Skip directly to content

Συνοπτικός οδηγός οπτικής παρατήρησης μεταβλητών άστρων

on Κυρ, 23/03/2014 - 20:46

Στο παρόν άρθρο περιγράφουμε συνοπτικά την οπτική (γυμνός οφθαλμός) μέθοδο παρατήρησης μεταβλητών άστρων -- για οποιαδήποτε πληροφορία μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας! Σκοπός του άρθρου αυτού είναι να δείξει πόσο εύκολη (για όλους) είναι η οπτική παρατήρηση και ποια είναι η μεθοδολοία με την οποία μπορούμε να πραγματοποιήσουμε μια εκτίμηση της φωτεινότητας (παρατήρηση) ενός άστρου.

Παρατηρησιακή προετοιμασία

Αρχικά θα πρέπει να κάνουμε ένα μικρό σχεδιασμό πριν ξεκινήσουμε την παρατήρηση λαμβάνοντας υπόψιν κάποια στοιχεία :
α) Tην τοποθεσία και την ώρα που θα παρατηρήσουμε - έτσι γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιοι αστερισμοί είναι ορατοί και επιλέγουμε άστρα που βρίσκονται μέσα στο οπτικό μας πεδίο τις ώρες που είμαστε έξω (χωρίς να χάνουμε χρόνο ψάχνοντας εκείνη τη στιγμή ποια είναι ορατά!).
β) Να έχουμε στη διαθεσή μας τους κατάλληλους χάρτες του ουρανού ώστε να μπορούμε να εντοπίσουμε το πεδίο μας. Πρέπει να έχουμε εξοικιωθεί από πριν με το χάρτη (πεδίο, άστρα σύγκρισης, θέση άστρου υπό παρατήρηση σε σχέση με τα άλλα άστρα, προσανατολισμός κτλ). Χάρτες μπορούν να βρεθούν από την AAVSO.
γ) Η οπτική παρατήρηση ενός μεταβλητού αστέρα μπορεί να γίνει, ανάλογα με το πόσο φωτεινό είναι, με γυμνό μάτι, με κυάλια ή με τηλεσκόπιο οπότε βασικό κριτήριο για την επιλογή στόχων είναι ο εξοπλισμός που διαθέτουμε.
δ) Ένα στυλό και ένα χαρτί (το ιδανικό θα είναι να συμπληρώνουμε συγκεκριμένη φόρμα παρατήρησης) στο οποίο θα μπορουμε να καταγράφουμε τις παρατηρήσεις όπως θα δείξουμε παρακάτω.
ε) Να έχουμε μαζί μας ρολόι και να καταγράφουμε την ώρα σε UT δηλ.την τοπική ώρα αφαιρώντας 2 ώρες απο την χειμερινή και 3 απο την θερινή τοπική ώρα.

Εκτίμηση μεγέθους

Η μέθοδος οπτικής παρατήρησης είναι απλή. Η εκτίμηση της φωτεινότητας του μεταβλητού γίνεται με τη σύγκριση της φωτεινότητάς του με αυτή τουλάχιστον δυο άλλων αστέρων γνωστού μεγέθους. Έτσι π.χ. με γυμνό οφθαλμό και για το α Ωρίωνα (βλ. και την εικόνα) τον γνωστό Betelgeuse που είναι μεταβλητός (0.3-1.3) μπορούμε να τον συγκρίνουμε με τον Προκύωνα ( α Canis Minoris 0.5 mag) και τον Aldebaran (α Τaurus 1.1 mag).

Αν το άστρο (α ORI) δίνει την εντύπωση ότι η φωτεινότητα του είναι κάπου ανάμεσα στις δύο (0.5 και 1.1) τότε εκτιμούμε ότι είναι 0.8mag. (στην οπτική παρατήρηση δεν δίνεται σφάλμα στη μέτρηση καθώς δεν μπορεί να μετρηθεί, αλλά μπορεί να είναι κοντά στο ±0.1 για ένα έμπειρο παρατηρητή ). Αν η φωτεινότητα πλησιάζει πολύ ή λίγο τον Προκύωνα τότε η εκτίμηση θα είναι 0.6 ή 0.7 αντίστοιχα .Κατά την ίδια έννοια αν πλησιάζει τον Aldebaran 0.9 ή 1.0 . Αν δείχνει ίδιο με κάποιο από τα δύο άστρα τότε δίνουμε ίδια τιμή με το άστρο σύγκρισης (0.5 ή 1.1). Σε περίπτωση που είναι φωτεινότερο από τον Προκύωνα τότε το εκτιμώμενο μέγεθος είναι 0.4 ή 0.3 κοκ.ή ασθενέστερο του Αldebaran 1.2 , 1.3 κτλ (βλ σχετικό χάρτη).

Υπάρχουν και άλλα αστέρια που μπορούν να παρατηρηθούν με γυμνό μάτι όπως το δέλτα του Κηφέα και ο Αλγκόλ.

Καταγραφή παρατήρησης

Τα στοιχεία που πρέπει απαραιτήτως να καταγράψουμε είναι τα εξής:

- όνομα μεταβλητού + des.code (αναφέρεται στους χάρτες)
- ημερομηνία-ώρα(UT)
- εκτιμώμενο μέγεθος
- μεγέθη άστρων σύγκρισης
- χάρτης που χρησιμοποιήθηκε
- σχόλια σε σχέση με τις συνθήκες παρατήρησης (παρουσία σελήνης, φωτορύπανση, δυνατός άνεμος κα)

Αυτά είναι τα στοιχεία που ζητά η AAVSO (American Association of Variable Star Observation) και για το παραπάνω παράδειγμα με εκτιμώμενη τιμή 0.8 στις 20 Μαρτίου 2004 και τοπική ώρα 20.00 θα πρέπει να καταγραφούν ως εξής:

0549+07 ALPHA ORI 03/20/2004/22/00 UT 0.8 1.1,0.5 S/A/53

Υπάρχουν και άλλοι τρόποι καταγραφής ανάλογα με τον οργανισμό που στέλνονται οι παρατηρήσεις όπως αυτός της ΒΑΑ (British Astronomic Assosiation).
Φόρμες παρατήρησης μπορούν να βρεθούν ανάλογα τον με τον οργανισμό στις παραπάνω ιστοσελίδες.

Καλές παρατηρήσεις!