνέχεια…είχε τον λόγο, και υπήρχε εν τω μεταξύ κάποιος χρόνος για συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους και την αναμνηστική φωτογραφία με τα μέλη του συλλόγου μας παρόντα στο 4ο συνέδριο.

Συνάντηση του Ιάκωβου Στέλλα με τον Γιάννη Σειραδάκη

Εικόνα 15: Η συνάντηση του γράφοντα με τον εξαίρετο και πάντοτε αγαπητό κ. Ιωάννη Σειραδάκη, καθηγητή Α.Π.Θ. (Φωτ. Μάνος Καρδάσης)

Μέλη κσι φίλοι του ΣΕΑ στο 4ο ΠΣΕΑ

Εικόνα 16: Τα παρόντα μέλη του Σ.Ε.Α και φίλοι, στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας
1) Πάνος Ευριπιώτης, 2) Μάνος Καρδάσης, 3) Κωνσταντίνος Εμανουηλίδης, 4) Νίκος Σαλούστρος, 5) Γιώργος Πατέλης, 6) Ιάκωβος Στέλλας, 7) Αντωνία Κονταξή, 8) Γρηγόρης Μαραβέλιας, 9) Κώστας Θεοδωρίδης, 10) Ιάκωβος Στρίκης, 11) Γιώργος Πιστικούδης, 12) Frederick N. Ley.
(Φωτ. Πάνος Ευριπιώτης)

Το 4ο Πανελλήνιο συνέδριο έκλεισε τον κύκλο του με το καθιερωμένο, ως είθισται, αποχαιρετιστήριο γεύμα.

Το τραπέζι του ΣΕΑ με τους φίλους από την ομάδα υπερκαινοφανών

Εικόνα 17: 1) Το τραπέζι του Σ.Ε.Α και φίλοι.
2) Με τους φίλους μας της ομάδας υπερκαινοφανών.
(Φωτ. Μάνος Καρδάσης)


Η αποτίμηση:

Το πανελλήνιο συνέδριο ερασιτεχνικής αστρονομίας είναι αναντίρρητα πια ένας θεσμός.
Ας δούμε όμως για λίγο τα ίχνη, επί της ουσίας, που άφησε το 4ο συνέδριο.

Ήταν η πρώτη φορά που σε τέτοιο βαθμό (από το 1999, 1ο Παν. Συνέδριο στον Βόλο) η πλειοψηφία της επιστημονικής επιτροπής (3 μέλη), κ. Γούδης, κ. Σιμόπουλος, κ. Ματσόπουλος, (δύο μέλη από τον χώρο της ακαδημαϊκής αστρονομίας) απουσίασε από το σύνολο σχεδόν των συνεδριάσεων.
Ας δούμε πρώτα, την σύνθεση σε αριθμό και αντιπροσωπευτικότητα της επιστημονικής επιτροπής του 3ου Πανελληνίου συνεδρίου. Η επιτροπή στην Χαλκιδική αποτελείτο από 7 μέλη, εκ των οποίων τα τρία ήταν ακαδημαϊκοί, ένα υποψήφιος διδάκτωρ και τρία ερασιτέχνες αστρονόμοι, όλα μέλη του Ο.Φ.Α. απουσίαζαν δε τα 2. Αυτή την φορά, (4ο Συνέδριο) απουσίαζαν από τα 3 μέλη τα δύο, ο κ. Γούδης και ο κ. Σιμόπουλος. Αμφότεροι απόλυτα δικαιολογημένα. Ο μεν πρώτος λόγω διοικητικών καθηκόντων καθώς τυγχάνει ο Διευθυντής του Ευγενιδείου ιδρύματος (χώρος διεξαγωγής), αν και παρίστατο σε κάποιες, ο δε δεύτερος έπρεπε να βρίσκεται στην Κεφαλλονιά στο συνέδριο της ΕΛΑΣΕΤ τις ίδιες ακριβώς ημέρες. Έχουμε εκφράσει την απορία για το τι ευθύνεται για αυτήν την «ατυχή» σύμπτωση.

Άλλη μία πρωτοτυπία αποτέλεσαν οι παρεμβάσεις οι οποίες γίνονταν επιλεκτικά μετά το τέλος κάποιων εισηγήσεων και μάλιστα όχι από τα έδρανα των συνέδρων αλλά από το βήμα.
Στα προηγούμενα συνέδρια, οι προεδρεύοντες των συνεδριάσεων από τον Βόλο μέχρι την Κέρκυρα και την Χαλκιδική, κράτησαν το τυπικό της εναλλαγής του προεδρεύοντος στελεχώνοντας την διαδικασία από τους προέδρους των παρισταμένων συλλόγων. Ο ρόλος των προεδρευόντων ήταν επικουρικός προς τους ομιλητές όσον αφορά τον εξοπλισμό ή τον έλεγχο της τήρησης της διαδικασίας και μόνον.
Αυτό που μας προβλημάτισε ήταν ουσιαστικά η δυσλειτουργία της επικοινωνίας έδρας – εισηγητών – συνέδρων λόγω των προαναφερθέντων με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της πολυφωνίας, με συνεχείς παρεμβάσεις υπερβολικές σε έκταση και σε πολλές περιπτώσεις άστοχες.

Συνολικά, η όλη εκδήλωση πιστεύουμε ότι ωφέλησε σε γενικές γραμμές τους συνέδρους αν μη τι άλλο για τις πολύτιμες συναντήσεις και τις εμπειρίες που αποκόμισαν.
Θέλουμε να πιστεύουμε, ότι η καλόπιστη κριτική με μόνο στόχο την βελτίωση ενός ομολογουμένως ανεπανάληπτου θεσμού θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση του κοινού μας στόχου: Το ξεδίπλωμα της Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην πατρίδα μας!




Λεοντίδες: Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων στον 19ο αιώνα

Ξυλογραφία η οποία αναπαριστά την καταιγίδα των Λεοντιδών της 12ης Νοεμβρίου του 1799.

Η σύγχρονη ερμηνεία του όρου διάττων αναφέρεται στο φωτεινό ίχνος, ή πεφταστέρι, το οποίο εμφανίζεται στον νυχτερινό ουρανό όταν ένα διαπλανητικό σωματίδιο, κομμάτι βράχου ή σκόνης καίγεται καθώς πέφτει διαμέσου της γήινης ατμόσφαιρας. Οι εξαιρετικά λαμπροί διάττοντες αποκαλούνται βολίδες και εμφανίζονται όταν μεγαλύτερα σωματίδια εισβάλλουν στην ατμόσφαιρα. Μία βροχή διαττόντων συμβαίνει όταν η Γη συγκρούεται με μία συγκέντρωση διαπλανητικών σωματιδίων τα οποία ταξιδεύουν μαζί ως μία συστοιχία μετεώρων. Ένα διαπλανητικό κομμάτι βράχου, με ικανό βάρος και συνεκτικότητα ώστε να επιβιώσει κατά την διάρκεια του φλογισμένου ταξιδιού του μέσα από την ατμόσφαιρα της Γης αποκαλείται μετεωρίτης. Τα σωματίδια τα οποία απαντώνται στα νέφη μετεώρων θεωρούνται ως τα υπολείμματα της διάλυσης των κομητών, ενώ οι βολίδες και οι μετεωρίτες θεωρείται ότι αποτελούν κομμάτια αστεροειδών.

Από το 1794 ακόμη ο Edmond Halley έγραψε ότι οι διάττοντες θα μπορούσε να ήταν εξωγήινης προέλευσης. Επισημαίνοντας τις εξαιρετικές ταχύτητες τους στην ατμόσφαιρα της Γης , ο Halley πρότεινε ότι θα μπορούσε να προκαλούνται όταν ύλη η οποία σχηματίστηκε στον αιθέρα «από κάποια τυχαία συρροή ατόμων» συγκρούεται με την Γη στην πορεία της γύρω από τον Ήλιο.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρχε από κάποιους επιστήμονες η υποψία όσον αφορά την σύνδεση ανάμεσα στην σκόνη την προερχομένη από τους κομήτες και τους διάττοντες αστέρες , αλλά η γενική αποδοχή θα ερχόταν μόνον όταν τα σωματίδια τα οποία προκάλεσαν την βροχή διαττόντων της 27ης Νοεμβρίου του 1872 αναγνωρίστηκαν ως σκόνη από τον διαλυμένο κομήτη του Biela.

Ο διπλός κομήτης του Biela όπως κατεγράφη από τον Otto Struve στο αστεροσκοπείο του Pulkovo την 19η Φεβρουαρίου του 1846 με το διαμέτρου 15 ιντσών διοπτρικό τηλεσκόπιο. Ο πρωτεύον κομήτης φαίνεται να βρίσκεται στα Νότιο Ανατολικά και κατά προσέγγιση 6,5 πρώτα της μοίρας από τον δευτερεύοντα. Σε αυτήν την καταγραφή ο Βοράς είναι κάτω και η Ανατολή είναι δεξιά.

Εν τούτοις η πρωτοποριακή εργασία στην αστρονομία των διαττόντων η οποία έλαβε χώρα κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα έγινε, όχι επάνω στην βροχή των «Βιελιδών» διαττόντων του τέλους Νοεμβρίου αλλά μάλλον επάνω στις βροχές των Περσίδων του Αυγούστου και Λεοντιδών των αρχών Νοεμβρίου.

Η ιστορική ακολουθία των γεγονότων ήταν, πρώτον, η καθιέρωση της κοσμικής προέλευσης τους. δεύτερον, οι περιοδικότητες τους. και τέλος , η ταύτιση τους με συγκεκριμένους κομήτες.

Η απαρχή της σύγχρονης αστρονομίας των διαττόντων εγκαινιάστηκε κατά την διάρκεια της θεαματικής βροχής των Λεοντιδών η οποία παρατηρήθηκε από την Ανατολική Βόρεια Αμερική τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Νοεμβρίου του 1833. Οι παρατηρητές εξεπλάγησαν από την εντυπωσιακή καταιγίδα των διαττόντων. Αναφορές της εποχής συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν το 1834 από τον Denison Olmsted (1791-1859), έναν καθηγητή της φυσικής φιλοσοφίας στο κολέγιο του Yale.

Denison Olmsted

Από την αναφορά του Olmsted στο συμβάν του Νοεμβρίου του 1833, ήταν ξεκάθαρο ότι αρκετοί παρατηρητές επεσήμαναν ότι το σημείο από το οποίο φαίνονταν να προέρχονται οι διάττοντες ήταν σταθερό και βρισκόταν στον λαιμό του αστερισμού του Λέοντα. Ο Olmsted έφτασε σε μία σειρά συμπερασμάτων από τα στοιχεία τα οποία συγκέντρωσε. Έδειξε ότι οι διάττοντες προέρχονταν από τον διαπλανητικό χώρο έξω από την ατμόσφαιρα, και κατά προσέγγιση από απόσταση 2238 μιλίων (3581χιλιόμετρα) επάνω από την επιφάνεια της Γης. Έλκονταν προς την Γη από την βαρύτητα, έμπαιναν σε σχεδόν παράλληλες γραμμές με μία ταχύτητα κατά προσέγγιση, 4 μιλίων (6,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, και η σύστασή τους περιελάμβανε ένα ελαφρύ, διάφανο και εύφλεκτο υλικό το οποίο αναφλεγόταν μέσα στην ατμόσφαιρα. Το νεφελοειδές ή κομητόμορφο σώμα το οποίο παρήγαγε τους διάττοντες εθεωρείτο ότι περιστρεφόταν γύρω από τον Ήλιο με μία τροχιά περιόδου 182 ημερών μέσα από την τροχιά της Γης η οποία είχε μικρή κλίση προς το επίπεδο της εκλειπτικής και είχε μία αφηλιακή απόσταση κοντά στην τροχιά της Γης. Στο τέλος της αναφοράς του ο Olmsted επεσήμανε ότι ο Alexander C. Twining (1801-1884), ένας μηχανικός από το West Point, κατέληξε ανεξάρτητα σε κάποια σημεία στα ίδια συμπεράσματα.

Ο Twining εξέδωσε τα δικά του συμπεράσματα λίγο μετά από την εμφάνιση της εργασίας του Olmsted. Όπως και ο Olmsted, o Twining συμπέρανε ότι το σταθερό ακτινοβόλο σημείο στον Λέοντα απεδείκνυε την κοσμική προέλευση των διαττόντων και ότι οι μετρημένες ταχύτητες τους της τάξεως των τουλάχιστον 14 μιλίων (22,4 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο, υπεδείκνυαν μία τροχιά εσωτερική αυτής της Γης. Οι συστηματικά χαμηλές ταχύτητες οι οποίες παρατηρήθηκαν από τους Olmsted, Twining και άλλους οδήγησαν στην γνώμη ότι ένας πολύ βραχείας περιόδου κομήτης ήταν η πηγή της ροής των Λεοντιδών. Αυτή η λανθασμένη αρχή παρέμεινε μέχρι το 1866. Εν τούτοις αμφότεροι οι Olmsted και Twining επεσήμαναν την κοσμική προέλευση και περιοδικότητα των βροχών των Λεοντιδών του Νοεμβρίου.

Βασισμένος στις βροχές των Λεοντιδών των ετών 1799 και 1833, ο Olbers, το 1837, πρότεινε μία περίοδο 3, 6, ή 34 ετών για τις ροές σωματιδίων και επεσήμανε την πιθανότητα μίας μεγάλης καταιγίδας για το 1867.

Η εργασία του Hubert Anson Newton (1830-1896) είναι θεμελιώδους σημασίας για την κατανόηση των βροχών διαττόντων. Σε ηλικία 25 ετών, ο Newton ήταν ήδη καθηγητής στο κολέγιο του Yale και κατείχε την έδρα του τμήματος μαθηματικών. Σε μία σειρά επιστημονικών εργασιών από το 1863 έως το 1865, ο Newton προσέφερε επιπρόσθετες αποδείξεις της κοσμικής προέλευσης των διαττόντων, επεσήμανε τις κομητόμορφες τροχιές των ροών των σωματιδίων τους, κατέθεσε αποδείξεις οι οποίες αργότερα θα επέτρεπαν τον προσδιορισμό των τροχιακών περιόδων των σωματιδίων των Λεοντιδών, και έκανε την πρώτη επιτυχή πρόβλεψη μίας βροχής διαττόντων η οποία δεν ήταν περιοδικό (άπαξ του έτους) συμβάν.

Hubert Anson Newton

Ο Newton σωστά επεσήμανε ότι οι δακτύλιοι σωματιδίων, οι οποίοι περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο σε τροχιές οι οποίες διαπερνούν αυτήν της Γης θα συγκρούονταν με αυτήν σε κύκλους του ενός αστρικού έτους (sidereal year). Χρησιμοποιώντας τις συλλογικές ιστορικές αναφορές των βροχών των Λεοντιδών από το 902 έως το 1833, ο Newton υπολόγισε ένα χρονικό διάστημα 33,25 ετών ανάμεσα σε συμβάντα πολύ έντονης βροχής διαττόντων.

Κατά την γνώμη του τα σωματίδια των Λεοντιδών δεν ήταν ομοιόμορφα διεσπαρμένα γύρω από την τροχιά τους αλλά μάλλον στοιβάζονταν σε ομάδες έτσι η πιθανότερη ημερομηνία του επόμενου πολύ έντονου συμβάντος θα ήταν εκείνο του Νοεμβρίου του 1866.

Αναλύοντας σποραδικούς διάττοντες οι οποίοι δεν επέστρεφαν σε τακτά χρονικά διαστήματα, ο Νewton συμπέρανε ότι ο μέσος αριθμός διαττόντων ο οποίος διαπερνάει την ατμόσφαιρα της Γης είναι της τάξεως των 7,5 εκατομμυρίων ημερησίως και ότι ένας μεγάλος αριθμός διαττόντων έχει απόλυτες ταχύτητες συναντώντας την Γη οι οποίες είναι μεγαλύτερες από την τροχιακή της ταχύτητα των 18,5 μιλίων (29,6 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο. Ως εκ τούτου, οι σποραδικοί διάττοντες δεν μπορεί όλοι να ανήκουν σε έναν στενό ηλιοκεντρικό δακτύλιο με μία διάμετρο σχεδόν ίση με την τροχιά της Γης. Οι τροχιές τους πρέπει να μοιάζουν με τις εκκεντρικές ελλείψεις των κομητών μάλλον παρά με την σχεδόν κυκλική διαδρομή της Γης.

Το 1861, ο Daniel Kirkwood (1814-1895) πρότεινε ότι οι περιοδικοί διάττοντες ήταν η σκόνη αρχαίων , διαλυμένων κομητών των οποίων η ύλη είχε διανεμηθεί γύρω από την τροχιά, αλλά οι ιδέες του δεν ήταν ευρέως γνωστές μέχρι την έκδοση του δημοφιλούς έργου του, με τίτλο » Meteoric Astronomy» έξη χρόνια μετά.

Daniel Kirkwood

Η ιδέα του Kirkwood είναι η παρούσα αποδεκτή εξήγηση για την προέλευση των βροχών διαττόντων.

Όπως είχαν υποθέσει άλλοι, και ο Newton είχε προβλέψει, μία εντυπωσιακή βροχή διαττόντων συνέβη στις 13 Νοεμβρίου του 1866. Αν και η ανάπτυξη δεν συγκρινόταν με τις μεγάλες καταιγίδες των 1799 και 1833, ήταν ένα εντυπωσιακό θέαμα – ακόμη περισσότερο διότι είχε προβλεφθεί με επιτυχία και ως εκ τούτου ήταν προσδοκώμενο.

Κατά την διάρκεια του 1866, ο Giovanni Virginio Schiaparelli (1835-1910), διευθυντής του αστεροσκοπείου της Brera στο Μιλάνο, έγραψε μία πολύ σημαντική σειρά επιστολών στον Angelo Secchi σχετικά με τις βροχές διαττόντων. 

Giovann Virginio Schiaparelli

Angelo Secchi

Πολύ σοφά ο Secchi δημοσίευσε αυτές τις επιστολές. Από τις μελέτες του, ο Schiaparelli καθιέρωσε μία αδιαμφισβήτητη σχέση ανάμεσα στους κομήτες και τους διάττοντες.

Συνέκρινε την παρατηρούμενη ωριαία συχνότητα διαττόντων από το απόγευμα έως την αυγή κατά την διάρκεια του έτους με ένα μαθηματικό μοντέλο της αναμενόμενης μεταβολής της συχνότητας.

Βρήκε ότι οι διάττοντες εμφανίζονται πιο συχνά το πρωί απ’ ότι το απόγευμα. Τις πρωινές ώρες η προπορευόμενη πλευρά της Γης κατευθύνεται μέσα στην κοσμική σκόνη καθώς η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, ενώ τα ίδια σωματίδια σκόνης θα έπρεπε να έχουν επαρκή ταχύτητα ώστε να προλάβουν την Γη για να γίνουν ορατά στην επόμενη, ή απογευματινή της πλευρά. Μέσα σε αυτό το μαθηματικό μοντέλο, ο Schiaparelli, ρύθμισε τις ταχύτητες των διαττόντων μέχρι να ομοιοποιηθούν οι παρατηρούμενες τιμές. Οι θεωρητικές τιμές οι οποίες απαιτούνταν για να ταιριάξουν με τις παρατηρήσεις δεν υπερέβαιναν σημαντικά αυτές των κομητών οι οποίοι κινούνται σε παραβολικές τροχιές.

Εν τω μεταξύ, στις 21 Ιανουαρίου του 1867, ο διευθυντής του αστεροσκοπείου των Παρισίων, Urbain Le Verrier (1811-1877), έδωσε μία διάλεξη επί της προέλευσης των διαττόντων στην Ακαδημία των Επιστημών στο Παρίσι.

Urbain Jean Joseph Le Verrier

Ο Le Verrier ασχολήθηκε με την απόδειξη του γιατί οι Λεοντίδες δεν παρήγαγαν μία εντυπωσιακή βροχή κάθε χρόνο. Επεσήμανε ότι, με το πέρασμα του χρόνου οι πλανητικές παρέλξεις θα έπρεπε να διασπείρουν τα νέφη των σωματιδίων των διαττόντων ομοιόμορφα γύρω από την τροχιά και μία βροχή θα έπρεπε να αναμένεται κάθε χρόνο όταν η Γη πέρναγε μέσα από το νέφος. Το γεγονός ότι δεν παρατηρείται μία ισχυρή βροχή διαττόντων κάθε χρόνο υποδείκνυε ότι το νέφος των σωματιδίων ήταν πολύ νέο σε ηλικία για να έχει αναπτυχθεί γύρω από την τροχιά. Η σχετική νεότητα των Λεοντιδών, στην τρέχουσα τροχιά τους, θα μπορούσε να εξηγηθεί εάν το νέφος είχε διαταραχθεί σοβαρότατα από έναν πλανήτη, σε κάποιον σχετικά πρόσφατο παρελθόντα χρόνο.

Ο Le Verrier συμπέρανε ότι η τροχιακή περίοδος του νέφους των Λεοντιδών ήταν 33,25 χρόνια και υπολόγισε τα υπόλοιπα τροχιακά στοιχεία από τις παρατηρήσεις διαττόντων του 1866. Υπολόγισε την κίνηση των νεφών των σωματιδίων μέχρι το 126 Μ.Χ όπου μία αυθαίρετη ρύθμιση του τροχιακού συνδέσμου του νέφους της τάξεως των 1,8 μοιρών και του μήκους κατά 4 μοίρες θα έφερνε το νέφος πολύ κοντά στον πλανήτη Ουρανό. Αυτές οι αυθαίρετες ρυθμίσεις των γωνιακών στοιχείων φάνηκαν να δικαιώνονται καθώς ήταν μέσα στα όρια σφαλμάτων της ανάλυσης. Ο Le Verrier περαιτέρω υπέθεσε ότι το αυθεντικό νέφος θα μπορούσε να κινείται σε ορθή πορεία και θεώρησε τον κομήτη Lexell σαν ένα παράδειγμα του πόσο μεγάλες μπορεί να είναι οι διαταραχές κατά την διάρκεια ενός μοναδικού περάσματος από την περιοχή επιρροής ενός μεγάλου πλανήτη. Οι υπολογισμοί του Le Verrier έγιναν πριν να συσχετιστεί η βροχή των Λεοντιδών με κάποιον συγκεκριμένο κομήτη και, δεδομένης της αβέβαιης φύσης της αρχικής τροχιάς του νέφους, τα συμπεράσματα του και η ανάλυση η οποία αφορούσε την τροχιακή του ιστορία πρέπει να απορριφθούν.

Εν τούτοις, η τροχιά του αποτελούσε βελτίωση αυτής του Schiaparelli και γρήγορα έγινε μία συσχέτιση της βροχής των Λεοντιδών με τον κομήτη Tempel-Tutle, ή 1866 Ι.

Theodor Ritter Von Oppolzer

Μόλις ο Theodor Von Oppolzer (1841-1886) δημοσίευσε την τροχιά του για τον κομήτη 1866 Ι στις 7 Ιανουαρίου του 1867, ήταν προφανές σε τουλάχιστον τρεις αστρονόμους ότι η τροχιά του ήταν παρόμοια με την τροχιά του Le Verrier για την τροχιά του νέφους των Λεοντιδέων. Επειδή ο πατέρας του ήταν ο εκδότης του Astronomische Nachrichten και καθώς έστειλε την νέα του τροχιά εκεί για δημοσίευση, ο Carl F.W. Peters (1844-1894) ήταν ο πρώτος που συσχέτισε την τροχιά του κομήτη του Oppolzer με την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier. Σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 2 Φεβρουαρίου του 1867, ο Schiaparelli δημοσίευσε μία δεύτερη βελτιωμένη ομάδα τροχιακών στοιχείων για το νέφος των Λεοντιδών και το συσχέτισε άμεσα με την τροχιά του Oppolzer για τον κομήτη του 1886 Ι. Τελικά, σε μία επιστολή η οποία εστάλη στις 6 Φεβρουαρίου του 1867, ο ίδιος ο Oppolzer έκανε την ταυτοποίηση ανάμεσα στην τροχιά του που αφορούσε τον κομήτη 1866 Ι και την τροχιά του νέφους των Λεοντιδών του Le Verrier.

Οι αναφορές των μεγάλων καταιγίδων των Λεοντιδών του 1799 και 1833, όπως επίσης και η επιτυχής πρόβλεψη της βροχής των Λεοντιδών του 1866, καλλιέργησαν έναν αυξημένο γενικό ενθουσιασμό και προσμονή για την αναμενόμενη βροχή του 1899.

Με την σκοπιμότητα του να παρέχουν μια πρόβλεψη για το 1899, οι G. Johnstone Stoney και A.M.W Downing ξεκίνησαν με την τροχιά του John Couch Adams και συνέχισαν την ολοκλήρωση της κίνησης του νέφους των διαττόντων από το 1866 έως τον Ιανουάριο του 1900. Τα παρελκτικά φαινόμενα των πλανητών Άρη, Δία, Κρόνου, και Ουρανού υπολογίστηκαν, ενώ αυτά της Αφροδίτης και της Γης κρίθηκαν αμελητέα. Συγκρινόμενες με τις τροχιές αυτών των νεφών σωματιδίων τα οποία έγιναν ορατά στην βροχή του 1866, οι Stoney και Downing βρήκαν ότι η περίοδος είχε αυξηθεί κατά 4 μήνες και η απόσταση του περιηλίου μειώθηκε κατά 0,01 Α.Μ. Ως εκ τούτου σωματίδια από την ίδια ομάδα η οποία ήταν υπεύθυνη για την βροχή του 1866 δεν θα μπορούσε να προκαλέσει μία παρόμοια το 1899. Εν τούτοις, εάν σωματίδια τα οποία διέφεραν σε τροχιακή θέση από εκείνα του 1866 κινούνταν σε παρόμοιες τροχιές και είχαν υποστεί παρόμοιες πλανητικές παρέλξεις ανάμεσα στο 1866 και 1899, τότε μία βροχή θα μπορούσε να αναμένεται στις 6 το πρωί της 15ης Νοεμβρίου του 1899.

Το κοινό περίμενε με ανυπομονησία αυτο το γεγονός. Ως τόσο, καθώς η ημερομηνία της βροχής πλησίαζε, ο Stoney γινόταν όλο και πιο αβέβαιος σε σχέση με την πρόβλεψη του και στις 10 Νοεμβρίου του 1899, έγραψε στην Royal Astronomical Society του Λονδίνου και ανακοίνωσε ότι μία βροχή διαττόντων θα έπρεπε να αναμένεται μόνον εάν η ακτίνα του νέφους των σωματιδίων εκτεινόταν τουλάχιστον σε απόσταση 0,014 Α.Μ από την διαδρομή της κεντρικής τροχιάς. Όπως προέκυψε, η ανησυχία του Stoney είχε στέρεες βάσεις. δεν υπήρξε καμία αξιόλογη βροχή διαττόντων το 1899. Το 1925, ο Charles Olivier θυμόταν ότι απέναντι στην μεγάλη προσμονή του κοινού και την εκτενή κάλυψη του θέματος από τον τύπο, «η αποτυχία της επιστροφής των Λεοντιδών το 1899 ήταν το χειρότερο χτύπημα το οποίο δέχτηκε ποτέ η αστρονομία στα μάτια του κοινού.»

Αναφορές:

  • Comets, a chronological history of observation, science, myth, and folklore.
    Donald K. Yeomans. (Wiley Science Editions)
    p. 190 – 201.
  • In search of planet Vulcan. The Ghost in Newton’s Clockwork Universe.
    Richard Baum. (Plenum Trade – 1997)
    William Sheehan.
    p. 69.
  • The Planet Mars. A history of observation & discovery.
    William Sheehan. (The University of Arizona Press – 1996).
    p. 66.



Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Δ. Η διερεύνηση της ακριβούς φύσης του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας (black drop)

Επίσημο μέλος.

O Brian Cudnick, συντονιστής (coordinator) του τομέα για την παρατήρηση της Σελήνης της ALPO – Association of Lunar and Planetary Observers, χρησιμοποίησε παρατηρήσεις της διάβασης του Ερμή της 15ης Νοεμβρίου του 1999, αφ’ ενός στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-alpha) οι οποίες έγιναν από το Ηλιακό αστεροσκοπείο του Prairie View (Prairie View Solar Observatory – PVSO) αφ’ ετέρου εικόνες από την διαστημοσυσκευή Trace (Transient Region and Coronal Explorer) στο ολικό φως, το υπεριώδες και το μακρινό υπεριώδες. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η σύγκριση του δίσκου του Ερμή σε επιλεγμένες περιοχές του φάσματος (βλέπε τον Πίνακα που ακολουθεί) και να μελετηθεί το ‘ιστορικό’ φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας.

Μήκος κύματος
(σε Å,Angstrem)
Επαφή Ι Επαφή II Επαφή III Επαφή IV
6563 * 21: 11: 21 21: 22: 45 21: 58: 28 ————-
5000 21: 19: 10 21: 41: 40 21: 52: 30 ————-
1600 21: 17: 05 21: 36: 50 ————- ————-
171 ** 21: 09: 35 21: 24: 55 ————- ————-

Χρονικές στιγμές (προσεγγιστικά) των επαφών Ι και ΙΙ, βάσει των εικόνων οι οποίες έγιναν από το TRACE (Transient Region and Coronal Explorer.)

*Προβλεπόμενες χρονικές στιγμές των επαφών για την περιοχή Ηouston, του Texas. Οι προβλεπόμενες χρονικές στιγμές για τις επαφές Ι και ΙΙ για το PVSO συμπεριλαμβάνονται για λόγους σύγκρισης μαζί με τις προβλεπόμενες τιμές του ΤRACE.
** Η Πρώτη Επαφή (Ι) , παρατηρήθηκε με την παρεμβολή αξιοσημείωτου θορύβου από τις ζώνες ακτινοβολίας Van Allen.
Πιο συγκεκριμένα, τα αναφερόμενα μήκη κύματος τα οποία αναφέρονται ενωρίτερα, αντιστοιχούν στις εξής φασματικές περιοχές: 171 Å – μακρινό υπεριώδες (Far Ultraviolet), 1600 Å – Υπεριώδες (UV), 5000 Å – Ολικό φως, 6563 Å – γραμμή του Υδρογόνου (ΗΑ).

Αν και οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν με επαγγελματικό εξοπλισμό σε επαγγελματικές διατάξεις, σήμερα οι ερασιτέχνες είναι πλήρως σε θέση στο να αναπαράγουν το πείραμα και ενθαρρύνονται έντονα στο να κάνουν λεπτομερείς παρατηρήσεις σε μία μεγάλη κλίμακα του φάσματος στην επερχόμενη διάβαση της Αφροδίτης.

Το πλεονέκτημα της διάβασης του Ερμή της 15/11/99, ήταν ότι τουλάχιστον όπως αυτό έγινε ορατό από το πλεονεκτικό σημείο παρατήρησης της διαστημοσυσκευής TRACE, χωρίς την παρεμβολή της Γήινης ατμόσφαιρας και των συνεπακόλουθων αναταράξεων, στο ολικό φως σε εικόνες οι οποίες επικεντρώνονται στα 5000 Å εμφανίζουν μία οριακή διάβαση (grazing) όπου ο δίσκος του πλανήτη δεν εισχώρησε βαθύτερα στην Ηλιακή φωτόσφαιρα από περίπου 1″ της μοίρας (1 arc sec.) από χείλος σε χείλος. Σαφώς και οι εκτιμούμενες χρονικές στιγμές των Επαφών (βάσει των παρατηρηθέντων) για κάθε μήκος κύματος ήταν διαφορετικές. Όπως έγινε ορατός στην γραμμή του Υδρογόνου Α, ο Ήλιος παρουσίασε ένα διπλό χείλος με το ‘εξωτερικό’ αρκετά αμυδρότερο από το ‘εσωτερικό’. Αυτό σίγουρα αποτελεί εντελώς διαφορετική εικόνα από το μοναδικό ευκρινές (οξύ) χείλος το οποίο εμφανίζεται όταν γίνεται ορατός στο ολικό φως. Λόγω αυτής της διαφοράς, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας, δεν εμφανίστηκε ως προφανές κοντά στις Επαφές ΙΙ και ΙΙΙ όπως ήταν αναμενόμενο. Αυτό που έγινε ορατό εντούτοις ήταν μία αμυδρή γκρι ‘ταινία’ η οποία εκτεινόταν από τον δίσκο του Ερμή μέχρι το χείλος των ‘ακίδων’ spicules κατά την διάρκεια μεγάλου μέρους του φαινομένου όπως αυτό παρατηρήθηκε από το PVSO. Λόγω της εικόνας του ‘διπλού χείλους’ και της έλλειψης του σαφώς διακεκριμένου του αντιστοίχου του Ηλίου, όπως αυτό παρατηρήθηκε σε τρία από τα τέσσερα μήκη κύματος στα οποία αναφερθήκαμε, το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας φάνηκε να είναι πολύ λιγότερο εμφανές ακόμη και απόν, σε σύγκριση με την ευρέως φάσματος διερεύνηση του στο ολικό φως.

 

Το φαινόμενο της μαύρης και γκρι σταγόνας κατά την διάβαση του Ερμή (1999)

Εικόνες οι οποίες εμφανίζουν το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας όπως αυτό κατεγράφη στο Η-alpha και στο ολικό φως. Τα βέλη σε κάθε εικόνα επικεντρώνονται στην σκίαση που χαρακτηρίζει το φαινόμενο. Η κλίμακα κάθε εικόνας επιλέχθηκε για να υπάρξει η μέγιστη αντίθεση (contrast) του φαινομένου της ‘γκρι σταγόνας’.

Η προηγούμενη εικόνα εμφανίζει το φαινόμενο σε δύο μήκη κύματος, το ολικό φως και το Υδρογόνο Α. Μόλις πριν από αυτήν την χρονική στιγμή, η ελάχιστη ένταση του «ομφαλού» – umbilicus – δηλ. η περιοχή της κηλίδας, ήταν αρκούντως σκοτεινή ώστε να χαρακτηριστεί υποκειμενικά ως «Μαύρη Σταγόνα» , με την διάφορη του μηδενός τιμή της έντασης της να προκαλείται από διασπορά του φωτός (stray light). Μετά από την δεύτερη επαφή (S.C), η διασπορά (γνωστή ως αποφασιστικός παράγοντας στην ορατότητα του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας) συνέχιζε να παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των φαινομένων της «Γκρι Σταγόνας». Τα χείλη του πλανήτη και του Ηλίου παρέμειναν αρκετά κοντά μεταξύ τους κατά την διάρκεια της διάβασης έτσι ώστε να επιτραπεί στα φαινόμενα τα οποία εμφανίζονται από την διάχυση του φωτός (scattered light) [όπως η περίθλαση (diffraction) και η διάχυση η προκαλούμενη από το όργανο] να συμπιέσουν την ένταση της φωτεινότητας του Ηλιακού δίσκου ανάμεσα στα χείλη των δύο σωμάτων αρκούντως ώστε να παραταθεί η εμφάνιση της «Γκρι Κηλίδας». Ανάμεσα στις Επαφές ΙΙΙ και IV, τα φαινόμενα επαναλαμβάνονται αλλά σε αντίστροφη σειρά. Όταν τα χείλη των δύο δίσκων είναι αρκετά κοντά ώστε να παράσχουν (stray light) την αναγκαία παρεμβολή φωτός από διασπορά λόγω ανακλάσεων, η ένταση πέφτει κοντά σε αυτήν του δίσκου του Ερμή προκαλώντας την φαινόμενη «Μαύρη Σταγόνα».

Σε αντίθεση με τις εικόνες οι οποίες έγιναν από το TRACE στο ολικό φως, κανένα ίχνος των φαινομένων της «Μαύρης» ή «Γκρι Σταγόνας» δεν έγινε ορατό στις εικόνες σε μήκη κύματος των 171 Å (Far UV, μακρινό υπεριώδες) και 1600 Å (UV, υπεριώδες). Tα προαναφερθέντα μήκη κύματος καταγράφουν τις υψηλότερες περιοχές της Ηλιακής ατμόσφαιρας με αποτέλεσμα να εμφανίζουν και το χείλος του Ηλίου υψηλότερα. Φαίνεται ότι χωρίς ένα σαφώς διακεκριμένο μαύρο ή σχεδόν μαύρο όριο, η ορατότητα των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας μειώνεται δραστικά ή και γίνεται αδύνατη.

Η Μαύρη και η Γκρι σταγόνα έχουν την ίδια φυσική «ρίζα» κάτι ανάλογο με τους όρους Σκιά και Παρασκιά περιγράφοντας αμφότερες τις συνιστώσες της σκιάς ενός εκτεταμένου αντικειμένου και ως εκ τούτου καταγράφουν τα δύο μέρη του ίδιου φυσικού φαινομένου. Η Γκρι σταγόνα είναι ορατή αμέσως μετά την εξαφάνιση της Μαύρης σταγόνας. Οι Bradhe (1972) και Maltby (1971) εκφράζουν την άποψη ότι το φως από διασπορά λόγω ανακλάσεων (stray light) αποτελεί την μοναδική αιτία των φαινομένων Μαύρης και Γκρι σταγόνας.

Με αυτά τα αποτελέσματα κατά νου, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας στα μελλοντικά συμβάντα πλανητικών διαβάσεων.
Ένα θέμα τεράστιου ενδιαφέροντος αποτελεί η διάβαση της Αφροδίτης της 8ης Ιουνίου. Αντίθετα με τον Ερμή, ο οποίος ουσιαστικά στερείται παντελώς υπολογίσιμης ατμόσφαιρας, η Αφροδίτη έχει μία πυκνή ατμόσφαιρα η οποία εκτείνεται αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα στο διάστημα. Η παρουσία της ατμόσφαιρας αυξάνει την ορατότητα των φαινομένων της Μαύρης και Γκρι σταγόνας; Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν το θεωρούν πιθανό, αλλά δεν είναι απίθανο με συγκεκριμένα φίλτρα απορρόφησης, η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης να αυξήσει την εμφάνιση του φαινομένου της Μαύρης κηλίδας όπως αυτό φαίνεται από το διάστημα. Συγκεκριμένα φίλτρα ευρείας καθώς και στενής φασματικής απόκρισης επικεντρωμένα σε φασματικές γραμμές οι οποίες αντιστοιχούν στα κυρίαρχα συστατικά της ανώτερης ατμόσφαιρας του πλανήτη μπορεί να απορροφήσουν αρκετό φως ώστε να αυξήσουν την ορατότητα των προαναφερθέντων φαινομένων. Από επίγειους σταθμούς, εν τούτοις, η διάχυση του φωτός (scattering) λόγω της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (atmospheric seeing) είναι ο κυρίαρχος μηχανισμός ο οποίος προκαλεί το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας, ο οποίος ενδεχομένως και να απαλείφει φαινόμενα τα οποία σχετίζονται με την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και τα οποία πιθανά καταγράφονται με τα προαναφερθέντα φίλτρα.
Εν τούτοις, θα ήταν ενδιαφέρον να προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τα φαινόμενα της Μαύρης και Γκρι σταγόνας μέσα από διάφορα φίλτρα, βλέποντας εάν υπάρχουν αλλαγές στην ορατότητά τους μέσα από αυτά.

Άλλα ενδιαφέροντα φαινόμενα σχετιζόμενα με την διάβαση της Αφροδίτης και τα οποία μπορούν να παρατηρηθούν από αμφότερους τους διαστημικούς και επίγειους σταθμούς περιλαμβάνουν την διάθλαση του Ηλιακού φωτός από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης γύρω από τον δίσκο του εισερχόμενου ή εξερχόμενου πλανήτη σχηματίζοντας έναν δακτύλιο φωτός (και πάλι παρατηρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα μηκών κύματος προτείνεται εδώ). Μία επισταμένη παρατήρηση αυτής της περίπτωσης θα μπορούσε να παράσχει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα σχετικά με τα οπτικά φαινόμενα των πλανητικών διαβάσεων κάτω από διαφορετικές συνθήκες, και για έναν πλανήτη χωρίς ατμόσφαιρα (Διαβάσεις του στο παρελθόν και μελλοντικές) έναντι αυτών ενός πλανήτη με πυκνή ατμόσφαιρα.

Κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει έναν πλανήτη υπό διάβαση ως εμπόδιο για την απότομη αποκοπή του φωτός (Knife edge) για την μέτρηση πολύ μικρής κλίμακας χαρακτηριστικών της Ηλιακής ατμόσφαιρας της τάξεως των 10 km. Άλλα χαρακτηριστικά της Ηλιακής ατμόσφαιρας όπως Προεξοχές (prominences), Νήματα (filaments) και Ακίδες (spicules) ευνοϊκά τοποθετημένες φωτοσφαιρικές και χρωμοσφαιρικές δομές πολύ μικρής κλίμακας, οι οποίες μπορούν να παρατηρηθούν κοντά στις χρονικές στιγμές των επαφών πρώτης (Ft.C) και τέταρτης (Fh.C), είναι δυνατόν να γίνουν. Οι μετρήσεις αμφοτέρων εισόδου και εξόδου είναι χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία αφορούν πιθανές βραχυπρόθεσμες (μικρής χρονικής κλίμακας) αλλαγές στα μεγέθη των μετρούμενων χαρακτηριστικών. Το μειονέκτημα της χρήσης του Ερμή για τέτοιου είδους μετρήσεις είναι ότι η πιθανότητα της επιθυμητής διέλευσής του από κάποιον σχηματισμό είναι μικρή. Οι προτάσεις αυτές του έχουν γίνει από τον αστρονόμο Hyder και μπορούν πια να εκπονηθούν από εκπροσώπους της ερασιτεχνικής αστρονομικής κοινότητας και παράλληλα παρέχουν μία παρότρυνση προς την συνεργασία επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων.

Απαιτούνται επίσης, μελέτες ταυτόχρονα χωρικής και χρονικής υψηλής ανάλυσης των επαφών ΙΙ και ΙΙΙ. Ενθαρρύνεται η βιντεοσκόπηση με ένα επαρκώς εξοπλισμένο με φίλτρα τηλεσκόπιο στην μέγιστη δυνατή ανάλυση που θα επιτρέψει ένας δεδομένος σταθμός παρατήρησης. Υπάρχει εξαιρετικό ενδιαφέρον όσον αφορά την εξέλιξη του φαινομένου της Μαύρης – Γκρι σταγόνας και το πως αυτό διαφοροποιείται από την γραμμή του Ασβεστίου (Ca – K) στην γραμμή του Υδρογόνου Α (Hydrogen-Alpha) στο ολικό φως, στο εγγύς υπέρυθρο – Near Infrared, (όπως ένα φίλτρο Wratten 87C) θα μπορούσε να αποκαλύψει.

Κυρίως όμως, περισσότερο λεπτομερείς μελέτες αυτών των φαινομένων μπορεί να μας πριμοδοτήσουν με μεγαλύτερη επίγνωση ως προς την ορατότητά τους στο παρελθόν και να μας χαρίσουν μεγαλύτερη κατανόηση όσον αφορά τους παράγοντες οι οποίοι διέπουν την εμφάνισή τους.

Αναφορές

1) The Strolling Astronomer, Volume 46, No1, Winter 2004, p. 9-12.
By Brian M. Cudnick, Coordinator, ALPO Lunar Section, Lunar Meteoric Search Program.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – Γ. Φωτογράφηση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η φωτογράφηση με film ή ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές με τηλεφακό ο οποίος φέρει Ηλιακό φίλτρο αρκεί για να καταγράψει την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης. Η μηχανή μπορεί να στηριχτεί σε ένα σύνηθες τρίποδο καθώς ο χρόνος έκθεσης θα είναι πολύ μικρός.

Το φαινόμενο της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα η οποία παρουσιάζει την φάση της εισόδου (ingress) και το φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας» κατά την διάρκεια της διάβασης του πλανήτη Ερμή στις 7 Μαίου του 2003.
Δημήτριος Κολοβός, Digital still camera, με ένα C11 και Ηλιακό φίλτρο mylar σε όλο το άνοιγμα.

Εν τούτοις για να καταγραφούν κάποια από τα φαινόμενα της διάβασης στα οποία έγινε ήδη αναφορά, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα τηλεσκόπιο εξοπλισμένο με ένα Ηλιακό φίλτρο σε όλη την διάμετρο του αντικειμενικού. Με μία ψηφιακή μηχανή η διάρκεια της έκθεσης μπορεί να βρεθεί επί τόπου αλλά με μία μηχανή η οποία χρησιμοποιεί φιλμ οι χρόνοι έκθεσης θα έπρεπε να έχουν βρεθεί ενωρίτερα με πειραματισμό στον Ήλιο και με την ίδια οπτική διάταξη. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψη ότι το πολύ αμυδρό Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί μεγαλύτερη έκθεση από αυτήν που αφορά την καταγραφή της Ηλιακής Φωτόσφαιρας.

Εικόνα του Ήλιου την 1η Νοεμβρίου 2003 (Δημήτρης Κολοβός)

Δημήτριος Κολοβός, 1/11/03, Τ: 09h 24m UT.
Sony – 717 – single shot digital camera on C11 SCT.

Ακόμη και με ένα ασφαλές φίλτρο, η εικόνα του Ηλίου θα είναι τόσο λαμπρή όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα υψηλής ποιότητας μέσης ταχύτητας φιλμ ή μία ρύθμιση ψηφιακής μηχανής (ISO 50-100). Η έκθεση θα μπορούσε και πάλι να είναι μικρή έτσι που ο αστροστάτης (οδήγηση) δεν θα είναι απαραίτητος. Εν τούτοις, μία ισημερινή στήριξη με αστροστάτη θα αποβεί μεγάλη βοήθεια στην παρακολούθηση της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των 6 ωρών της διάβασης, αν και η κίνηση του πλανήτη θα απαιτήσει συχνές διορθώσεις.

Καταγραφές με CCD

Η καταγραφή της διάβασης, ειδικά της Εισόδου και Εξόδου με μία CCD κάμερα θα επιτρέψει την φωτομετρία του φωτοστέφανου (Aureole) και του φαινομένου της μαύρης κηλίδας. Αυτό καθίσταται εφικτό με αυτήν την διάταξη διότι παίρνοντας flat frames και dark frames επιτρέπεται σε κάποιον η διόρθωση της εικόνας όσον αφορά τον θόρυβο του υπόβαθρου όπως και των διαφοροποιήσεων στην ευαισθησία ανάμεσα στις φωτοευαίσθητες ψηφίδες (pixels) της κάμερας. Τότε η απόκριση της κάμερας είναι κοντά στο να είναι γραμμική και κάποιος θα μπορούσε πχ. να χρησιμοποιήσει την μέση λαμπρότητα του κέντρου του Ηλιακού δίσκου ως βάση. Βέβαια το μειονέκτημα αυτής της κάμερας είναι ότι παίρνει ασπρόμαυρες εικόνες και για την σύνθεση εικόνων στο πλήρες φως (με χρώμα) και κάποιος πρέπει να κάνει τρεις σε διαδοχή με την χρήση φίλτρων διαφορετικών χρωμάτων.


Βιντεοσκόπηση

Το μειονέκτημα των εικόνων είναι ότι στην περίπτωση ειδικά της CCD κάμερας υπάρχει πάντοτε ένα ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ανάμεσα σε διαδοχικές εικόνες, το οποίο μπορεί να είναι 1′ ή και περισσότερο όταν κάνει κάποιος έγχρωμες εικόνες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως ο παρατηρητής μπορεί να χάσει αστραπιαία εξελισσόμενα φαινόμενα κατά την διάρκεια των σταδίων της Εισόδου ή της Εξόδου. Η βιντεοσκόπηση επιτρέπει την συνεχή κάλυψη σε μία τυπική ροή της τάξεως των 30 καρέ ανά δευτερόλεπτο. Η αλήθεια είναι ότι τα καρέ του αναλογικού βίντεο είναι «θορυβώδη» και αρκετά πρέπει να συνδυαστούν (stacking) ώστε να έχουμε σαν αποτέλεσμα μία αποδεκτή εικόνα. Τα αποτελέσματα είναι σαφώς καλύτερα εάν κάποιος χρησιμοποιήσει ένα ψηφιακό βίντεο (dv) ή καταγράφει σε καταγραφέα ψηφιακού τύπου (digital-format recorder) από μία αναλογική κάμερα..

Ψηφιακές κάμερες για δικτυακή χρήση – Webcams

Οι Webcams παράγουν μία συνεχή ροή ψηφιακών εικόνων, και κατ’ αυτόν τον τρόπο την ίδια στιγμή παρέχουν μία συνεχή κάλυψη. Έγιναν τέλειες εικόνες της διάβασης του Ερμή τον Μάιο του 2003 με τέτοιες κάμερες έτσι αυτό το μέσον έχει πολύ καλές προοπτικές για την διάβαση της Αφροδίτης. Όπως και οι CCD κάμερες οι Webcams χρειάζονται σύνδεση με υπολογιστή. Δείτε σχετικά το άρθρο του Πέτρου Γεωργόπουλου για αυτή την τεχνική.

Συνδυασμός εικόνων – Stacking

Σύγκριση του Ηλιακού δίσκου με αυτόν της Αφροδίτης (εικόνα 2003, Δημήτρης Κολοβός)

Εικόνα τμήματος του Ηλιακού δίσκου σε υψηλή ανάλυση (high resolution).
Δημήτρης Κολοβός, 1/11/2003, Τ: 09h 11m UT. Η εικόνα έχει γίνει με την χρήση μίας ToU cam. Pro 740+IR blocker filter, με ένα τηλεσκόπιο C11 @ F/6,3 + Full Aperture Mylar Filter και την μέθοδο του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking).
Δεξιά, φαίνεται ο ‘δίσκος’ της Αφροδίτης στην κλίμακα ειδώλου την οποία θα εμφανίζει (σε σχέση με τον Ήλιο) την ημέρα της διάβασης.

Αυτή διαδικασία απαιτεί έναν υπολογιστή για να ευθυγραμμίσει και να συνδυάσει έναν αριθμό από μερικές φορές χιλιάδες ψηφιακές εικόνες (frames) με χειροκίνητη ή αυτόματη επιλογή από τις καλύτερες. Ο συνδυασμός (stacking) των εικόνων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, αργότερα, αφού έχουν γίνει τα βίντεο. Είναι δυνατόν να συνδυαστούν μεμονωμένες εικόνες από ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές (digital still-camera) ή εικόνες από CCD κάμερα, αλλά ο συνδυασμός (stacking) είναι πιο αποδοτικός όταν χρησιμοποιείται ο μεγάλος αριθμός εικόνων ο οποίος έχει γίνει από βίντεο ή κάμερες δικτύου (web cameras). Το τελικό αποτέλεσμα είναι τυπικά πολύ καλύτερο σε ανάλυση και κοντράστ ακόμη και από τις καλύτερες εικόνες. Εν τούτοις, το κέρδος σε χωρική ανάλυση (spatial resolution) επιτυγχάνεται «εις βάρος» της χρονικής ανάλυσης (time resolution) καθώς κάποιος καλείται να χρησιμοποιήσει εικόνες οι οποίες καλύπτουν μία σχετικά μεγάλη χρονική διάρκεια.

Προσοχή! Η Αφροδίτη θα κινείται σε σχέση με τον Ήλιο με μία ταχύτητα της τάξεως των 1 arcsec. ανά 20″, έτσι το καλύτερο θα ήταν να μην συνδυάζονται εικόνες οι οποίες είναι επιλεγμένες από βίντεο το οποίο καλύπτει περισσότερο από κάποια δευτερόλεπτα.

Ένα πλήρες άρθρο για την τεχνική του συνδυασμού πολλαπλών καρέ (stacking) υπάρχει στο περιοδικό Sky and Telescope, April 2004, p. 130.

Γενικά σχόλια για την φωτογράφηση και την βιντεοσκόπηση

Εικόνες μικρής κλίμακας, οι οποίες δείχνουν την θέση της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου ή κηλίδες ή άλλα χαρακτηριστικά της Φωτόσφαιρας ή χρωμόσφαιρας, θα αποτελέσουν ένα συναρπαστικό χρονικό της διάβασης. Πολλαπλές εκθέσεις , πιθανά συνδυασμένες με το ανάλογο λογισμικό και τεχνικές επεξεργασίας, θα μας δώσουν μία συνοπτική καταγραφή της πορείας του πλανήτη στο πέρασμά του μπροστά από τον Ήλιο.

Μεγαλύτερης κλίμακας εικόνες της Αφροδίτης σε σχέση με το χείλος του Ηλίου, οι οποίες γίνονται ταυτόχρονα από παρατηρητήρια τα οποία απέχουν πολύ μεταξύ τους, μπορούν να συνδυαστούν για να δώσουν μία τρισδιάστατη εικόνα της διάβασης.

Για να έχουν κάποια επιστημονική αξία εικόνες οι οποίες καταγράφουν φαινόμενα όπως το Φωτοστέφανο (Aureole) ή το φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («Black drop» effect) είναι απαραίτητη μία μεγάλη κλίμακα εικόνας ακόμη και στον βαθμό που η Αφροδίτη καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της εικόνας. Με μετρίου μεγέθους τηλεσκόπια (15-25εκ) θα χρειαστεί είτε afocal imaging σε υψηλή μεγέθυνση ή κατευθείαν προβολή στο φιλμ ή το chip με την μέθοδο της προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection) ή με την χρήση Barlow για να επιτευχθεί η μεγιστοποίηση του τελικού εστιακού μήκους του οπτικού συστήματος (effective focal length).

Η επεξεργασία βάσει λογισμικού στον υπολογιστή είναι εφικτή με κάθε μορφή παραγωγής της εικόνας. Οι φωτογραφίες μπορούν να σαρωθούν (scanning) και έτσι να μετατραπούν σε ψηφιακές εικόνες και αναλογικά βίντεο μετατρέπονται σε ψηφιακά με την συνδρομή ενός grabber ξεχωριστών καρέ αναλογικού βίντεο (analog-to-video frame grabber). Το ψηφιακό βίντεο, η ψηφιακή φωτογραφική κάμερα (digital still-camera), η CCD κάμερα και οι ψηφιακές κάμερες οι οποίες χρησιμοποιούνται για σύνδεση στο διαδίκτυο (Web cameras) κατ’ αρχάς παράγουν ψηφιακές εικόνες. Οι συνήθεις τεχνικές επεξεργασίας συμπεριλαμβάνουν την ενδυνάμωση της αντίθεσης (contrast stretching) και της οξύνοιας του ειδώλου (sharpening) με την βοήθεια του unsharp masking. Εν τούτοις η ενδυνάμωση των παραπάνω χαρακτηριστικών μίας ψηφιακής εικόνας θα έπρεπε να γίνεται με την δέουσα προσοχή διότι μπορεί να «δημιουργήσει» ψευδή χαρακτηριστικά τα λεγόμενα artefacts. Αυτά θα μπορούσαν να έχουν την μορφή ενός φωτεινού δακτυλίου γύρω από έναν πλανήτη ή μία λαμπρή κηλίδα στο μη φωτισμένο ημισφαίριό του. Σίγουρα κάθε παρατηρητής θα έπρεπε πάντοτε να διατηρεί αντίγραφα όλων των ψηφιακών εικόνων του στην μη επεξεργασμένη τους αρχική μορφή (raw form) και θα έπρεπε να παράσχει σχόλια για τον τύπο της επεξεργασίας την οποία χρησιμοποίησε. Εκτός από όλους τους τύπους βασικής και ειδικής τεκμηρίωσης η οποία απαιτείται και έχει ήδη περιγραφεί, όλες οι φωτογραφίες και εικόνες όπως επίσης οι εικόνες από βίντεο ή από κάμερες δικτύου (web cameras) θα έπρεπε να τεκμηριώνονται με την χρονική στιγμή της λήψης σε Universal time (UT) τον χρόνο έκθεσης, ρύθμιση κλείστρου (shutter setting) και το τελικό εστιακό μήκος (Effective focal length) του οπτικού συστήματος. Φυσικά και είναι σημαντικό το να καταγράφεται σωστά ο προσανατολισμός ειδώλου της εικόνας. Ως σταθερά, χρησιμοποιούμε τον προσανατολισμό του τηλεσκοπικού ειδώλου ο οποίος ορίζεται από τον Νότο στο επάνω μέρος της εικόνας, τον Βορά αντίστοιχα στο κάτω μέρος, και την περιστροφή των πλανητών από το Επόμενο χείλος (δεξιά) προς το Προπορευόμενο (αριστερά).

Αναφορές

ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – B. Παρατηρώντας την διάβαση

Επίσημο μέλος.

Εισαγωγή

Η παρατήρηση μίας διάβασης της Αφροδίτης προϋποθέτει την θέαση του Ηλιακού δίσκου, έτσι απαιτείται κάθε μέτρο ασφάλειας που θα χρησιμοποιούσε κάποιος για μία Ηλιακή έκλειψη ή απλή παρατήρηση κηλίδων. Οι δύο ασφαλείς μέθοδοι είναι:

1) Ηλιακό φίλτρο το οποίο καλύπτει με ασφάλεια όλη την διάμετρο του αντικειμενικού τον οποίο χρησιμοποιεί κάποιος είτε είναι ο ανθρώπινος οφθαλμός, είτε είναι φωτογραφική μηχανή, κιάλια ή τηλεσκόπιο.

ΠΟΤΕ δεν πρέπει κάποιος να κοιτάζει τον Ήλιο μέσα από κιάλια ή τηλεσκόπιο φορώντας τα φίλτρα ο ίδιος αλλά πάντοτε να τοποθετεί το φίλτρο καλύπτοντας όλη την διάμετρο του εκάστοτε οργάνου. Το φίλτρο θα πρέπει να ελεγχθεί για το εάν υπάρχουν χαραγματιές ή τρύπες επιφάνειά του, οι οποίες εάν είναι μικρές θα μειώσουν το κοντράστ, ενώ εάν είναι μεγάλες μπορεί να αποτελέσουν κίνδυνο.

Προσοχή! Έστω και επιπόλαια θέαση του Ηλίου μέσα από οποιοδήποτε αστρονομικό όργανο, χωρίς την χρήση του κατάλληλου Ηλιακού φίλτρου, εγκυμονεί κινδύνους σοβαρών-μόνιμων οφθαλμολογικών βλαβών.

Μικρές ατέλειες στην επιφάνεια του Ηλιακού φίλτρου μπορούν μα καλυφθούν με πχ. διορθωτικό (blanco) αλλά μεγαλύτερες, όπως τρύπες ή άλλες ασυνέχειες, σημαίνουν απλά ότι πρέπει να αντικαταστήσουμε το φίλτρο. Επίσης όταν τοποθετούμε κάποιο φίλτρο το οποίο καλύπτει όλη την διάμετρο του αντικειμενικού του οργάνου βοηθάει το στρέψουμε λίγο (μία μοίρα ή κάτι ανάλογο) ώστε να μην είναι απολύτως κάθετο προς τον οπτικό άξονα για να αποφύγουμε αντανακλάσεις με την μορφή ψευδούς ειδώλου από την υψηλής ανακλαστικότητας πίσω πλευρά του.

2) Μέθοδος προβολής μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection). Αυτή η μέθοδος είναι συνήθως αρκετά ασφαλής αλλά επειδή η διάβαση διαρκεί περισσότερο από 6 ώρες, είτε το προσοφθάλμιο είτε ο δευτερεύων σε ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο ή αμφότερα μπορεί να υπερθερμανθούν. Το λιγότερο που θα μπορούσε να συμβεί θα ήταν η χαμηλότερη ποιότητα ειδώλου.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Θα μπορούσε να καταστρέψει τον δευτερεύοντα ή το προσοφθάλμιο ή και να τραυματίσει το μάτι εάν κάποιος βρίσκεται κοντά σε ένα προσοφθάλμιο το οποίο έχει υπερθερμανθεί.

Υπήρξαν διαφωνίες για το εάν η Αφροδίτη μπορεί να γίνει ορατή κατά την διάρκεια της διάβασής της δια γυμνού οφθαλμού, δεδομένου του Ηλιακού φίλτρου φυσικά. Υπάρχουν βέβαια αρκετές αναφορές από την τελευταία διάβαση, το 1882, ότι πολλοί άνθρωποι το κατάφεραν. Ο John E. Westfall, Coordinator, Mercury/Venus Transit Section, Association of Lunar and Planetary Observers (ALPO), το επιβεβαίωσε παρατηρώντας την αντανάκλαση του ειδώλου του Ηλίου σε έναν καθρέφτη με μία μαύρη κηλίδα στο ίδιο φαινόμενο μέγεθος που θα έχει η Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης (περίπου 1 arc-minute).

Η απλούστερη μέθοδος καταγραφής του φαινομένου και μάλιστα με εξοπλισμό ο οποίος θα μπορούσε να μεταφερθεί με μεγάλη ευκολία οπουδήποτε, είναι αυτή της φωτογράφησης με έναν τηλεφακό ας πούμε εστιακού μήκους 200mm στον οποίο φυσικά έχει προσαρμοστεί το απαραίτητο Ηλιακό φίλτρο σε όλη του την έκταση.

Φωτογραφία του Ήλιου (από τον Πάνο Ευριπιώτη) με το δίσκο της Αφροδίτης σε σύγκριση

Φωτογραφία που έγινε από τον Πάνο Ευριπιώτη, όλου του Ηλιακού δίσκου με τηλεφακό 600 mm και δύο teleconverters (X2) σε σύνδεση, μέσα από ψηφιακή κάμερα σε ευαισθησία 200 ΑSA με έκθεση 1/60 sec. Το μέγεθος του δίσκου της Αφροδίτης αναλογικά με τον δίσκο του Ηλίου έχει προστεθεί για σύγκριση.

Οι απαιτούμενες εκθέσεις είναι μικρές έτσι που μία Ισημερινή στήριξη δεν κρίνεται απαραίτητη.
Εν τούτοις εάν κάποιος θέλει να καταγράψει ή να δει το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας ή το Φωτοστέφανο (Aureole) θα χρειαστεί ένα τηλεσκόπιο. Εδώ οι πιο πρόσφατες εμπειρίες μας προέρχονται από τις διαβάσεις των 1874 και 1882!

Φωτοστέφανο γύρω από την Αφροδίτη κατά την διάρκεια της διάβασης του 1882 (σχέδιο του Samuel Pierpont Langley)

Μία εικόνα της φάσης της Εισόδου (Ingress) κατά την διάρκεια της διάβασης της Αφροδίτης το 1882. Αυτή η εικόνα εμφανίζει τον δακτύλιο φωτός γύρω από τον πλανήτη (Φωτοστέφανο – Aureole). Το φαινόμενο είναι ορατό, αφ’ ενός προβαλλόμενο στο σκοτεινό υπόβαθρο του ουρανού αφ’ ετέρου στις εξωτερικές περιοχές της Ηλιακής Φωτόσφαιρας. Εμφανίζεται επίσης λαμπρότητα στο κάτω αριστερά χείλος της Αφροδίτης. Το σχέδιο έγινε από τον Samuel Pierpont Langley με το διαμέτρου 33cm διοπτρικό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου του Allegheny, Pennsylvania, «σταματημένο» στα 15cm, X244, με ένα πολωτικό Ηλιακό προσοφθάλμιο. [Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 43 (1884), f.p. 73]

Τα περισσότερα τηλεσκόπια που χρησιμοποιήθηκαν από τις αποστολές του 19ου αιώνα ήταν της κλίμακας από 3 έως 8 ίντσες, με τα πιο δημοφιλή τα διοπτρικά διαμέτρου 5 και 6 ιντσών με οδήγηση. Επίσης, τότε χρησιμοποιήθηκαν και κατοπτρικά τηλεσκόπια ειδικά από τους παρατηρητές οι οποίοι διέμεναν στην ζώνη ορατότητας του φαινομένου οπότε και παρατηρούσαν από τον μόνιμο χώρο παρατήρησής τους.

Ειδικά Παρατηρησιακά σχέδια

1) Η παρατήρηση της Αφροδίτης έξω από την Ηλιακή φωτόσφαιρα.
Η πιθανότητα παρατήρησης των εκτάσεων του μηνίσκου της Αφροδίτης κατά την διάρκεια των ημερών πριν και μετά από την διάβαση έχει ήδη περιγραφεί. Επιπροσθέτως κατά την διάρκεια της ημέρας της διάβασης αυτής καθ’ αυτής, η Αφροδίτη μπορεί να γίνει ορατή έξω από την Ηλιακή φωτόσφαιρα – ( η επιφάνεια η οποία γίνεται ορατή στο πλήρες φως) ταυτόχρονα πριν από την Πρώτη Επαφή (Ft.C) και μετά από την Τέταρτη Επαφή ( Fh.C). Ουσιαστικά, εάν κάποιος έχει πρόσβαση σε έναν Κορωνογράφο (μία σπάνια μορφή τηλεσκοπίου η οποία χρησιμοποιείται για την παρατήρηση της Ηλιακής Κορώνας εκτός από την στιγμή των ολικών εκλείψεων) κάποιος θα μπορούσε να διακρίνει την Αφροδίτη ακόμη και ώρες πριν ή και μετά από τις προβλεπόμενες ώρες της διάβασης. Ακόμη θα ήταν πιθανό χρησιμοποιώντας ένα φίλτρο στην γραμμή του Υδρογόνου (Hydrogen-Alpha filter) η Αφροδίτη να μπορούσε να γίνει ορατή πιθανά μέχρι και μισή ώρα ενωρίτερα πριν από την (Ft.C ) ή μετά από την (Fh.C) καθώς θα προβάλλεται μπροστά από κάποια προεξοχή (prominence) ή την χρωμόσφαιρα του Ηλίου.

Εικόνα του Ήλιου στο Ηα (2003) από τον Αριστείδη Βούλγαρη

Αριστείδης Βούλγαρης (Όμιλος Φίλων Αστρονομίας, Θεσσαλονίκης) 7/5/2003. Εικόνα η οποία έχει γίνει με την φωτογράφηση της οθόνης κατά την διάρκεια βιντεοσκόπησης του Ηλίου στην γραμμή του Υδρογόνου στις 05h 43m UT. Το τηλεσκόπιο που χρησιμοποιήθηκε ήταν ένα Coronado maxscope διαμέτρου
40 mm με ένα προσοφθάλμιο Zeiss 18mm.

Στην εικόνα (1.) βλέπουμε την άποψη του Ηλιακού δίσκου όπως την κατέγραψε ο Αριστείδης Βούλγαρης. Στην εικόνα (2.) φαίνεται η Αφροδίτη (σήμανση) όπως θα μπορούσε να γίνει ορατή (υπό κλίμακα) πριν από την Πρώτη Επαφή (Ft.C) την ημέρα της διάβασης προβαλλόμενη σε μία μεγάλη ίσως προεξοχή. Το υποτιθέμενο σημείο Εισόδου όπως αυτό διαμορφώνεται από την εικόνα 2 είναι φανταστικό και δεν έχει καμία σχέση με το πραγματικό. Η εικόνα εκτελεί χρέος παραδείγματος.

2) Οπτική χρονομέτρηση των τεσσάρων σταδίων Επαφών της διάβασης.
Αυτός ήταν ο πιο δημοφιλής τρόπος παρατήρησης κατά την διάρκεια των προηγούμενων διαβάσεων διότι διαφορές στις χρονομετρήσεις των προαναφερθέντων σταδίων ανάμεσα σε σταθμούς οι οποίοι είχαν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους θα μπορούσαν να αποβούν εξαιρετικά χρήσιμες στον προσδιορισμό της τιμής της Ηλιακής παράλλαξης και ως εκ τούτου της απόστασης Γης – Ηλίου.

Σχέδιο μέτρησης της απόστασης της Γης από τον Ήλιο κατά την διάρκεια μίας διάβασης της Αφροδίτης.

Η μέτρηση της απόστασης της Γης από τον Ήλιο κατά την διάρκεια μίας διάβασης της Αφροδίτης.

Σήμερα, γνωρίζουμε αυτήν την τιμή από άλλες μεθόδους με ένα μεγάλο βαθμό ακρίβειας, ώστε οι χρονομετρήσεις των σταδίων των Επαφών δεν εξυπηρετούν πια τον αρχικό τους σκοπό. Εν τούτοις παρατηρητές του φαινομένου θα μπορούσαν να κάνουν αυτές τις χρονομετρήσεις έχοντας την μορφή άσκησης, ειδικά συγκρίνοντας τις δικές τους καταγραφές με αυτές άλλων για να δουν πόσο αυτές προσεγγίζουν τις αναμενόμενες και με την σύγχρονη τιμή της Ηλιακής παράλλαξης. Η δεύτερη όπως και Τρίτη Επαφή είναι οι καλύτερες για χρονομέτρηση με Δεύτερη Επαφή (S.C) εννοώντας την χρονική στιγμή κατά την διάρκεια της Εισόδου (Ingress) κατά την οποία το «νήμα» (filament) ανάμεσα στο χείλος της Αφροδίτης και του Ηλίου διαχωρίζεται την στιγμή που τα δύο χείλη για πρώτη φορά χωρίζονται καθαρά. (βλέπε πιο κάτω, ‘Οπτικές καταγραφές’, την αναφορά στο φαινόμενο της «Μαύρης Σταγόνας») Ομοίως, ως Τρίτη Επαφή (Τ.C) θεωρείται η στιγμή όπου το «νήμα» δημιουργείται και πάλι κατά την διάρκεια της Εξόδου (Egress). Αυτές οι χρονικές στιγμές θα έπρεπε να χρονομετρηθούν με ακρίβεια ενός δευτέρου του πρώτου λεπτού σε διεθνή ώρα (Universal Time — U.T = Τοπική ώρα – 3 ώρες) με χρονική σταθερά είτε από ένα χρονικό σήμα στα βραχέα (WWV) ή από ένα σήμα Global Positioning System (GPS). Θα έπρεπε εδώ να αναφέρουμε ότι αυτό το παρατηρησιακό σχέδιο συντονίζεται από το European Southern Observatory. Περισσότερα στοιχεία για το συγκεκριμένο παρατηρησιακό σχέδιο μπορούν να βρεθούν στο πρόγραμμα Venus Transit 04 .

3) Καταγραφή της εμφάνισης της Αφροδίτης κατά την διάρκεια της διάβασης.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι καταγραφής της εμφάνισης της Αφροδίτης κατά την διάρκεια της διάβασης ( ή και ακόμη μετά ή και πριν από την διάβαση – βλέπε πιο πάνω) ειδικά για τις κρίσιμες φάσεις της Εισόδου (Ingress) και Εξόδου (Egress).

Βασικές καταγραφές

 

Το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας από την διάβση της Αφροδίτης του 1882 (σχέδιο του Hermann Carl Vogel)

Η ανάπτυξη και εξαφάνιση του φαινομένου της Μαύρης Σταγόνας κατά την διάρκεια της εισόδου της Αφροδίτης στον δίσκο του Ηλίου στην διάβαση της 6ης Δεκεμβρίου του 1882. Μόλις 3,3 λεπτά μεσολάβησαν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο σχέδιο, τα οποία έγιναν από τον Ηermann Carl Vogel, με το διαμέτρου 29,8 cm διοπτρικό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου Αστροφυσικής του Potsdam, στην Γερμανία, Χ120 με έναν Ηλιακό προσοφθάλμιο.
[Astronomische Nachrichten 105 (1883), f.p. 258]

Αυτά που θα ήταν χρήσιμα να καταγραφούν θα περιελάμβαναν στοιχεία των φαινομένων της διάβασης — ορατότητα της Φωτόσφαιρας, το φωτοστέφανο – Aureole, την Μαύρη Σταγόνα (Black Drop) και κάθε ασυνήθιστη εμφάνιση οποιασδήποτε μορφής (βλέπε πιο πάνω). Όποια μορφή και να έχει κάποια παρατηρησιακή αναφορά, η επιστημονική της αξία έγκειται στην επαρκή της τεκμηρίωση. Αυτά που χρειάζονται για κάθε μορφή παρατήρησης είναι:

  • Το όνομα του παρατηρητή
  • Η καταγραφή του γεωγραφικού μήκους και πλάτους με ακρίβεια 0,01 deg. ή 1 arc-minute.
  • Περιγραφή του οργάνου παρατήρησης (γυμνός οφθαλμός, ή άνοιγμα τηλεσκοπίου ή άνοιγμα και μεγέθυνση αν το όργανο παρατήρησης είναι κιάλια).
  • Περιγραφή του φίλτρου που χρησιμοποιήθηκε (ή της μεθόδου προβολής).
  • Η Ατμοσφαιρική διαύγεια σε μία κλίμακα από το 0 έως το 5 με 5 το τέλειο και 0 το χείριστο.
  • Tην χρονική στιγμή της παρατήρησης σε UT σε κάθε καταγραφή με ακρίβεια του ενός δευτερολέπτου εάν αυτό είναι δυνατόν.


Οπτική Παρατήρηση

Σχέδιο του Ήλιου (2005 Μάρτιος 24) από τον Ιάκωβο Στέλλα

Οπτική παρατήρηση του Ηλίου σε χαμηλή ανάλυση με το μέγεθος του δίσκου της Αφροδίτης, για τις 8/6/04, υπό κλίμακα.
Ιάκωβος Ν. Στέλλας, 130mm Refractor, X70, (W23A+W58)

Οι οπτικές παρατηρήσεις μπορούν να πάρουν την μορφή σχολίων (συμπεριλαμβανομένων και των χρονομετρήσεων των Επαφών) ή σχεδίων.
Καλό είναι να αναφέρεται ο παρατηρητής στις ουράνιες συντεταγμένες είτε χρησιμοποιώντας τους όρους Βοράς, Νότος, (preceding) – Προπορευόμενο ( Η διεύθυνση της ολίσθησης του ειδώλου όταν απενεργοποιηθεί η οδήγηση) ή (Following) – Επόμενο, η αντίθετη διεύθυνση της προηγουμένης ή σαν Ουράνια Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle) η οποία υπολογίζεται ως 0deg. από τον Ουράνιο Βορά και επί συνόλου 360deg. διαμέσου της Ουράνιας Ανατολής, Νότου και Δύσης.

Ας παρατηρήσουμε στην προηγούμενη εικόνα τον προσανατολισμό του ειδώλου όπως αυτός καταγράφεται. Το τηλεσκόπιο με το οποίο έγινε η παρατήρηση εμφανίζει το κλασικό τηλεσκοπικό είδωλο, Δηλ. Βοράς – κάτω, Νότος – επάνω. Η Δύση βρίσκεται στην οπτική παρατήρηση, απενεργοποιώντας τον αστροστάτη και αφήνοντας τον δίσκο να ολισθήσει, σημειώνουμε το μέρος του Ηλιακού δίσκου που θα αγγίξει το άκρο του οπτικού πεδίου. Προσοχή, αυτή είναι η Ουράνια Δύση. Σύμφωνα με αυτήν, σημειώνουμε και τις υπόλοιπες συντεταγμένες στον δίσκο.
Ο όρος P = -25.70deg. (δίνεται από τις αστρονομικές εφημερίδες) αναφέρεται στην θέση του άξονα περιστροφής του Ηλιακού δίσκου. Όταν η τιμή αυτή έχει αρνητικό πρόσημο, όπως στην περίπτωσή μας, μετράμε την τιμή του P σε μοίρες με φορά αντίθετη της φοράς των δεικτών του ωρολογίου, ενώ αντίθετα όταν είναι θετική μετράμε προς την φορά των δεικτών και πάντοτε με σημείο εκκίνησης τον Ουράνιο Βορά.

Εκτός των βασικών στοιχείων τα οποία περιγράφηκαν πιο πάνω, θα έπρεπε να δοθεί η μεγέθυνση η οποία χρησιμοποιήθηκε (όπως και η διάμετρος του προβαλλομένου Ηλιακού δίσκου εάν χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της προβολής) και η κατάσταση της ατμόσφαιρας σε μία κλίμακα από το Ι – V με V το χείριστο και I το τέλειο.

Αναφορές

1) ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.

2) The Strolling Astronomer, Volume 46 No2 Spring 2004, p. 12, 13.

3) Fred Price: The Planet Observer’s handbook P. 106.




Η διάβαση της Αφροδίτης μπροστά από τον Ήλιο στις 8 Ιουνίου του 2004 – A. Γενικότητες, Φαινόμενα. Εύρεση του σημείου Πρώτης Επαφής

Επίσημο μέλος.

Σχήμα των διαβάσεων της Αφροδίτης για το 2004 και 2012, Fred Espenak, NASA / GSFC

Οι διαβάσεις της Αφροδίτης το 2004 και 2012, Fred Espenak, NASA / GSFC

Εισαγωγή

Η Αφροδίτη, περνάει από την φάση της Κατωτέρας Συνόδου (Inferior Conjunction, όταν τα τρία σώματα Ήλιος, Αφροδίτη, Γη, φαίνονται να ευθυγραμμίζονται, με την σειρά που αναφέρθηκαν) στις 8 Ιουνίου του 2004. (Για την Ανωτέρα και Κατωτέρα Σύνοδο δείτε σχετικά και στον Οδηγό Οπτικής Παρατήρησης της Αφροδίτης)

Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί κάτι το ιδιαίτερο καθώς το ίδιο συμβαίνει κάθε 19 μήνες και συνήθως, τότε ο πλανήτης, περνάει αρκετά Βορειότερα ή Νοτιότερα του Ηλίου. Αλλά μία Κατωτέρα Σύνοδος στις 40 είναι ιδιαίτερη με την Αφροδίτη να περνάει μπροστά από τον Ήλιο δημιουργώντας μία διάβαση (Τransit) του πλανήτη. Αν και από τα πιο σπάνια αστρονομικά φαινόμενα, οι διαβάσεις είναι προβλέψιμες και συμβαίνουν σε κύκλους των 243 χρόνων. (πχ., 1761 / 2004, 1769 / 2012) Επίσης συμβαίνουν σε σειρές, όπου κάθε σειρά αποτελείται από τις διαβάσεις οι οποίες συμβαίνουν σε έναν κύκλο. Όταν λαμβάνει χώρα μία διάβαση, άλλη μία έρχεται μετά από 8 χρόνια. Κάθε μέλος ενός οκταετούς ζεύγους συμβαίνει τον ίδιο μήνα, όπου είναι είτε Ιούνιος είτε Δεκέμβριος.

Στον αιώνα που διανύουμε υπάρχουν δύο διαβάσεις: Mία το 2004 και μία το 2012, οι οποίες θεωρούνται ευνοϊκές για παρατηρητές του Βορείου ημισφαιρίου. Το τελευταίο ζεύγος ήταν το 1874 και 1882, αμφότερες τον Δεκέμβριο.
Ως εκ τούτου, η πιο πρόσφατη παρατηρησιακή εμπειρία που έχουμε από μία διάβαση της Αφροδίτης βρίσκεται 121 χρόνια στο παρελθόν. Δεν έχουμε ψηφιακές εικόνες ή φωτοηλεκτρική φωτομετρία από μία διάβαση της Αφροδίτης. Έχουμε εν τούτοις σημειώσεις, σχέδια, και φωτογραφίες.

Η διάβαση του 2004 διαρκεί λίγο περισσότερο από 6 ώρες και φυσικά μπορεί να γίνει ορατή μόνον από εκείνες τις περιοχές στις οποίες ο Ήλιος βρίσκεται επάνω από τον ορίζοντα. Αυτό σημαίνει ότι περίπου το 1/4 της υδρογείου μπορεί να δει όλη την διάβαση, άλλο 1/4 βλέπει μόνον το πρώτο μέρος της διάβασης, και ένα τρίτο μπορεί να παρατηρήσει μόνον το τελευταίο μέρος.

Περιοχές της Υδρογείου όπου κάποιος μπορεί να δει όλη, ένα μέρος, ή κανένα μέρος της διάβασης της Αφροδίτης στις 8 Ιουνίου του 2004.

Περιοχές της Υδρογείου όπου κάποιος μπορεί να δει όλη, ένα μέρος, ή κανένα μέρος της διάβασης της Αφροδίτης στις 8 Ιουνίου του 2004. Ο χάρτης έχει ως κέντρο το σημείο όπου ο Ήλιος θα βρίσκεται στο ζενίθ, στην μέση της διάβασης και η προβολή εμφανίζει τις περιοχές των ζωνών ορατότητας στις σωστές τους αναλογικά, διαστάσεις.

Τα ευνοούμενα Γεωγραφικά μήκη τα οποία θα δουν όλη την διάβαση διατρέχουν το μεγαλύτερο μέρος του «παλιού κόσμου». Όπως συμβαίνει πάντα με τις διαβάσεις του Ιουνίου, οποιοσδήποτε στην Αρκτική, καιρού επιτρέποντος, μπορεί να παρατηρήσει την διάβαση από την αρχή μέχρι το τέλος. Εν τούτοις ο Ήλιος θα Δύσει πριν από το τέλος της διάβασης στην Αυστραλία και την Ανατολική Ασία. Από την άλλη, ο Ήλιος θα ανατείλει με την διάβαση ήδη σε εξέλιξη για το μεγαλύτερο μέρος της Αμερικανικής ηπείρου. Οι περιοχές του Ανατολικού Ειρηνικού και το Δυτικό μέρος της Βόρειας Αμερικής εμπίπτουν στην ζώνη όπου όλη η διάβαση συμβαίνει κατά την διάρκεια της νύχτας.


Φαινόμενα που συνδέονται με την διάβαση της Αφροδίτης

Το κυριότερο ενδιαφέρον (στόχος) των διαβάσεων του 18ου και 19ου αιώνα ήταν η χρονομέτρηση της επαφής των χειλών (limbs) των δύο σωμάτων για τον προσδιορισμό της Ηλιακής παράλλαξης, και ως εκ τούτου της απόστασης Γης – Ηλίου. Εν τούτοις ακόμη και την περίοδο των διαβάσεων του 1874 / 1882 ήδη άλλες μέθοδοι προσδιορισμού του εν λόγω ερωτήματος είχαν γίνει ανταγωνιστικές και τώρα γνωρίζουμε αυτά τα μεγέθη με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από αυτήν που μπορούσαμε να έχουμε από την χρονομέτρηση διαβάσεων.
Εν τούτοις, ένας αριθμός άλλων σπουδαίων επιστημονικών φαινομένων σχετίζονται με την διάβαση της Αφροδίτης.

 

Εικόνα η οποία εμφανίζει την υπερέκταση των απολήξεων του μηνίσκου της Αφροδίτης την εποχή που μόλις προηγείται ή έπεται της Κατωτέρας Συνόδου. Η συγκεκριμένη εικόνα είναι σχέδιο του Richard Μ. Baum, το οποίο έγινε στις 27 Μαρτίου του 1977, Τ: 18h 15m UT, με ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 115mm, X186.

Εικόνα η οποία εμφανίζει την υπερέκταση των απολήξεων του μηνίσκου της Αφροδίτης την εποχή που μόλις προηγείται ή έπεται της Κατωτέρας Συνόδου.
Η συγκεκριμένη εικόνα είναι σχέδιο του Richard Μ. Baum, το οποίο έγινε στις 27 Μαρτίου του 1977, Τ: 18h 15m UT, με ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 115mm, X186.

Πρώτα – πρώτα, σε διάστημα λίγων ημερών από την διάβαση, η Αφροδίτη θα είναι πιο κοντά στον Ήλιο, όπως θα φαίνεται στον ουρανό απ’ ό,τι σε κάθε άλλον κύκλο. Τα δύο σώματα θα φαίνονται σε απόσταση 10deg. μεταξύ τους από τις 2 έως τις 14 Ιουνίου και περίπου 5 deg. από τις 5 έως τις 11 Ιουνίου. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η Αφροδίτη εμφανίζεται σαν ένας πολύ στενός μηνίσκος, με τις απολήξεις του (horns) αμυδρά επεκτεταμένες, κάποιες φορές δημιουργώντας έναν πλήρη κύκλο. Αυτό το φαινόμενο δημιουργείται από το φως το οποίο διαχέεται στην ατμόσφαιρα του πλανήτη και ήταν η πρώτη απόδειξη της ύπαρξης ατμόσφαιρας στην Αφροδίτη. Η παρατήρηση της υπερέκτασης του μηνίσκου (Cusp extension) θα είναι πάρα πολύ δύσκολη, καθώς απαιτείται να παρατηρηθεί ο πλανήτης είτε κοντά στον ορίζοντα στο λαμπρό λυκόφως ή λυκαυγές και χρειάζεται εξαιρετική προσοχή ώστε να αποφευχθεί η συμπτωματική θέαση του Ηλίου (χωρίς φίλτρο) στο ίδιο οπτικό πεδίο. Αυτό καθίσταται εφικτό, χρησιμοποιώντας προεκτάσεις του οπτικού σωλήνα ή πετάσματα ώστε να παρατηρηθεί η Αφροδίτη, αποφεύγοντας τον προαναφερθέντα κίνδυνο.

Σχέδιο που δείχνει τις τέσσερις επαφές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Εικόνα η οποία δείχνει τις τέσσερις επαφές.

Όταν αυτή καθ’ αυτή η διάβαση λαμβάνει χώρα, η έναρξη της Εισόδου στον δίσκο του Ηλίου, αποκαλείται Πρώτη Επαφή (Π.Ε) – First Contact (Ft.C), η αρχή της εισόδου (Ingress). H Δεύτερη Επαφή (Δ.Ε) – Second Contact (S.C) συμβαίνει όταν η Αφροδίτη ολοκληρώνει την Είσοδο (Ingress). H Τρίτη Επαφή (Τ.Ε), (Third Contact) – (Τ.C) συμβαίνει όταν η Αφροδίτη αρχίζει να αφήνει τον δίσκο του Ηλίου, η αρχή της Εξόδου, (Εgress) η οποία ολοκληρώνεται στην Τέταρτη Επαφή (Τ.Ε) – Fourth Contact (Fh.C), όταν ο πλανήτης αφήνει εντελώς τον Ήλιο, ολοκληρώνοντας την διάβαση. Η Αφροδίτη περνάει από το Νότιο Ανατολικό χείλος του Ηλίου κατά την Είσοδο της (Ingress) , [ H Π.Ε (Ft.C) θα γίνει σε γωνία θέσης (Position Angle – PA) 116,26deg. Νότια της ουράνιας Ανατολής (Celestial East) και στην συνέχεια μετακινείται Νότια προς το Νότιο Δυτικό χείλος. Η τέταρτη επαφή – Τ.Ε- Fh.C θα βρεθεί σε γωνία θέσης (P.A) 216,36deg. Δυτικά του ουράνιου Νότου].
Οι χρονικές στιγμές των τεσσάρων σταδίων (Επαφών), όπως αυτές έχουν υπολογιστεί για τις περιοχές Αθηνών και Θεσσαλονίκης, αντίστοιχα, σε Universal Time (UT) : UT= Local- 3h) όπως και η γωνιακή απόσταση από τον τοπικό ορίζοντα σε μοίρες (Altitude) είναι οι ακόλουθες:

ΑΘΗΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Ft. C. 05:19.58 UT. Alt: 24deg. 05.19.56 UT. Alt: 24 deg.
S. C. 05:39.33 UT. Alt: 28deg. 05.39.33 UT. Alt: 28 deg.
T. C. 11:04.19 UT. Alt: 73deg. 11.04.06 UT. Alt: 71 deg.
Fh. C. 11:23.34 UT. Alt: 70deg. 11.23.23 UT. Alt: 69 deg.


Η Πρώτη επαφή της Αφροδίτης με τον Ηλιακό δίσκο

Για να γίνει εφικτή η μελέτη του φαινομένου της διάβασης από την στιγμή της Πρώτης Επαφής είναι πολύ σημαντικό το να ξέρουμε πού ακριβώς να κοιτάξουμε και πότε.
Η φαινόμενη κατεύθυνση της κίνησης ενός πλανήτη σε σχέση με τον Ήλιο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αρχικά εξαρτάται από το εάν κάποιος παρατηρεί από το Βόρειο ή Νότιο ημισφαίριο, το πόσο απέχει ο Ήλιος από τον τοπικό Μεσημβρινό, από το εάν η παρατήρηση γίνεται με γυμνό οφθαλμό, κιάλια ή ένα τηλεσκόπιο το οποίο αντιστρέφει το είδωλο όπως επίσης και από το εάν χρησιμοποιείται διαγώνιο πρίσμα (diagonal prism) ή όχι και τέλος από το εάν υπάρχει άμεση θέαση ή γίνεται προβολή του φαινομένου μέσω προσοφθαλμίου (eyepiece projection).
Η Πρώτη Επαφή (Ft.C) είναι πολύ δύσκολο να γίνει ορατή εκτός εάν κάποιος κοιτάει στο σωστό σημείο του Ηλιακού δίσκου.
Είναι πολύ καλή ιδέα, να προσδιορίσει κάποιος την ημερήσια φαινόμενη κίνηση του Ηλίου μόλις πριν παρατηρήσει την διάβαση, κάτι που θα διευκρινίσει την θέση της Ουράνιας Δύσης (Celestial West).

Ας δούμε πως θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο.
Χρησιμοποιούμε έναν προσοφθάλμιο που μας παρέχει ένα οπτικό πεδίο τουλάχιστον 0,7deg. ώστε να έχουμε όλο τον Ηλιακό δίσκο μέσα στο οπτικό πεδίο, καθώς το φαινόμενο μέγεθος του την ημέρα της διάβασης ανέρχεται σε 31′ 34″ ή περίπου 0,53deg.
Όταν απενεργοποιηθεί η οδήγηση – αστροστάτης, εάν υπάρχει, ο Ηλιακός δίσκος θα ολισθήσει λόγω της περιστροφής της Γης και το σημείο που θα αγγίξει το χείλος του οπτικού πεδίου θα διευκρινίσει την θέση της Ουράνιας Δύσης (Celestial West), ενώ το αντιδιαμετρικό του αντίστοιχα, αυτήν της Ουράνιας Ανατολής (Celestial East). H Ουράνια Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle) υπολογίζεται ως 0deg. από τον Ουράνιο Βορά και επί συνόλου 360deg. διαμέσου της Ουράνιας Ανατολής, Νότου και Δύσης.
Η Πρώτη Επαφή (Ft.C) θα συμβεί σε Γωνία Θέσης (Celestial Position Angle- C.P.A) 116,26deg. Νότια της Ουράνιας Ανατολής. Στην συνέχεια ο πλανήτης θα «ταξιδέψει» με κατεύθυνση Νοτιοδυτικά προς το Νοτιοδυτικό χείλος του Ηλίου. Η Τέταρτη Επαφή (Fh.C) θα συμβεί σε Γωνία θέσης 216,36deg. Δυτικά του Ουράνιου Νότου.
Στην επόμενη εικόνα φαίνεται σχηματικά το σημείο της πρώτης επαφής της Αφροδίτης με τον Ηλιακό δίσκο, όπως και η θέση του σημείου αυτού βάσει του τύπου του οπτικού συστήματος που ενδέχεται να χρησιμοποιήσει κάποιος για την παρατήρηση του φαινομένου.

Σχέδιο των συνήθη τύπων οπτικών συστημάτων και του σημείου πρώτης επαφής.

Οι συνήθεις τύποι οπτικών συστημάτων και βάσει αυτών το σημείο της πρώτης επαφής (First Contact) κατά την στιγμή της Εισόδου (Ingress) – Α1, όπως και το σημείο της Εξόδου (Egress) – A2.

Αν το κέντρο του Ηλιακού δίσκου είναι το Ο και τα σημεία Εισόδου και Εξόδου αντίστοιχα Α1 και Α2 και βάσει του ότι η Γωνία Θέσης Εισόδου προσδιορίζεται από το σημείο του Ουράνιου Βορά και μέσω της Ουράνιας Ανατολής η Γωνία (ΝΟΑ1) θα είναι 116,26deg, ενώ αντίστοιχα η Γωνία Θέσης Εξόδου θα είναι η (ΝΟΑ2) – 216,36deg.

Το περίφημο φαινόμενο της «μαύρης σταγόνας» («black drop» effect) συμβαίνει κοντά στις S.C και Τ.C, όταν τα χείλη των δύο σωμάτων (Ήλιος – Αφροδίτη) βαθμιαία αποχωρίζονται (S.C) ή σμίγουν (T.C). Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι χρονομετρήσεις των Επαφών οι οποίες επιχειρούνται από παρατηρητές ακόμη και από την ίδια περιοχή μπορεί να αποκλίνουν κατά δεκάδες δευτερολέπτων.

Το φαινόμενο της Μαύρης σταγόνας όπως αυτό γίνεται εμφανές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Το φαινόμενο της Μαύρης σταγόνας όπως αυτό γίνεται εμφανές κατά την διάβαση της Αφροδίτης.

Στην βιβλιογραφία πολλές φορές «ενοχοποιείται» η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης για το φαινόμενο της μαύρης σταγόνας. Εν τούτοις το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται κατά την διάρκεια της διάβασης του Ερμή, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα σώμα με σχεδόν παντελή απουσία ατμόσφαιρας. Ουσιαστικά, η Μαύρη Σταγόνα (Μ.Σ) οφείλεται απλά στην αμαύρωση του Ηλιακού χείλους (Solar Limb Darkening) και της αναπόφευκτης αμυδρότητας της εικόνας κάθε τηλεσκοπίου λόγω της περίθλασης (Diffraction) και της κατάστασης της Γήινης ατμόσφαιρας (Atmospheric Seeing).

Φαινόμενα διάθλασης της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης όπως αυτά γίνονται ορατά κατά την διάρκεια μίας διάβασης της μπροστά από τον Ήλιο.

Φαινόμενα διάθλασης της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης όπως αυτά γίνονται ορατά κατά την διάρκεια μίας διάβασης της μπροστά από τον Ήλιο. [Ξανασχεδιασμένο από το βιβλίο «The splendour of the Heavens» Hutchinson, London, 1923.]

Το φαινόμενο το οποίο γίνεται μοναδικά ορατό κατά την διάρκεια των διαβάσεων της Αφροδίτης είναι ο δακτύλιος φωτός – ΦωτοστέφανοAureole το οποίο προβάλλεται στο υπόβαθρο του ουρανού κατά την διάρκεια της Εισόδου (Ingress) και εξόδου (Egress). Το Φωτοστέφανο είναι πολύ λαμπρότερο από την επέκταση του μηνίσκου στην οποία αναφερθήκαμε ενωρίτερα, αλλά δεν έχει ποτέ φωτογραφηθεί και ό,τι ξέρουμε για το φαινόμενο προέρχεται από καταγεγραμμένες περιγραφές και σχέδια. Ως εκ τούτου, έχοντας φωτογραφίες ή ψηφιακές εικόνες του Φωτοστέφανου (Aureole) θα είναι μία από τις ύψιστες προτεραιότητες της διάβασης του 2004.
Κάποιοι παρατηρητές του παρελθόντος έχουν παρατηρήσει κατά την διάρκεια διαβάσεων της Αφροδίτης ανώμαλα φαινόμενα, όπως ανωμαλίες (deformations) του χείλους του πλανήτη, φωτεινές περιοχές μέσα στο σκοτεινό ημισφαίριο της Αφροδίτης ή μία άλω (halo) πολύ ευρύτερη από το φωτοστέφανο, γύρω από τον πλανήτη όταν βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου μέσα στον δίσκο του Ηλίου.
Τέτοια φαινόμενα σχεδόν σίγουρα οφείλονται σε φαινόμενα αντίθεσης (Contrast) και διασποράς του φωτός μέσα στην δική μας ατμόσφαιρα, ή συνδέονται με το τηλεσκόπιο, το προσοφθάλμιο, το φίλτρο, ή αυτόν καθ’ αυτόν τον ανθρώπινο οφθαλμό.

Αναφορές

1) ALPO Web site: June 8, 2004: The Transit of Venus, by John E. Westfall, coordinator of Mercury/Venus Transit Section.

2) The strolling Astronomer, Vol 46, No2, Spring 2004. ALPO Feature – An Uncommon Appointment:The June 8, 2004 Transit of Venus, by John E. Westfall, P. 9, 10.

3) Fred W. Price: The Planet Observer’s Handbook, P. 102,107,109.

4) The strolling Astronomer, Vol 45, No1, Winter 2003 P. 18, 20.

5) NASA / GODDARD SPACE FLIGHT CENTER.
Eclipse home page, Web master: Fred Espenak
Transit of Venus – 2004 June 08, Circumstances for Europe – 2.
Greece to Romania P. 2 of 5.

Ευχαριστίες

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους παρατηρητές και φίλους:

1) Αριστείδης Βούλγαρης: (Αντιπρόεδρος του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας Θεσσαλονίκης) για την ευγενική προσφορά της εικόνας του Hλίου στην γραμμή του Υδρογόνου.

2) Πέτρος Γεωργόπουλος: Αντιπρόεδρος του Σ.Ε.Α, για τις όπως πάντα χρήσιμες διευκρινήσεις του.

3) Πάνος Ευριπιώτης: Μέλος του Σ.Ε.Α.

4) Δημήτρης Κολοβός: Ιδρυτικό μέλος του Σ.Ε.Α.
Με την εξαίρετη ποιότητα των εικόνων του βοήθησε αποτελεσματικά στην ποιότητα αυτής της σειράς άρθρων.

5) Frederick N. Ley: Ιδιαίτερα, χωρίς τα στοιχεία τα οποία ευγενικά μου προσέφερε αφειδώς, δεν θα ήταν εφικτή αυτή η παρουσίαση.

6) Γρηγόρης Μαραβέλιας: (Έφορος δημοσίων σχέσεων / Υπεύθυνος εκδόσεων του Σ.Ε.Α) χωρίς την συνεχή φροντίδα του οποίου η έκδοση αυτής της σειράς όπως και κάθε τι άλλου θα ήταν ανέφικτη.

7) Γιάννης Μπελιάς: (Γραμματέας του Σ.Ε.Α) Χωρίς τις επίπονες προσπάθειες του οποίου η οργάνωση της ιστοσελίδας μας θα ήταν αδύνατη.