Μελέτη της ατμόσφαιρας του Ποσειδώνα, σε συνεργασία με Ερασιτέχνες Αστρονόμους

Στον  πλανήτη Ποσειδώνα  λόγω  της μεγάλης απόστασης από τη Γη και του μικρού γωνιακού μέγεθος του  (μέγιστη διάμετρος 2,3”)  δεν  ήταν δυνατόν να  παρατηρηθούν απ’ευθείας κάποια ατμοσφαιρικά χαρακτηριστικά, με εξαίρεση ελάχιστες παρατηρήσεις πολύ χαμηλής ανάλυσης [1]. Ήταν ένας ανεξερεύνητος πλανήτης μέχρι την άφιξη του Voyager 2 το 1989 (Εικόνα 1) [2]. Η εκτόξευση του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble (HST) και η ανάπτυξη της τεχνολογίας Adaptive Optics σε μεγάλα επίγεια τηλεσκόπια  επέτρεψε την παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής δραστηριότητα του πλανήτη σε υψηλή ανάλυση.

Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Εικόνα 1. Χάρτης του πλανήτη Ποσειδώνα με μπλε και πράσινο φίλτρο από την επίσκεψη του Voyager 2 [2].

Ο Ποσειδώνας παρουσιάζει μια ταχέως μεταβαλλόμενη δραστηριότητα που περιλαμβάνει φωτεινά νέφη,  ταινίες και  ζώνες που αλλάζουν με την πάροδο των ετών, μακρόβια σκοτεινά οβάλ και σποραδικά νέφη γύρω από αυτά. Πριν μερικά χρόνια, έγιναν δυνατές και  παρατηρήσεις του πλανήτη σε άλλα μήκη κύματος κάνοντας δυνατή την  μελέτη της θερμικής δομή της στρατόσφαιρας και της τροπόσφαιρας κάτω από τα ορατά σύννεφα [3].

Η διαθεσιμότητα των επαγγελματικών τηλεσκοπίων όμως δεν είναι αρκετή για να παρακολουθήσει την δυναμική ατμόσφαιρα του γίγαντα. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας έμπειροι ερασιτέχνες με μικρά τηλεσκόπια (με διαμέτρους από 25 εκ) και επαρκή σύγχρονο εξοπλισμό και λογισμικό (συνήθως εντός του εύρους  610-1000 nm) κατάφεραν την περίοδο 2013-15 να παρατηρήσουν την εξέλιξη φωτεινών κηλίδων σε συνεργασία με τους επαγγελματίες [3].

Στις 10 Ιουνίου του 2017 οι Αυστραλοί ερασιτέχνες αστρονόμοι D. Milika & P. Nicholas ανακαλύπτουν μια φωτεινή κηλίδα (Εικόνα 2) και λίγοι, έμπειροι ερασιτέχνες, από όλο τον κόσμο συμμετέχουν ενεργά στην επιστημονική μελέτη αυτού του σπουδαίου γεγονότος καθ’ όλη τη διάρκειά του. Λίγο αργότερα επιβεβαιώνεται από επαγγελματικές παρατηρήσεις (Εικόνα 3) [4].

Εικόνα 2. Η παρατήρηση-ανακάλυψη της καταιγίδας (ορατή ως φωτεινή κηλίδα) στον Ποσειδώνα από τους ερασιτέχνες D. Milika & P. Nicholas στις 10 Ιουνίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″.

Εικόνα 3. Η επιβεβαίωση της καταιγίδας (ορατή ως κυκλική φωτεινή κηλίδα επάνω αριστερά) στον Ποσειδώνα από το τηλεσκόπιο Keck στις 26 Ιουνίου 2017  στα 1.63 μm [4].

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό  Icarus [5] (δείτε και στο  Nature[6])  τα αποτελέσματα από την παρατήρηση του πλανήτη το 2ο εξάμηνο του 2017. Αφορούν την ανακάλυψη και εξέλιξη της συγκεκριμένης κηλίδας, ενός μεγάλου (μήκους~ 8500 χλμ.)  φωτεινού νέφους-καταιγίδας (storm) στο υπέρυθρο φάσμα στον ισημερινό του Ποσειδώνα. Το νέφος παρατηρήθηκε για διάστημα 7 μηνών με παρατηρήσεις, που πραγματοποιήθηκαν σε 14 νύχτες με το 10μετρο τηλεσκόπιο  Keck II και σε  17 νύχτες με το 120 ιντσών ανακλαστικό τηλεσκόπιο Shane στο παρατηρητήριο Lick. Το χαρακτηριστικό νέφος ήταν μεγαλύτερο και πιο επίμονο από οποιαδήποτε ισημερινό νέφος έχει παρατηρηθεί μέχρι στιγμής στον Ποσειδώνα, παραμένοντας διαλείπων ενεργό τουλάχιστον από τις 10 Ιουνίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017.

Εικόνα 4. Animation της πρώτης παρατήρησης (του) φαινομένου στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 18 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″ (Μάνος Καρδάσης).

Οι παρατηρήσεις από τα παρατηρητήρια Keck and Lick ενισχύθηκαν από 62 τακτικές παρατηρήσεις (οι 5 από την Ελλάδα)  έμπειρων ερασιτεχνών αστρονόμων, οι οποίες επέτρεψαν τον προσδιορισμό των ακριβών ρυθμών ολίσθησης του χαρακτηριστικού νέφους (Εικόνα 5).

Εικόνα 5. Οι ερασιτέχνες αστρονόμοι που κατάφεραν να παρατηρήσουν την καταιγίδα με τον αριθμό των επιτυχών καταγραφών.

Η ζωνική ταχύτητα μετατόπισης του ήταν μεταβλητή από τις 10 Ιουνίου έως τις 25 Ιουλίου, αλλά παρέμεινε σταθερή σε 237,4 ± 0,2 m/s από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου τουλάχιστον. Κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεών, καταγράφηκαν  πολλά γεγονότα διάσπασης νεφών. Δεν βρέθηκαν σκουρόχρωμες κηλίδες κοντά στον ισημερινό στις παρατηρήσεις του HST στις 6 και 7 Οκτωβρίου [5]. Στην εργασία αναλύονται όλα τα μετεωρολογικά χαρακτηριστικά του πλανήτη που παρατηρήθηκαν την συγκεκριμένη περίοδο.

Εικόνα 6. Παρατήρηση της καταιγίδας  από την Ελλάδα  στις 19 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 11″ (Δημήτρης Κολοβός)

Στην έρευνα συνεισέφεραν και δύο ‘Έλληνες Ερασιτέχνες Αστρονόμοι. Είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται οποιαδήποτε ατμοσφαιρική δραστηριότητα στον Ποσειδώνα από την χώρα μας (Εικόνες 4, 6-8).


Εικόνες 7a&β. Παρατηρήσεις της καταιγίδας από την Ελλάδα  στις 21 Οκτωβρίου 2017 με τηλεσκόπια 14″ & 11″ ( (Μάνος Καρδάσης & Δ.Κολοβός)

Εικόνα 8. Η τελευταία παρατήρηση της καταιγίδας στον Ποσειδώνα από την Ελλάδα  στις 7 Νοεμβρίου 2017 με τηλεσκόπιο 14″  και ψευδοχρωματισμό (Μάνος Καρδάσης)

Οι ερασιτεχνικές παρατηρήσεις κινητοποίησαν την επαγγελματική κοινότητα, ήταν τακτικές, οπότε έγιναν εφικτοί υπολογισμοί όπως του ρυθμού ολίσθησης και του πλάτους (Εικόνα 9)  και έτσι ήταν γνωστό πότε ακριβώς να προγραμματιστεί η παρατήρηση από μεγάλα τηλεσκόπια.

 

Εικόνα 9. Η μεταβολή κατά Ποσειδώνιο πλάτος της καταιγίδας όπου αποτυπώνεται ο αριθμός και ο χρόνος όλων των παρατηρήσεων (οι ερασιτεχνικές είναι οι μπλε κουκίδες) {Γράφημα 5 από [5]}

Αναφορές

[1] Hammel H.B.,1989, Discrete Clouds on Neptune, Icarus, vol. 80, p. 14-22.

[2] Smith et al. 1989, Voyager 2 at Neptune: Imaging Science Results, Science, vol. 246, p. 1422-1449.

[3] R. Hueso et al. 2017, Neptune long-lived atmospheric features in 2013-2015 from small (28-cm) to large (10-m) telescopes, Icarus, vol. 295, p. 89-109

[4] New Storm Makes Surprise Appearance on Neptune (Aug 2, 2017): New Storm Makes Surprise Appearance On Neptune

[5] E. Molter et al. 2019, Analysis of Neptune’s 2017 Bright Equatorial Storm, Icarus, vol. 321, p. 324-345.

[6] Nature Research Highlights (Dec 5, 2018): Epic storm roils a tranquil region of Neptune-Amateur astronomers help to track a disturbance in the icy planet’s atmosphere




Από την ομιλία του J. H. Rogers στον σύλλογο (2016)

Ο Σύλλογος μας είχε  την χαρά να φιλοξενήσει τον John H. Rogers σε μια μοναδική ομιλία με τίτλο “Η έρευνα του Δία από ερασιτεχνικές παρατηρήσεις τον 21ο αιώνα”. O J. H. Rogers είναι ο Συντονιστής Τομέα Δία της British Astronomical Association και συγγραφέας του βιβλίου “The Giant Planet Jupiter”. Η εργασία του και η προσφορά του στην μελέτη του πλανήτη Δία είναι τεράστια.

Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στο καφέ “Έναστρον” την Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2016 (20:30 με 22:00) και θα μπορείτε σύντομα να την παρακολουθήσετε σε σχετικό video που θα ανέβει.

Εισαγωγή από τον Μάνο Καρδάση.Εισαγωγή από τον Μάνο Καρδάση.

Ο John H. Rogers κατά την παρουσίασή του.Ο John H. Rogers κατά την παρουσίασή του.

Εξηγώντας τους σχηματισμούς στον Δία. Εξηγώντας τους σχηματισμούς στον Δία.

Το κοινό κατά την ομιλία.Το κοινό κατά την ομιλία.

Αναμνηστική φωτογραφία του συλλόγου με τον J. H. Rogers. Αναμνηστική φωτογραφία του συλλόγου με τον J. H. Rogers.

Αναμνηστική φωτογραφία με πλανητικούς παρατηρητές στην Ελλάδα. Από αριστερά: Στρίκης Ιακωβος, Στέλλας Ιάκωβος, John H. Rogers, Καρδάσης Μάνος, Γιάννης Ροζάκης. Αναμνηστική φωτογραφία με πλανητικούς παρατηρητές στην Ελλάδα. Από αριστερά: Στρίκης Ιακωβος, Στέλλας Ιάκωβος, John H. Rogers, Καρδάσης Μάνος, Γιάννης Ροζάκης.




Πρόγραμμα συναντήσεων Σ.Ε.Α. Φθινόπωρο-Χειμώνας 2018

Σε αυτή την σελίδα παρουσιάζουμε τις συναντήσεις μελών και φίλων του Σ.Ε.Α. για το Φθινόπωρο-Χειμώνα 2018.

Οι συναντήσεις μας πραγματοποιούνται τουλάχιστον μια φορά το μήνα (συνήθως την Κυριακή κοντά στην πανσέληνο στο Έναστρον βιβλιοκαφέ). Στα πλαίσια της συνεργασίας μας με τα μέλη της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης που δραστηριοποιούνται στην Αθήνα, οι συναντήσεις με ομιλίες θα πραγματοποιούνται εναλλάξ από τους δύο συλλόγους.

Την Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2018, ο Σ.Ε.Α. οργανώνει την επόμενη καθιερωμένη συνάντηση μελών και αστρόφιλων. Η συνάντηση θα γίνει στις 11:30 η ώρα στο Έναστρον βιβλιοκαφέ, το οποίο βρίσκεται στην οδό Σόλωνος 101.

Στη συγκεκριμένη συνάντηση, ο Γρηγόρης Μαραβέλιας θα παρουσιάσει ομιλία με θέμα: “Eισαγωγή στα διπλά συστήματα ακτίνων Χ υψηλής μάζας

Θα χαρούμε να σας δούμε από κοντά!

(Η συνάντηση και στο Facebook: https://www.facebook.com/events/1971991159766523/)

Μάνος Καρδάσης
Υπεύθυνος Δημ. Σχέσεων Σ.Ε.Α.




Παρουσίαση στο 8ο ΠΣΕΑ για συνεργασίες Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων

Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε στο 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας στη Θάσο (11 – 13 Οκτωβρίου 2013).

Η ανάγκη συνεργασίας Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων

Eμμανουήλ Kαρδάσης, Γρηγόρης Μαραβέλιας, Απόστολος Χρήστου, Padma Yanamandra-Fisher, Glenn Orton, John H. Rogers, Michel Jacquesson, Marc Delcroix

Περίληψη
Η παρατήρηση των αέριων πλανητών είναι υψηλού επιστημονικού ενδιαφέροντος. Παρά το γεγονός ότι υπήρξαν στόχοι των διαφόρων διαστημικών αποστολών, η ανάγκη για συνεχείς επίγειες παρατηρήσεις παραμένει. Οι ατμόσφαιρες τους παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα δυναμική και ταχέως εξελισσόμενη συμπεριφορά όπου η διαθεσιμότητα των επαγγελματικών τηλεσκοπίων δεν είναι αρκετή για να τις παρακολουθήσει. Από την άλλη πλευρά, πολλοί ερασιτέχνες με μικρά τηλεσκόπια (με τυπικές διαμέτρους από 15-60 εκ) και επαρκή σύγχρονο εξοπλισμό και λογισμικό μπορούν να παρακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές καθημερινά (εντός του εύρους 360-900 nm). Οι παρατηρήσεις τους και οι καταγραφές τους είναι συνεχείς και δεν είναι ασυνήθιστο να κινητοποιήσουν επαγγελματικές παρατηρήσεις σε περιπτώσεις εξαιρετικά σπάνιων και σημαντικών γεγονότων.

Οι ερασιτέχνες είναι σε θέση να καταγράφουν τη δομή και την εξέλιξη των ατμοσφαιρικών χαρακτηριστικών, όπως διαταραχές μεγάλης κλίμακας, δίνες, καταιγίδες και πολλά άλλα φαινόμενα. Η φωτομετρική παρακολούθηση αστρικών αποκρύψεων από τους πλανήτες μπορεί να αποκαλύψει χωρικές/χρονικές ατμοσφαιρικές διαφοροποιήσεις. Επιπλέον, η συνεχής ερασιτεχνική παρακολούθηση οδήγησε στην ανακάλυψη προσκρούσεων μετεωροειδών (fireballs) στην ατμόσφαιρα του Δία, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες όχι μόνο για την βαρυτική επίδραση του πλανήτη αλλά και για τις ιδιότητες των προσκρουόντων σωμάτων.

Έτσι, ο συντονισμός και η επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών και των ερασιτεχνών κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Παρουσιάζουμε παραδείγματα τέτοιων συνεργασιών όπου: α) οργανώνουν συστηματικές παρατηρήσεις και βάσεις δεδομένων σε διαφορετικά μήκη κύματος, β) εξετάζουν τη μεταβλητότητα των ατμοσφαιρικών χαρακτηριστικών του Δία (ομάδα JUPOS) και του Κρόνου, γ) παρέχουν με βάση επαγγελματικές και κυρίως ερασιτεχνικές παρατηρήσεις από τη Γη, την αναγκαία χωρική και χρονική ανάλυση των χαρακτηριστικών που θα παρατηρηθούν από την αποστολή Juno, δ) διερευνούν τις βίντεο-παρατηρήσεις του Δία για να ανιχνεύσουν προσκρούσεις μικρών αντικειμένων, ε) οργανώνουν εκστρατείες παρατήρησης αποκρύψεων.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο της εργασίας (αρχείο .pdf).

Μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε την παρουσίαση εδώ:




Δημοσίευση πάνω στην ανάγκη συνεργασίας Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών στην παρατήρηση των αέριων γιγάντων

Μια σημαντική δημοσίευση στα πλαίσια συνεργασίας επαγγελματιών-ερασιτεχνών στον χώρο παρατήρησης αέριων γιγάντων έγινε στο περιοδικό της Βρετανικής Αστρονομικής Ένωσης (Journal of British Astronomical Association). Η εργασία αυτή είναι το αποτέλεσμα επέκτασης μιας προηγούμενης δημοσίευσης που έγινε στο 8ο ΠΣΕΑ. Πιο συγκεκριμένα:

The need for Professional-Amateur collaborations in studies of Jupiter and Saturn

Emmanuel Kardasis, John H. Rogers, Glenn Orton, Marc Delcroix, Apostolos Christou, Mike Foulkes, Padma Yanamandra-Fisher, Michel Jacquesson, Grigoris Maravelias

The observation of gaseous giant planets is of high scientific interest. Although they have been the targets of several spacecraft missions, there still remains a need for continuous ground-based observations. As their atmospheres present fast dynamic environments on various time scales, the availability of time at professional telescopes is neither uniform nor of sufficient duration to assess temporal changes. However, numerous amateurs with small telescopes (of 15-40 cm) and modern hardware and software equipment can monitor these changes daily (within the 360-900nm range). Amateurs are able to trace the structure and the evolution of atmospheric features, such as major planetary-scale disturbances, vortices, and storms. Their observations provide a continuous record and it is not uncommon to trigger professional observations in cases of important events, such as sudden onset of global changes, storms and celestial impacts. For example, the continuous amateur monitoring has led to the discovery of fireballs in Jupiter’s atmosphere, providing information not only on Jupiter’s gravitational influence but also on the properties and populations of the impactors. Photometric monitoring of stellar occultations by the planets can reveal spatial/temporal variability in their atmospheric structure. Therefore, co-ordination and communication between professionals and amateurs is important. We present examples of such collaborations that: (i) engage systematic multi-wavelength observations and databases, (ii) examine the variability of cloud features over timescales from days to decades, (iii) provide, by ground-based professional and amateur observations, the necessary spatial and temporal resolution of features that will be studied by the interplanetary mission Juno, (iv) investigate video observations of Jupiter to identify impacts of small objects, (v) carry out stellar-occultation campaigns.

Την δημοσίευση μπορείτε να την βρείτε στο arXiv: 1503.07878 ή απευθείας από το περιοδικό JBAA (2016), Τεύχος 126, σελ. 29.




Συμμετοχή ΣΕΑ στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικής Επιστήμης 2018

Η κάτωθι  αφίσα αποτελεί την συμμετοχή μας στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικής Επιστήμης 2018 στο Βερολίνο. Παρουσιάστηκε στην σχετική συνεδρία συνεργασίας Επαγγελματιών-Ερασιτεχνών Αστρονόμων. Αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης εργασίας που ετοιμάζουμε πάνω στις μακροπρόθεσμες μεταβολές στο προφίλ του πλανήτη Δία. Για να το κατεβάσετε σε πλήρη ανάλυση επιλέξτε το αρχείο .pdf

EPSC2018JupiterBeltsCH4_5years_KardasisTakoudi




Πρόγραμμα τακτικών συναντήσεων ΣΕΑ Άνοιξη-Καλοκαίρι 2018

Παρουσιάζουμε το ακόλουθο πρόγραμμα τακτικών συναντήσεων του ΣΕΑ για την Άνοιξη-Καλοκαίρι 2018:

  • Συνάντηση μελών και φίλων, Κυριακή, 1 Απριλίου 2018, 11:30 π.μ., Βιβλιοκαφέ “‘Εναστρον”, Σόλωνος 101-Αθήνα.
  • Συνάντηση μελών και φίλων, Κυριακή,  29 Απριλίου 2018, Bιβλιοκαφέ Έναστρον,  Σόλωνος 101-Aθήνα. Ο Γιώργος Κουντούρης θα παρουσιάσει ομιλία με θέμα “ΕΞΩΠΛΑΝΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Κατοικήσιμη Ζώνη. Ο ρόλος του Χάους και άλλων παραγόντων”
  • Θεματική Εξόρμηση Mελών, Σάββατο 12 Μαίου 2018, 19:45 στο σημείο Άγιος Παντελεήμονας Μάνδρας Αττικής!
  • Συνάντηση μελών και φίλων, Κυριακή, 27 Μαίου 2018,11:30, Bιβλιοκαφέ Έναστρον,  Σόλωνος 101-Aθήνα.
    O Ιάκωβος Στέλλας θα παρουσιάσει ομιλία με θέμα “Johann Schröter.Από τα <<όρη>> των δακτυλίων του Κρόνου έως τον λόφο των Νυμφών του Θησείου”https://www.facebook.com/events/213325689457873Θα χαρούμε να σας δούμε από κοντά!
  • Θεματική Εξόρμηση μελών,Παρασκευή- Σάββατο-Κυριακή 15-16-17 Ιουνίου 2018 στον Πάρνωνα.
  • Συνάντηση μελών και φίλων Κυριακή, 24 Ιουνίου 2018, 11:30, Bιβλιοκαφέ Έναστρον, Σόλωνος 101-Aθήνα.
    Στη συγκεκριμένη συνάντηση, ο υπογράφων θα κάνει μια αναφορά στην συμμετοχή του ΣΕΑ στο Workshop του EuroPlanet που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο, 10-11 Μαίου 2018.Το θέμα ήταν η συνεργασία Ερασιτεχνών-Επαγγελματιών για την υποστήριξη της αποστολής Juno της NASA στο Δία.
  • Εξόρμηση-συμμετοχή στη 12η ΠΕΕΑ, Δρυμώνας Θέρμου ΑιτωλοΑκαρνανίας, 13-15 Ιουλίου 2018

Λεπτομέρειες για κάθε συνάντηση θα ανακοινώνονται πριν απο κάθε συνάντηση.
Αιτήσεις για ομιλίες με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στο hellasastro_at_gmail.com (αντικαταστήστε το “_at_” με “@”).

Μάνος Καρδάσης
Υπεύθυνος Δημ.Σχέσεων ΣΕΑ




Ομιλία “Η έρευνα του πλανήτη Δία από ερασιτεχνικές παρατηρήσεις στον 21ο αιώνα” από τον J. H. Rogers

Ο Σύλλογος μας έχει την χαρά να φιλοξενεί τον J.H.Rogers σε μια μοναδική ομιλία. O J.H.Rogers είναι ο Διευθυντής Τομέα Δία της British Astronomical Association και συγγραφέας του βιβλίου “The Giant Planet Jupiter”.

Η ομιλία θα πραγματοποιηθεί στο καφέ “Έναστρον” την Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2016 (20:30 με 22:00).




Απόκρυψη του αστέρα HIP 54057 από τον Δία και τον Γανυμήδη

Αποτελέσματα (15/04/2015):

Jupiter-occultation-HIP54057-2016-04-11-Kardasis-ManosJupiter-occultation-HIP54057-2016-04-12-18-53-24_2065-Kardasis-Manos

Ανακοίνωση (13/12/2015):

Η φωτομετρική καταγραφή αποκρύψεων αστέρων από πλανήτες αποτελεί εδραιωμένη μέθοδο εξαγωγής αποτελεσμάτων τόσο για τη δομή όσο και τη μεταβλητότητα των πλανητικών ατμοσφαιρών του Ηλιακού μας συστήματος [1]. Στις 12 Απριλίου 2016 ο Δίας θα αποκρύψει το άστρο HIP 54057 μεγέθους V=7.25. Η φάση εξόδου από την απόκρυψη θα είναι ορατή από την Ελλάδα σε συνθήκες λυκόφωτος (Ήλιος 10 μοίρες κάτω από τον ορίζοντα) με το Δία σε ύψος ~45 μοιρών πάνω από τον ορίζοντα. Πυκνές φωτομετρικές παρατηρήσεις είναι απαραίτητες κατά τη διάρκεια της εξόδου. Στην αναφορά [6] και στην παρακάτω εικόνα δίνουν μια οπτική περίληψη των συνθηκών παρατήρησης. Για την επιτυχή καταγραφή του φαινομένου, απαιτείται χρήση φίλτρου μεθανίου στα 889nm και όσο το δυνατόν πιο πυκνές λήψεις σε αρχεία .fits. Στο πεδίο μας καλό είναι να υπάρχει και ένας δορυφόρος του Δία που θα χρησιμοποιηθεί ως αναφορά.’Όποια άλλη καταγραφή μπορεί να είναι χρήσιμη. Περισσότερες πληροφορίες στις άνω αναφορές.

Οπτική περίληψη των συνθηκών παρατήρησης της απόκρυψης του HIP 54057 από τον Δία (Α. Χρήστου).

Οπτική περίληψη των συνθηκών παρατήρησης της απόκρυψης του HIP 54057 από τον Δία (Α. Χρήστου).

Αναφορές:

[1] Kardasis, Emmanuel, Rogers, John H., Orton, Glenn, Delcroix, Marc, Christou, Apostolos, Foulkes, Mike, Yanamandra-Fisher, Padma, Jacquesson, Michel, Maravelias, Grigoris, ‘The need for Professional-Amateur collaborations in studies of Jupiter and Saturn’,  Journal of the British Astronomical Association, vol. 126, n. 1, p. 29, (2016)
https://britastro.org/sites/default/files/JBAA%20126-1%20Kardasis.pdf

[2] A. Christou et al., ‘The occultation of HIP 107302 by Jupiter’, Astronomy & Astrophysics’, 556, A118, (2013)

[3] IOTA European Section, ‘Occultation of HIP 107302 by Jupiter on the 3rd of August 2009
http://www.iota-es.de/jupiter2009/jupiteroccultation.html

[4] Doug Mink, Occultations of PPM stars by Jupiter 2000-2050
http://tdc-www.harvard.edu/occultations/jupiter/jupiter.ppm2000.html

[5] VizieR entry for HIP 54057
http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIP%2054057

[6] A. Christou, “Stellar Occultation by Jupiter (and satellites) in 2016 – HIP 54057”
http://hellas-astro.gr/wp-content/uploads/2018/10/Christou-occulatation-HIP54057-Jupiter.pdf




Μάρτιος 2015 – Θεματικός μήνας Πλανητών

< 10/10/2015, Παρουσίαση του προγράμματος ΠΠΠ στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας -Σπάρτη>

Σύντομα θα ανέβει και το βίντεο της παρουσίασης.

Μπορείτε να κατεβάσετε εδώ την εργασία από τα πρακτικά του συνεδρίου.

 

< 27/9/2015 – 2/10/2015, Παρουσίαση του προγράμματος ΠΠΠ στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικής Επιστήμης (EPSC) 2015>

Μπορείτε να βρείτε την αφίσα από την ιστοσελίδα μας και την περίληψη από το EPSC απευθείας.

 

< 31/5/2015, Ολοκλήρωση της αποστολής παρατηρήσεων απο τους συμμετέχοντες και σχόλια αυτών>

“It was a great experience, complete and useful especially for people who love astronomy. The level was quite high ,without lots of mathematics unfortunately, but effective and understandable.”

Giorgos Anagnostis, 28/3/2015

 

“….από μένα συγχαρητήρια για την δουλειά που έκανες. Η οργάνωση των διαλέξεων ήταν πολύ καλή , με στρωτή ροή και ενδιαφέρουσα θεματολογία.Εύχομαι του χρόνου να πραγματοποιηθούν τα σχέδια για 2ο κύκλο μαθημάτων με ακόμα υψηλότερο επίπεδο.”

Αγγελής Κων/νος, 28/3/2015

 

“Ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον μάθημα και την τεχνογνωσία”

Νάντια Μουτσουρούφη, 3/4/2015

 

“….Όσον αφορά την σειρά μαθημάτων για τον μήνα Μάρτιο, ήθελα να πω ότι η οργάνωση της ύλης αλλά και το περιεχόμενο αυτής ήταν πολύ αποτελεσματικά αλλά και η συνάντηση στο παρατηρητήριό σου μου έδωσε την ευκαιρία εμένα προσωπικά που δεν είχα ξαναδεί ποτέ μέσα από τηλεσκόπιο, να μπω λίγο περισσότερο μέσα στο κλίμα αλλά και να συνειδητοποιήσω ακόμα περισσότερο πόσο πολύ με ενδιαφέρει η αστρονομία και η παρατήρηση! Μπράβο! Ευχαριστώ πολύ!!! Ελπίζω κάποια στιγμή να ακολουθήσει ακόμα μια σειρά μαθημάτων”

Μαρία Σερέτη, 15/4/2015

 

“ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΙΚΟΥ ΜΗΝΑ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ

Φτάνοντας στο τέλος του κύκλου σεμιναρίων που πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο στα πλαίσια του θεματικού μήνα των πλανητών από το Σύλλογο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας πραγματοποιώ μια ανασκόπηση στον κύκλο σεμιναρίων θέλοντας να καταθέσω τη γνώμη μου από την εμπειρία που αποκόμισα.

Αρχικά, θα ήταν σκόπιμο να αναφέρω ότι αυτή ήταν η πρώτη φορά που παρακολούθησα μαθήματα του Συλλόγου και ήρθα σε επαφή με αυτόν. Ως εκ τούτου, δεν είχα καμία προηγούμενη εμπειρία για τη δομή των σεμιναρίων, τον τρόπο διεξαγωγής τους κλπ, παρά μόνο από την ανακοίνωση που αναρτήθηκε στο πλαίσιο ενημέρωσης των ενδιαφερομένων για τα μαθήματα. Θα ήθελα όμως να επισημάνω την αρτιότητα της διοργάνωσης, τόσο σχετικά με την ύλη που καλύφθηκε όσο και με τον τρόπο όπου μας παρουσιάστηκε η γνώση αυτή. Πιο συγκεκριμένα, θεωρώ πως όλη η διαδικασία των σεμιναρίων ακολούθησε μια απόλυτα λογική σειρά, ξεκινώντας από πληροφορίες σχετικές με τους πλανήτες για τους οποίους διεξαγόταν τα μαθήματα και καταλήγοντας στην παρατήρηση με τηλεσκόπιο και στο workshop. Τα δυο πρώτα θεωρητικά μαθήματα παρείχαν αρκετές πληροφορίες, χωρίς μαθηματικές έννοιες, γεγονός που τα έκανε προσιτά όχι μόνο σε φοιτητές ή γνώστες των Θετικών Επιστημών, αλλά στο ευρύ κοινό. Επιπρόσθετα, το γεγονός ότι είχε διοργανωθεί αστροπαρατήρηση, πιστεύω, ότι βοήθησε όλους τους συμμετέχοντες, ακόμα και όσους δεν είναι κάτοχοι τηλεσκοπίου όπως εγώ, να έρθουμε σε απτή επαφή με στοιχεία που είχαν ειπωθεί στα μαθήματα θεωρίας, να μάθουμε αρκετές πληροφορίες για τα τηλεσκόπια, τον τρόπο που πρέπει να στήνονται, το πως λειτουργούν, διάφορα τεχνικά χαρακτηριστικά τους κλπ, αλλά παράλληλα μας δόθηκε η δυνατότητα από τον επικεφαλής των μαθημάτων κ. Καρδάση να τραβήξουμε από το laptop του 2λεπτο βίντεο του Δία. Η βραδιά ήταν απόλυτα διαδραστική χωρίς να αποτελεί μάθημα όπου απλά κάποιος μας βομβαρδίζει με πληροφορίες. Τέλος, το workshop που διοργανώθηκε ως τελευταίο μάθημα του κύκλου, κατέστη αρκετά βοηθητικό για εμάς, καθώς είχαμε την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με το Registax και να μας αναλυθούν αρκετές παράμετροι τις οποίες τελικά χρησιμοποιήσαμε στο ανωτέρω πρόγραμμα προκειμένου να πραγματοποιήσουμε επεξεργασία του βίντεο του Δία που είχαμε τραβήξει στην αστροπαρατήρηση.Συμπερασματικά, θεωρώ πως η οργάνωση των μαθημάτων αλλά και η σειρά με την οποία πραγματοποιήθηκαν ήταν άρτια δομημένη.

Θα ήταν παράλειψη όμως, πέρα από τα μαθήματα να μην αναφερθώ στους ανθρώπους! Αυτό το μήνα ήρθα σε επαφή με ανθρώπους του Συλλόγου και πραγματικά ενθουσιάστηκα όταν είδα πόσο αγαπούν αυτό που κάνουν, αλλά κυρίως πόσο πρόθυμοι είναι πάντα να συνεισφέρουν με τις γνώσεις τους όποιον έχει απορίες. Έμεινα έκπληκτη με τη διάθεσή τους να συζητήσουν μαζί μας και να μεταλαμπαδεύσουν τις γνώσεις τους. Έμεινα έκπληκτη με τη φιλικότητά τους και με το πως διαθέτουν τον ελεύθερο χρόνο τους για να διοργανώνουν και να πραγματοποιήσουν τέτοιου είδους μαθήματα για εμάς που δεν γνωρίζουμε τόσα πολλά όσο εκείνοι. Έμεινα έκπληκτη με το πως φαίνεται ότι χαίρονται για αυτά τα μαθήματα και δεν το κάνουν “καταναγκαστικά”. Για να μας δείχνουν αυτό που αγαπούν και να μας βοηθούν. Για όλα αυτά η μόνη λέξη που θα μπορούσα να πω είναι απλά ευχαριστώ!”

Στέλλα Αυγουστή, 15/4/2015

 

< 28/3/2015, Ολοκλήρωση των μαθημάτων >

Σήμερα στο hackerspace παρουσιάστηκε από τον εισηγητή η μεθοδολογία ψηφιακών παρατηρήσεων και επεξεργαστήκαμε μαζί τις λήψεις που πραγματοποιήθηκαν.’Οσοι δεν είχαν την δυνατότητα να κάνουν λήψεις τους δόθηκαν έτοιμα βίντεο. Σκοπός του εργαστηρίου ήταν όλοι να φτιάξουν την δική τους ολοκληρωμένη παρατήρησή χρησιμοποιώντας ελεύθερο λογισμικό.Μεγάλη επιτυχία και ένδειξη υψηλού ενδιαφέροντος το γεγονός ότι οι περισσότεροι ήρθαν με τον φορητό υπολογιστή τους, οι υπόλοιποι χρησιμοποίησαν τους φορητούς του ΣΕΑ. Ο εισηγητής περιμένει τώρα την αποστολή των παρατηρήσεων για περαιτέρω βοήθεια.

Πάνω από 50 άτομα παρακολούθησαν μέρος των μαθημάτων, ενώ 23 άτομα ολοκλήρωσαν την διαδικασία!

Την παρουσίαση όπως και όλα τα μαθήματα μπορείτε να βρείτε σε μορφή .pdf στο κάτω μέρος της σελίδας.

Για όσους θέλουν να την παρακολουθήσουν, παρόμοια μεθοδολογία παρουσιάστηκε αναλυτικά από τον συντονιστή του τομέα στο 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ερασιτεχνών Αστρονόμων στα Χανιά:

 

< 26/3/2015, Ανακοίνωση για το 4ο μάθημα – εργαστήριο μεθοδολογίας ψηφιακών παρατηρήσεων >

Μετά την επιτυχή παρατήρηση της Αφροδίτης, του Άρη, της Σελήνης και του Δία είχαμε την δυνατότητα όλοι να κάνουμε ψηφιακές καταγραφές του Δία στο παρατηρητήριο “Δήμητρα”. Ο κάθε συμμετέχων είχε την δυνατότητα να καταγράψει το δικό του βίντεο του Δία!

Αυτό το Σάββατο 28/3 στις 11.00 π.μ. στο hackerspace θα έχουμε την δυνατότητα να μετέχουμε στο εργαστήριο μεθοδολογίας ψηφιακών παρατηρήσεων. Θα συζητήσουμε όλα τα μυστικά της πλανητικής παρατήρησης και θα επεξεργαστούμε μαζί τις λήψεις που πραγματοποιήσατε. Όσοι δεν είχατε την δυνατότητα να κάνετε λήψεις μαζί μας θα σας δοθούν έτοιμα βίντεο. Σκοπός του εργαστηρίου είναι όλοι να φτιάξετε την παρατήρησή σας με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι επιστημονικά χρήσιμη και ταυτόχρονα αισθητικά ισορροπημένη.

Σας περιμένουμε με το φορητό υπολογιστή σας και με τα προγράμματα που αναφέρονται στο κάτω μέρος της σελίδας. Προαπαιτούμενο είναι τουλάχιστον το Registax. Όσοι δεν έχουν φορητό υπολογιστή θα συνεργαστούν με άλλους που θα φέρουν, καθώς και με κάποιους που θα έχουμε εμείς διαθέσιμους.

 

< 20/3/2015, Ανακοίνωση για το 3ο μάθημα-παρατήρηση >

Σύμφωνα με τις ως τώρα προβλέψεις ο καιρός θα είναι κατά πάσα πιθανότητα ανοικτός αύριο Σάββατο 21/3, οπότε το 3ο μάθημα θα πραγματοποιηθεί στο παρατηρητήριο “Δήμητρα” στις 18:00 – 21:00.

Σύμφωνα και με την 1η ανακοίνωση δικαίωμα συμμετοχής έχουν όσοι παρακολούθησαν τα 2 πρώτα μαθήματα και όσα μέλη του ΣΕΑ ενδιαφέρονται. Όλοι όμως οφείλουν να απαντήσουν στο astromanos2002@yahoo.gr γράφοντας ονοματεπώνυμο, τηλέφωνο και την ένδειξη “θα συμμετέχω στην παρατήρηση στις 21/3”. Ως απάντηση θα λάβουν την διεύθυνση του παρατηρητηρίου.

Όσοι ενδιαφέρονται για την “βεβαίωση” θα έχουν μαζί τους εξωτερικό σκληρό η φλασάκι τουλάχιστον 4Gb για να καταγράψουν ψηφιακά τον Δία και στην συνέχεια στο 4ο μάθημα να επεξεργαστούμε όλοι μαζί τα δεδομένα.

Όσοι έχουν φορητό υπολογιστή θα πρέπει να έχουν εγκαταστήσει το πρόγραμμα IC Capture (http://www.theimagingsource.com/en_US/products/software/)

ή το firecapture (http://firecapture.wonderplanets.de/).

 

< 14/3/2015, 2ο μάθημα Γίγαντες πλανήτες >

Πραγματοποιήθηκε το 2ο μάθημα το Σάββατο 14/3, ο εισηγητής ευχαριστεί το hackerspace για την φιλοξενία καθώς και όσους συμμετείχαν. Στο κάτω μέρος της σελίδας εδώ μπορείτε να κατεβάσετε την 2η παρουσίαση. Ραντεβού το Σάββατο 21/3 για το 3ο μάθημα. Μπορείτε να παρακολουθήσετε την παρουσίαση εδώ χωρισμένη σε 4 μέρη. Ευχαριστώ τον Λ. Βακαλόπουλο για την λήψη:

 

< 7/3/2015, 1ο μάθημα Γαιώδεις πλανήτες >

Πραγματοποιήθηκε το 1ο μάθημα το Σάββατο 7/3, ο εισηγητής ευχαριστεί την Δημοτική βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων για την φιλοξενία καθώς και όσους συμμετείχαν. Στο κάτω μέρος της σελίδας εδώ μπορείτε να κατεβάσετε την 1η παρουσίαση. Ραντεβού το Σάββατο 14/3 στις 11.00 στο χώρο του hackerspace για το 2ο μάθημα.

 

< Αρχική Ανακοίνωση – Πρόσκληση μαθημάτων >

Πρόγραμμα Παρατήρησης Πλανητών

Εισηγητής: Εμμανουήλ(Μάνος) Ι. Καρδάσης, Συντονιστής Τομέα Πλανητών Σ.Ε.Α.

Σε αυτή τη σειρά παρουσιάσεων/εργαστηρίων θα πραγματοποιήσουμε μια εισαγωγή στην παρατήρηση των πλανητών του ηλιακού μας συστήματος με έμφαση στο πώς μπορούμε να συμβάλουμε στην πλανητική επιστήμη!

Την εισαγωγική παρουσίαση που αφορά το ηλιακό σύστημα μπορείτε να την παρακολουθήσετε εδώ:

Θα πραγματοποιηθούν 4 συναντήσεις, ξεκινώντας από τις 7 Μαρτίου μέχρι και τις 28 Μαρτίου (δηλαδή ο Μάρτιος 2015 είναι ο θεματικός μήνας των Πλανητών!), όπου θα γίνουν μια παρουσίαση για τους γεώδεις πλανήτες και μία για τους αέριους γίγαντες. Στην συνέχεια θα γίνει παρουσίαση και πρακτική άσκηση της μεθοδολογίας ψηφιακής παρατήρησης, επεξεργασίας των αποτελεσμάτων και ανάλυσης. Τέλος θα γίνει μια απογευματινή παρατήρηση του Δία και της Αφροδίτης όπου οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να κάνουν τις δικές τους ψηφιακές λήψεις/επεξεργασίες/αναλύσεις.

Να τονίσουμε ότι δεν χρειάζεται προηγούμενη γνώση για να συμμετέχει κανείς και οι συναντήσεις είναι ανοιχτές σε όλους, εκτός από την παρατήρηση (μόνο για όσους έχουν παρακολουθήσει τα 3 προηγούμενα μαθήματα). Θα ακολουθήσουμε το παρακάτω πρόγραμμα, με τη κάθε συνάντηση να διαρκεί περίπου 2 ώρες:

Σάββατο 7 Μαρτίου: 11:00 στη Κεντρική Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων (Δομοκού 2)

– Εξετάζοντας και παρατηρώντας του γεώδεις πλανήτες (Ερμής-Αφροδίτη-Άρης) και τους πλανήτες νάνους

Σάββατο 14 Μαρτίου: 11:00 στο hackerspace (Αμπατιέλου 11, Αθήνα)

– Εξετάζοντας και παρατηρώντας του γίγαντες πλανήτες (Δίας-Κρόνος-Ουρανός-Ποσειδώνας)

Σάββατο 21 Μαρτίου: 18:00 στο παρατηρητήριο “Δήμητρα” (Γλυφάδα)

– Ψηφιακή Παρατήρηση. Θα γίνει επίδειξη λήψης βίντεο από τον πλανήτη Δία. Για όσους όμως θέλουν να κάνουν δοκιμές από την πρώτη συνάντηση θα μπορούν να παραλαμβάνουν από τον εισηγητή έτοιμα βίντεο. Επίσης αυτά θα χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση που οι λήψεις κατά την διάρκεια του εργαστηρίου θα είναι ανέφικτες ή πολύ κακής ποιότητας.

Σάββατο 28 Μαρτίου: 11:00 στο hackerspace (Αμπατιέλου 11, Αθήνα)

– Παρουσίαση και πρακτική άσκηση της μεθοδολογίας ψηφιακής παρατήρησης, επεξεργασίας των αποτελεσμάτων και ανάλυσης

Βεβαίωση:

Όλες οι ομιλίες είναι ελεύθερες για όλους, εκτός από την παρατήρηση (μόνο για όσους έχουν παρακολουθήσει τα 2 προηγούμενα μαθήματα). Για όσους θα θέλουν να πάρουν βεβαίωση παρακολούθησης (για τα μη μέλη υπάρχει επιπλέον μια συμβολική επιβάρυνση των 5 ευρώ) θα πρέπει να παραβρίσκονται σε όλες τις συναντήσεις και να πραγματοποιήσουν τις ασκήσεις (για τις οποίες θα δοθούν αναλυτικές οδηγίες και θα είναι όλες πολύ απλές!) εντός του χρονικού πλαισίου που θα καθοριστεί από τους συμμετέχοντες στην τελευταία συνάντηση.

Υλικό:

Το απαραίτητο λογισμικό για την ψηφιακή πλανητική παρατήρηση είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο χωρίς χρέωση (freeware). Όσοι θέλουν να συμμετέχουν με τους υπολογιστές τους στο εργαστήριο θα πρέπει να έχουν εγκατεστημένα τα κάτωθι προγράμματα. Για την λήψη των βίντεο υπάρχουν αρκετά προγράμματα. Στο εργαστήριο θα χρησιμοποιήσουμε το IS.Capture 2.2 που λειτουργεί με τις κάμερες της Imaging Source [1] ή τo το Firecapture [2] που είναι πιο εξειδικευμένο και το χρησιμοποιούν οι περισσότεροι πλανητικοί παρατηρητές Το Firecapture περιλαμβάνει πολλές λειτουργίες και εργαλεία που κάνουν την καταγραφή πιο εύκολη παρέχοντας ταυτόχρονα σημαντικές πληροφορίες στον παρατηρητή.

Για την επεξεργασία των βίντεο υπάρχει το Registax [3] και το Autostakkert [4]. Το Registax εκτός από την επεξεργασία των βίντεο το χρησιμοποιούμε και για την επεξεργασία της τελικής εικόνας. To WinJupos [5] είναι ένα πολυ-εργαλείο για τον απαιτητικό πλανητικό παρατηρητή. Με αυτό μπορούμε να μετρήσουμε τις εικόνες μας (συντεταγμένες και ολισθήσεις σχηματισμών κτλ), να φτιάξουμε πλανητικούς χάρτες, να υπολογίσουμε εφημερίδες κ.α. . Τέλος χρησιμοποιούμε το Photoshop [6] για τις τελικές πινελιές της εικόνας και την εισαγωγή επί της εικόνας των απαραίτητων στοιχείων λήψης της όπως ημερομηνία/ώρα/παρατηρητής/εξοπλισμός. Η έκδοση CS2 παρέχεται δωρεάν από την Adobe. Η επίδειξη χρήσης των άνω προγραμμάτων θα πραγματοποιηθεί κατά την διάρκεια του 3ου εργαστηρίου.

[1] http://www.theimagingsource.com/en_US/products/software/

[2] http://firecapture.wonderplanets.de/

[3] http://www.astronomie.be/registax/download.html

[4] http://www.autostakkert.com/wp/download/

[5] http://jupos.org/gh/download.htm

[6] http://www.adobe.com/products/photoshop.html

 

ΠΡΟΣΟΧΗ!

Η σειρά ή η μέρα της 3ης και 4ης συνάντησης μπορεί να αλλάξουν αν ο καιρός δεν είναι κατάλληλος για παρατήρηση!!! Να παρακολουθείτε αυτή τη σελίδα για περαιτέρω ανανεώσεις σχετικά με την πορεία και την εξέλιξη αυτών των συναντήσεων.

Πρόγραμμα θεματικού μήνα Πλανητών.

Τα αρχεία από τις παρουσιάσεις των μαθημάτων σε μορφή pdf:
Παρουσίαση 1ου μαθήματος – Γαιώδεις Πλανήτες
Παρουσίαση 2ου μαθήματος – Γίγαντες Πλανήτες
Παρουσίαση 3ου μαθήματος – Μεθοδολογία Παρατηρήσεων